"Rechters bleven nacht van de 'diefstal' gewoon in de kathedraal"

Karel Mortier in de Sint-Baafskathedraal.
Foto Nimmegeers Karel Mortier in de Sint-Baafskathedraal.
'De Rechtvaardige Rechters' die verborgen zitten onder de Kalandeberg? Jeugdschrijver Marc de Bel en een amateurspeurder beweren het in een nieuw boek dat Gent vorige week even op stelten zette. "En het is klinkklare onzin", zegt Karel Mortier (92), die als hoofdcommissaris zijn hele carrière naar het verdwenen paneel zocht - nog altijd, trouwens. "De dief heeft het paneel die nacht in de kathedraal achtergelaten."

Waar komt uw passie voor het Lam Gods-dossier vandaan?

"Ik was student criminologie, toen mijn prof me opdroeg om als eindwerk het dossier Lam Gods te beschrijven. Dat was in 1955, 21 jaar na de diefstal. Ik wist daar niks over, en ben begonnen met alle oude krantenartikels te lezen. Daarna is het nooit meer gestopt. Ik heb mij erin vastgebeten, ben alle mogelijke sporen gaan onderzoeken, heb alle nog levende getuigen bevraagd. Ik bezit ook de originele foto's die vlak na de diefstal gemaakt werden en ik heb de documentatie van de Duitse officier die hier vier jaar naar het paneel gezocht heeft."

Wat vond u van de Kalandeberg-theorie?

"Klinkklare onzin. Het stortregende in de nacht van 10 op 11 april 1934. Denkt u nu echt dat Arsène Goedertier, die nachtblind was en een klompvoet had, met twee panelen onder zijn arm naar de Kalandeberg gewandeld is, om daar in de gietende regen een gat te graven en een paneel in een riool te stoppen? Weet u hoeveel zo'n paneel weegt? Nee, Goedertier wilde helemaal niet dat het werk beschadigd zou worden. Hij wist heel goed wat hij deed."

Staat het vast dat hij de dief was?

"Dief? Goedertier heeft de panelen 'Sint Jan De Doper' en 'De Rechtvaardige Rechters' uit de lijst gehaald. Dat was een vernieuwde lijst, met een veiligheidssysteem dat haast niemand kende. Die panelen hingen overigens 4,8 meter boven de grond. De lijst werd aan de bovenzijde opengewrikt en de panelen werden er schuin omhoog uitgehaald. Het is quasi onmogelijk dat Goedertier daar alleen gehandeld heeft. Het paneel 'Sint Jan De Doper' werd in een auto geschoven die naast de kathedraal stond - daar zijn getuigen van. Via een depot in het Brusselse Noordstation werd het teruggegeven, verpakt in plastic dat afkomstig was uit een winkel vlak bij de kathedraal."

En De Rechtvaardige Rechters?

"Die hebben de kathedraal die nacht niet verlaten. Goedertier was dus geen dief in de strikte zin van het woord. Hij heeft in zijn briefwisseling met het Bisdom zelfs laten weten waar het paneel zat. 'D.U.A.', zo viel er te lezen. 'Derrière Un Antependium'. En een antependium is een voorzetstuk aan een altaar, waarvan je er in de kathedraal tientallen vindt. Van het hoofdaltaar heb ik - na lang aandringen en onder strikt toezicht - het antependium mogen weghalen. Nadien kreeg ik van de toenmalige bisschop te horen dat alle andere altaars onderzocht werden, en dat er niks gevonden was."

U vermoedt dat het Bisdom betrokken was?

"Alles wijst in die richting. Goedertier en bisschop Coppieters waren al sinds hun kindertijd bevriend. De Antwerpse pastoor Meuleplas, bij wie het 'losgeld' betaald moest worden, was ook goed bevriend met Coppieters. En dat was een buur van Arsène's oudste broer. Ook kanunnik De Gheyn en Goedertier waren goed bevriend. Het is een ons-kent-ons-verhaal. Maar over al die banden is in het gerechtelijk dossier niks terug te vinden."

Heeft het Bisdom destijds meegewerkt aan het gerechtelijk onderzoek?

"Niet echt, nee. Zo hielden ze bijvoorbeeld de eerste afpersingsbrief geheim. Voelden ze aan dat er misschien wel interne betrokkenheid was? Waarom schonk de weduwe van Goedertier bij testament 25.000 euro aan Coppieters? Ook vandaag mag ik niet vrij in hun archieven neuzen. Het ligt allemaal gevoelig. Nog steeds."

Bestaat het paneel nog?

"Zeker en vast. En het verkeert in goede staat. Er wordt voor gezorgd."

Ligt het nog in de kathedraal?

"Neen, dat denk ik niet. Het Bisdom kreeg tijdens de oorlog te horen dat de Duitsers de kathedraal binnenstebuiten zouden keren, op zoek naar De Rechtvaardige Rechters. Toen dat later ook effectief gebeurde, stond De Gheyn erbij en keek hij ernaar. Achteraf schreef hij spottend: 'de berg heeft een muis gebaard'. Hij wist dat ze niks zouden vinden."

Waar was het dan?

"De Gheyn heeft met de jongste broer van Arsène een uitstap gemaakt naar de Abdij van Orval. Met een grote auto. 'Om alles goed te maken', vertelden zijn kinderen mij later. En ook: 'Het ging over de zaak'. Brachten ze het paneel in veiligheid? In Orval was Charles Van der Cruyssen abt. Hij was een Gentenaar en kende Goedertier. Bij de inval van de Duitsers heeft hij zijn abdij in allerijl verlaten - in een grote auto. Vermoedelijk heeft hij het paneel toen geëvacueerd, en vermoedelijk was dat naar het Louvre. Daar zit in de archieven immers een authentieke kleurenfoto van het paneel. Maar in 1934 bestond kleurenfotografie nog niet."

Komt het paneel ooit nog boven water?

"Ik hoop het echt, ja. Maar wie het heeft, zal dan wel moeten vertellen op welke manier hij betrokken was bij de verdwijning ervan. En dat ligt blijkbaar té gevoelig."