Van Eyck, een optische revolutie bekeken en goedgekeurd. “Eerste en laatste keer zo dicht bij een Van Eyck”

Alle panelen zitten achter glas, maar men kan tot op enkele centimeters komen om alles nauwkeurig te bestuderen
Wannes Nimmegeers Alle panelen zitten achter glas, maar men kan tot op enkele centimeters komen om alles nauwkeurig te bestuderen
Zaterdag is het zo ver. Dan start ‘Van Eyck, een optische revolutie’ in het Gentse MSK. De grootste Van Eyck-tentoonstelling ooit en ééntje die aandacht krijgt van over heel de wereld. We mochten al even een kijkje nemen tijdens de opbouw. Deze tentoonstelling wordt een unieke kans om tot op centimeters van een Van Eyck te komen en de echte kracht van zijn werk mee te maken… want die zit hem in de minuscule details.

Er wordt al bijzonder lang over de tentoonstelling gepraat, maar worden de verwachtingen ook ingelost?  Voor het Museum voor Schone Kunsten hangt er veel van af. Het voorbije anderhalf jaar was niet het beste uit de geschiedenis van het museum. De affaire met de mogelijk valse Russische kunstwerken galmt nog na. Een toptentoonstelling is de ideale gelegenheid om de pagina om te draaien.

Wereldwijd zijn er 23 bekende werken van de hand van Jan Van Eyck. Daarvan bevinden zich er nu 13 in het Museum voor Schone Kunsten, waarvan 8 panelen van het Lam Gods. Daarnaast zijn er nog een pak werken van het Atelier van Jan Van Eyck. “Het zijn werken door kunstenaars uit de omgeving van Van Eyck of werken die door Van Eyck zijn gestart, maar die na zijn dood zijn afgewerkt door leerlingen. Het niveau van Jan Van Eyck is eigenlijk door geen enkele van zijn leerlingen nog overtroffen”, legt Bart Ooghe uit.

Indrukwekkende details

Eén van die originele Van Eycks is De Annunciatie, een werk overgevlogen van de National Gallery of Art in Washington. Van op een afstand indrukwekkend; maar het is pas als men er met de neus op hangt dat de echte sterkte van Van Eyck duidelijk wordt. En dat kan op deze tentoonstelling. Alle werken zitten in glazen kasten, maar wie dat wil kan tot op enkele centimeters van de meeste werken komen om elk detail te bestuderen. Gewaden met juwelen die tot in de kleinste details zijn weergegeven, voor die tijd ongeziene kleuren. Op de annunciatie staan zelfs hele mythische taferelen afgebeeld op de tegels van de vloer. Als een figuur een boek vast heeft dan kan men zelfs de Latijnse tekst op de bladzijden gewoon lezen.

Af en toe duiken er ook twee dezelfde werken op. Als een schilderij populair was dan maakte hij er meer op aanvraag

Bart Ooghe

“Omdat hij zo’n oog had voor details kan het bijna niet anders of hij moet begonnen zijn als schilder van miniaturen in handschriften. Af en toe duiken er ook twee dezelfde werken op. Als een schilderij populair was dan maakte hij er meer op aanvraag. Hij moet ook kennis van optica gehad hebben. Hij geeft reflecties zo natuurlijk weer dat het niet anders kan. Op het Lam Gods schilderde hij zelfs de schaduwen op het kader die perfect overeenkwamen met de lichtinval op de oorspronkelijke plaats in de Sint-Baafskathdedraal”, aldus Ooghe.

240.000 bezoekers verwacht

De komende drie maanden verwacht het MSK zo’n 240.000 bezoekers. Speciaal voor de tentoonstelling worden de openingsuren zelfs aangepast. Het museum gaat open om 9.30 uur en sluit nu om 19 uur. Er zijn ook nocturnes tot 23 uur.  Om het museumbezoek wat aangenaam te houden wordt er gewerkt met time slots. Elke twintig minuten worden maximaal honderd nieuwe bezoekers toegelaten. Ruim een derde van de tickets zijn intussen verkocht, maar toch zijn er zelfs voor de eerste dag nog meer dan voldoende tickets beschikbaar.

Dit wordt de eerste keer dat men zo dicht bij delen van het Lam Gods kan komen. Men kan letterlijk tot op enkele tientallen centimeters van bijvoorbeeld Adam en Eva komen, bijna met de neus er op

Schepen van Cultuur, Sami Souguir (Open Vld)

“Dit wordt de eerste keer dat men zo dicht bij delen van het Lam Gods kan komen”, zegt schepen van Cultuur Sami Souguir (Open Vld). “Men kan letterlijk tot op enkele tientallen centimeters van bijvoorbeeld Adam en Eva komen, bijna met de neus er op. Het zal meteen ook de laatste keer zijn dat zoiets lukt. Na deze tentoonstelling gaan de panelen terug naar de Sint-Baafskathedraal en daar moet men toch wat verder wegblijven van het schilderij. Ook in het nieuwe bezoekerscentrum zal het van op een afstand zijn, al kan men er daar wel omheen lopen.”

Beveiligde glazen kasten

Alle kunstwerken staan in beveiligde glazen kasten. Die beschermen niet alleen tegen bezoekers die net iets te dichtbij willen komen. Ze regelen ook de temperatuur en luchtvochtigheid waarin de werken worden tentoongesteld. Bovendien kunnen de musea en privé-verzamelaars die werken hebben uitgeleend ten allen tijde van op een afstand checken of ze correct worden bewaard.

Om de werken te verzekeren heeft de stad trouwens ook diep in de buidel moeten tasten. De meeste werken die er hangen zijn eenvoudigweg onbetaalbaar, maar de stad vond wel een verzekeraar die het risico wilde nemen. Het kost de stad maar liefst 850.000 euro.

Wie na de tentoonstelling nog niet genoeg heeft van Van Eyck kan er nog een wandeling naar de Sint-Baafskathedraal aan hangen. Daar kan men voor 4 euro de rest van het Lam Gods bekijken. Op de tentoonstelling in het MSK hangt trouwens ook een kopie van de meeste panelen van het Lam Gods. Het gaat om een kopie van de hand van Michiel Coxcie, die zo’n 120 jaar na Van Eyck naar Gent verhuisde om de kopie te maken. Hij had er twee jaar voor nodig. 

Details en kleur in overvloed op de Annunciatie
Wannes Nimmegeers Details en kleur in overvloed op de Annunciatie
Historicus Bart Van Loo bestudeert één van de werken
Wannes Nimmegeers Historicus Bart Van Loo bestudeert één van de werken
De pers krijgt een rondleiding
Wannes Nimmegeers De pers krijgt een rondleiding
Op de tentoonstelling hangt ook een latere kopie van de Aanbidding van het Lam Gods.
Wannes Nimmegeers Op de tentoonstelling hangt ook een latere kopie van de Aanbidding van het Lam Gods.
Veel aandacht voor de gerestaureerde panelen van Het Lam Gods
Wannes Nimmegeers Veel aandacht voor de gerestaureerde panelen van Het Lam Gods
De achterkant van de buitenpanelen
Wannes Nimmegeers De achterkant van de buitenpanelen
Een laatste keer checken of alles recht hangt
Wannes Nimmegeers Een laatste keer checken of alles recht hangt
Elke ruimte heeft zijn eigen bewaker
Wannes Nimmegeers Elke ruimte heeft zijn eigen bewaker