EPILEPSIE-AANVAL ? Yosca blaft exact 20 minuten op voorhand.

Ramona: "Zodra de hond alarm slaat, bel ik mijn man. Vervolgens leg ik m'n zoontje Tanay in zijn bedje."
Photo News Ramona: "Zodra de hond alarm slaat, bel ik mijn man. Vervolgens leg ik m'n zoontje Tanay in zijn bedje."
Honden kunnen hun baasje waarschuwen voor een nakende epilepsie-aanval, zoals Yosca, de golden retriever van Ramona (33). Hoé de dieren dat doen, willen onderzoekers van de Gentse Universiteit nu uitklaren. Draait het om geur? Gezocht: 45 zware epilepsielijders die acht weken lang geurstalen bij zichzelf willen afnemen.

Getrainde honden kunnen bloedkankers ruiken in urine, longkankers in adem en dalende bloedsuikerspiegels bij diabetespatiënten. "Dat is bewezen", zegt Christel Moons, etholoog of expert dierengedrag aan de faculteit Diergeneeskunde. "Maar hoe sommige honden epilepsie kunnen voorspellen, is nog niet onderzocht. Nochtans kunnen de baasjes dankzij hun blafsignaal preventief gaan liggen, tijdig de hete soep neerzetten of veilig van de fiets stappen. Wij willen nu weten: reageren die gevoelige honden op subtiele gedrags- of aangezichtsveranderingen bij hun baasje of ruiken ze een geurverandering, zoals wij sterk vermoeden? En kan je op die geur trainen?"


Moons zoekt nu epilepsielijders die de afgelopen twee maanden minstens één zware aanval met bewustzijnsverlies en spiercontracties doormaakten. Zij moeten acht weken lang stalen nemen van het zweet van hun handpalmen, die later aan honden worden geëtaleerd. Moons: "Het intrigerende is dat die honden die kunnen waarschuwen bijzonder consequent zijn in hun timing. De ene hond signaleert telkens anderhalf uur vooraf, de andere trekt elke keer een kwartier vooraf aan je mouw. Als patiënt kan daar je klok op juist zetten."

Al vijf jaar feilloos

Yosca, de golden retriever van patiënte Ramona Paradis (33) uit Kinrooi beschikt over dat ongewone talent: hij blaft exact 20 minuten voor Ramona het bewustzijn verliest. Vijf jaar geleden kreeg ze een 'meldhond', omdat ze in haar allerslechtste perioden 20 tot 30 zware aanvallen per maand moet slikken. Meldhonden zijn getraind om ná een aanval correct te reageren. Ze drukken een alarmknop in en brengen medicatie en een telefoon naar de patiënt. Maar Yosca bleek ook vóór elke aanval bijzonder onrustig te worden. "Ik ben haar reacties beginnen op te schrijven en te timen. Al gauw ontdekte ik dat zij me effectief waarschuwde. Na vijf jaar feilloos voorspellen, weet ik dat ik 100% op haar kan rekenen. Onze hond gaf me mijn leven terug dat ik sinds mijn 14de kwijt was."


De littekens op Ramona's lichaam lezen als een tijdslijn. "Die tweedegraads brandwonden hier? Als kotstudent had ik een waterkoker vast tijdens een aanval. Die gebroken arm? Gevallen in de badkamer. Het ergste was de hersenbloeding in 2011, waarvoor ik een jaar moest revalideren. Ik kwam als tiener en twintiger nooit alleen mijn straat uit, omdat elk uitje sowieso in het ziekenhuis eindigde. Ik heb jaren thuis in pyjama doorgebracht, ik ben 66% invalide verklaard, maar dankzij Yosca ging mijn wereld open. Ik kan zelfs weer paardrijden, daar moest ik als tiener mee stoppen. Yosca zit in één hoek van de piste en steekt haar neus op zodra ik mijn paard op kruip. Ze verzekert me dat alles de komende twintig minuten oké is."


De hond volgt Ramona als een schaduw, zit geduldig naast het bad, wacht aan de toiletdeur. "Zodra ze blaft, bel ik onmiddellijk mijn man of een familielid om naar mij toe te komen. Tijdens het koken zet ik alles wat gevaarlijk is uit en ga ik veilig liggen. Sinds ik een kind heb, leg ik mijn baby natuurlijk eerst veilig neer in zijn park of bedje."


Haar zoontje Tanay is drie maanden oud en ook zijn bestaan dankt Ramona aan de hond. Yosca stond zelfs als volwaardig gezinslid mee op het geboortekaartje, boven meter en peter. "Vóór Yosca had ik besloten geen kinderen te


nemen. De verpletterende verantwoordelijkheid wou ik niet dragen. Mijn kind alleen in bad zetten is al levensbedreigend. Krijg ik een aanval, dan verdrinkt het. Met de hond durfde ik het wel aan."


Als het beestje gezond blijft, durft Ramona dromen van een tweede kind. "Ze is intussen 7,5 jaar en golden retrievers worden tussen 9 jaar en 15 jaar. Stel dat Yosca morgen onverwacht sterft en mijn volgende meldhond niet kan waarschuwen, dan zal dat tweede kind er niet inzitten."


Het zal erop of eronder zijn, want slechts de helft van alle opgeleide meldhonden beschikt over de voorspellende gave, weet Caroline Thienpont van Vzw Hachiko uit Merelbeke. Dat is het enige centrum van het land waar meldhonden voor epilepsiepatiënten worden opleid. Hachiko werkt enthousiast mee aan het gezamenlijke onderzoek van de Gentse universiteit, het UZ Gent, de Universiteit van Bergen en de Britse organisaties Medical Detection Dogs en Support Dogs. "Als dit onderzoek kan aantonen op welke specifieke geurmolecule honden reageren, zou dat een enorme ontdekking zijn. Het betekent dat we honden specifiek kunnen trainen met geurstalen."


Hoeveel mensen zo'n snuffelhond kunnen gebruiken? "Van de 50.000 Belgische epilepsielijders zijn er 10.000 die ondanks medicatie toch zware aanvallen blijven krijgen", aldus Thienpont. "75% van hen heeft al permanente - menselijke - begeleiding of zit in een instelling, maar de overige 2.500 patiënten moeten het vaak alleen rooien. Van hen voelt de helft een aanval opkomen, de andere helft niet. Kortom: 1.250 Belgen kunnen zo'n hond gebruiken. Maar meldhonden trainen is een zeer intensieve job. Vandaag leveren we er gemiddeld één per jaar af."


De eerste testronde van het onderzoek zou eind 2014 klaar moeten zijn, resultaten worden midden 2015 verwacht.


Kandidaten voor het onderzoek kunnen mailen naar christel.moons@ugent.be of bellen naar 09/264.78.09.