"Tevredenheidsenquête over mij? Niemand stapt hier juichend buiten"

ONDERZOEKSRECHTER JACQUES POPPE (59) GAAT MET PENSIOEN

Jacques Poppe laat op 1 mei de dossiers definitief achter zich.
Foto Wannes Nimmegeers Jacques Poppe laat op 1 mei de dossiers definitief achter zich.
Onderzoeksrechter Jacques Poppe (59) gaat dit jaar na een carrière van 17 jaar in het onderzoek met pensioen. De man met de immer strenge blik - 'dat is goed, dan weten de verdachten dat ze niet met mij moeten sollen' - legt exclusief voor onze krant op ons verzoek zijn ziel bloot. "Iemand in de cel steken is een gemakkelijkheidsoplossing. Je moet toekomstgericht werken met een verdachte"

Een vlag van Standard Luik en een poster van het legendarische nummer 14 Johan Cruyff. Op weg naar het kabinet van de onderzoeksrechter hadden we grote stapels dossiers verwacht - wat ook het geval bleek te zijn - maar dat alvast niet. "Cruyff hoort in mijn ogen in de top drie van beste voetballers aller tijden. Die man kon alles: dribbelen, scoren met links, rechts of het hoofd, het spel verdelen. Hij had een versnelling in de versnelling. Ja, ik was toch wel een grote fan van hem. Dat is ook het geval met Standard, sinds mijn zevende de club van mijn hart. Ze missen dit jaar toch wel een goeie spits." Je merkt meteen dat Poppe nog uren zou kunnen praten over het spelletje, maar daarvoor kwamen we natuurlijk niet langs.

Mediarel

Op 1 mei gaat hij immers met pensioen na een loopbaan die startte als advocaat. Na vijf jaar ging hij werken voor het parket. Elf jaar later zetelde hij drie jaar lang als rechter om in september 2001 als onderzoeksrechter de scepter over te nemen van zijn voorganger Alain Bloch. Zijn eerste zaak was meteen een grote: het kindermisbruik van Joop Schafthuizen, de laatste partner van schrijver Gerard Reve. Poppe was ook de man die, aansluitend bij de zaak-Schafthuizen, onze collega-journalist José Masschelin enkele dagen in de cel stopte. Dat veroorzaakte binnen de media een enorme rel, met onder meer protesten aan het gerechtsgebouw. "De media zochten nadien vaak naar iets negatiefs om over mij te schrijven. Ik kon dat naast mij neerleggen, ik heb nu eenmaal een dik vel. Maar ook je vrouw, kinderen en andere familieleden lezen die artikels. Het is niet fijn als je hoogbejaarde moeder je belt om te zeggen 'manneke, wat heb jij nu gedaan?'. Als onderzoeksrechter kan je je in de media niet verdedigen."

Evenwichtsoefening

"Als kind had ik nooit gedacht dat ik onderzoeksrechter zou worden. Ik was al blij dat ik rechten kon studeren. Maar ik heb me de overstap nooit beklaagd." Als onderzoeksrechter bepaalt Poppe onder meer of er een huiszoeking mag worden uitgevoerd, of de telefoon mag afgetapt worden, gaat hij naar reconstructies en oordeelt hij of iemand aangehouden moet worden of niet. "Het is altijd een moeilijke evenwichtsoefening. Je moet immers oordelen over een mens en je beslissing heeft impact op diens leven. In het begin dacht ik dat de cel meestal een oplossing bood, maar ik ben daarvan afgestapt. Iemand naar de gevangenis sturen, is de gemakkelijkheidsoplossing. Ik leg hem liever strenge voorwaarden op als het mogelijk is, want de cel is echt niet zaligmakend. Leeft de verdachte dan toch zijn voorwaarden niet na, dan kan je hem altijd terugroepen. Het is een subjectieve beslissing, maar je kijkt wel of de wet wordt nageleefd en houdt rekening met het maatschappelijk belang en de persoonlijkheid van de dader. Maar iedere zaak is anders natuurlijk. Je moet gewoon correct zijn tegenover de mensen. Als ik 's avonds laat moest beslissen over iemands aanhouding en er was nog tijd genoeg over (vroeger had een onderzoeksrechter maar 24 uur de tijd om te beslissen over een aanhouding, nu is dat 48 uur, red.) , dan liet ik hem eerder een nachtje in de doorgangscel doorbrengen. Iedereen verdient een frisse magistraat en ik ben nu eerder een ochtendmens. Een onderzoeksrechter heeft veel macht en daarmee moet je leren omgaan. Dat is niet aan iedereen gegeven. Op het einde van de dag moet je jezelf in de spiegel kunnen bekijken."

Nooit bedreigd

Als onderzoeksrechter kom je alleen maar in contact met ellende. En dat weegt. "We zijn ook maar mensen. Ik mag van een zaak wakker liggen, maar ik mag het niet tonen. Maar een magistraat heeft natuurlijk gevoelens. De moeilijkste zaken waren die waarbij kinderen het slachtoffer waren. Maar je afkeer van de daad mag zich niet weerspiegelen naar de dader. Iedereen, of het nu de koning is of iemand uit de onderste lagen van de maatschappij, heeft dezelfde rechten. Nu, over mij hoef je niet meteen een tevredenheidsenquête te doen. Wie hier komt, gaat zeker niet al juichend naar buiten. De verdachten zijn vaak niet tevreden, soms botst het al eens met advocaten of het parket. Voor iedereen goed doen, kan je toch nooit. Gelukkig ben ik nooit bedreigd geweest of slachtoffer geworden van geweld."


In die tientallen jaren binnen justitie zag Jacques Poppe veel veranderen. Hij merkte ook het steeds groter wordend tekort aan belangrijke ondersteunende figuren als tolken, gerechtspsychiaters en wetsdokters. "En daarbij komt dat iedereen met een loep je acties in de gaten houdt. Weet je, we rijden met een 2 PK'tje. Een van onze wielen ontbreekt, de lucht komt ook al uit een ander wiel, maar je achtervolgt wel een Ferrari. De misdaad zit vaak ver voor ons, maar op de achterbank van je 2 PK'tje zit wel iemand die je in de gaten houdt."

Niet uitbollen

De laatste maanden gaat Poppe het alvast niet rustig aan doen. "Ik ben in april zelfs twee weken zeven dagen op zeven van wacht", lacht hij. "Ik kies zelf mijn moment om op te stappen. Ik zou nog kunnen voortdoen, maar ik wil me achteraf niets kunnen verwijten en het jammer vinden dat het het jaar te veel was. Ik wil in schoonheid eindigen." Schrik voor het zwart gat heeft hij alvast niet. "Ik ga samen met mijn vrouw veel reizen en meer sporten. Boeken zal ik ook weer meer kunnen lezen, want na een hele dag dossiers bestuderen, was je op het einde van de dag 'moe gelezen'.