Kolonies nog geen Unesco Werelderfgoed

ERKENNING VOLGT HOPELIJK NA NIEUW DOSSIER IN 2019

De vroegere varkensstallen van de kolonie zijn nu museum.
Ton Wiggenraad De vroegere varkensstallen van de kolonie zijn nu museum.
De kolonies van Merksplas en Wortel zijn voorlopig nog niet erkend als Unesco Werelderfgoed. Het negatief advies kon niet meer omgebogen worden, maar toch zette het dossier nog een grote stap vooruit. Bedoeling is om begin 2019 het aangepast dossier opnieuw in te dienen en in de zomer wel erkend te worden tijdens een congres in Azerbeidzjan.

Samen met de vijf Nederlandse Koloniën van Weldadigheid werkten Kempens Landschap, de provincie Antwerpen, de stad Hoogstraten en de gemeente Merksplas samen met het agentschap Onroerend Erfgoed sinds 2012 aan het Werelderfgoed-nominatiedossier voor de Koloniën. Het beslissende congres vond afgelopen weekend plaats in Bahrein. Er volgde echter een negatief advies. "De adviserende instantie ICOMOS wilde maar twee koloniën eventueel erkennen", zegt Philippe De Backer van Kempens Landschap. "Na heel wat lobbywerk hebben we de juryleden kunnen overtuigen van het belang van de koloniën. Het komt er op neer dat Unesco nu zegt dat we erkenning verdienen, maar dat we nu onze nominatie verder moeten uitwerken."


Bij de gemeenten, de provincie en Kempens Landschap waren ze ontgoocheld, maar anderzijds zijn ze ook hoopvol voor de toekomst. "Het is jammer. Exact 200 ja na de stichting van de eerste Kolonie en 25 jaar na de afschaffing van de wet op de landloperij was dit een heel symbolisch moment geweest", zegt Inga Verhaert. Ze wordt bijgetreden door gedeputeerde Peter Bellens. "We zullen er alles aan doen om het dossier volgend jaar opnieuw met verve te verdegigen. Maar we gaan ook gewoon verder om hier de geschiedenis in ere te houden en verder bekend te makaen. Meer dan 55.000 landlopers verbleven hier." Burgemeester Tinne Rombouts hoopt op een goede tweede zit in 2019. "Dat is een waardevolle brok geschiedenis. Dat zullen we nu nog meer moeten proberen in de verf te zetten. Nu is er misschien net iets te veel gefocust op de gebouwen. Volgens het advies is de situatie van de kolonies veranderd in de loop der jaren van vrije in- en uitloop naar onvrij. Maar dat is natuurlijk niet zo. Wortel is altijd vrij geweest en Merksplas altijd onvrij. Mogelijk spelen ook de gevangenissen niet in ons voordeel, maar daar kunnen we natuurlijk niet veel aan veranderen."

Gedeputeerde Peter Bellens en burgemeester Tinne Rombouts volgen vol spanning de beraadslagingen in Bahrein.
Ton Wiggenraad Gedeputeerde Peter Bellens en burgemeester Tinne Rombouts volgen vol spanning de beraadslagingen in Bahrein.

Sociaal experiment

De zevenlandbouwkoloniën in Nederland en België ontstonden in de 19de eeuw als een sociaal experiment. Bedoeling was armen op het platteland een nieuw leven te laten opbouwen. Daarbij werd maar liefst 80 km² woeste grond door de kolonisten omgevormd tot landbouwgrond. De kaarsrechte dreven en statige gebouwen gaven orde en regelmaat aan het leven van de landlopers. Na de Belgische onafhankelijkheid werden beide Kolonies ingezet om landlopers op te vangen. Tot 1993 leefden, woonden en werkten er nog landlopers. De gebouwen raakten daarna in verval, maar worden nu stilaan een voor een opgeknapt.