"'M' of 'V' op je identiteitskaart: Moet dat echt?"

Rolmodel voor transgenders over nieuwe wet en hoe het nog beter kan

Professor Petra De Sutter is blij met de nieuwe transwet, maar het mag verder gaan. "In Duitsland werkt men aan een geslacht 'X'."
Foto James Arthur Professor Petra De Sutter is blij met de nieuwe transwet, maar het mag verder gaan. "In Duitsland werkt men aan een geslacht 'X'."
Ons land heeft sinds deze week een nieuwe 'transgenderwet': wie officieel van geslacht wil veranderen, hoeft voortaan niet meer gesteriliseerd en geopereerd te worden. Voor professor Petra De Sutter (54), die tegen wil en dank hét rolmodel voor transgenders werd, is dat een stap in de goede richting. Maar het mag gerust nog verder gaan. "Eigenlijk is er geen enkele reden waarom 'geslacht' of 'gender' op een identiteitskaart moet staan."

U bent hoofd van de dienst Reproductieve Geneeskunde in het UZ Gent, politica voor Groen, en transgender. U kent de materie.

"Uiteraard. Het was nooit echt mijn bedoeling om een 'rolmodel' te worden. Maar toen ik in de politiek stapte, ben ik met mijn verhaal naar buiten gekomen. Op het moment van mijn transitie was ik helemaal niet klaar voor die publieke outing. Want vandaag mag wettelijk gezien alles dan eenvoudiger worden, je geslacht aanpassen blijft een moeilijk en zwaar persoonlijk proces. Ik had het geluk dat op mijn werk niemand problemen heeft gemaakt van mijn transitie. Maar ik werk dan ook in het UZ Gent, dat altijd al een pionier geweest is op vlak van transgenders, en vandaag een wereldvermaard centrum heeft. In mijn tijd moest ik nog langs de rechtbank om alles in orde te krijgen. Dat hoeft vandaag gelukkig niet meer. Ook belangrijk is dat er vandaag informatie is. Bij mij heeft het tot de komst van het internet - de jaren 90, dus - geduurd voor ik een term vond voor hoe ik mij voelde."

U noemt de nieuwe wet een stap in de

juiste richting, maar het mag gerust

nog verder gaan?

"Inderdaad. Het is fantastisch dat er vandaag geen fysieke, medische ingrepen meer nodig zijn om op je identiteitskaart het gender te zien staan dat het dichtst bij jouw identiteit past. Je kan dat nu 'gewoon' aanvragen in het gemeentehuis. De vraag blijft: waarom moet er überhaupt een geslacht of gender op een identiteitskaart staan? Vroeger moest dat juridisch gezien omdat mannen hun legerdienst moesten doen en ze enkel met vrouwen mochten huwen. Maar dat is intussen achterhaald. Heel lang geleden stond ook 'religie' op de identiteitskaart, terwijl men vandaag algemeen vindt dat niemand daar zaken mee heeft. Dat is inzake 'gender' eigenlijk ook zo. Ik pleit - voor alle duidelijkheid - niet voor het afschaffen van de geslachten. Er zullen altijd mannen en vrouwen zijn, en dat is goed. Ik vind alleen dat zoiets persoonlijks niet op officiële documenten hoeft te staan. Trouwens: met deze nieuwe wet moet nog steeds expliciet gekozen worden tussen 'M' of 'V', terwijl er ook mensen zijn die zich geen van beide voelen. Duitsland werkt bijvoorbeeld aan een officieel geslacht 'X'."

Maakt ook het gemakkelijker

veranderen van de voornaam een verschil?

"Absoluut. Ook dat is erg belangrijk, want je voornaam staat op alle officiële papieren. Ook transkinderen vanaf 12 jaar kunnen voortaan hun naam veranderen, wat extreem belangrijk is. Op school worden ze dan eindelijk bij hun 'juiste' naam genoemd. En zoek maar eens werk als vrouw wanneer je officieel pakweg Karel heet. Een werkgever zal je uiteraard nooit om die reden weigeren, want dat is discriminatie. Maar ze vinden wel een andere reden. Niet het geschikte profiel, bijvoorbeeld."

Is discriminatie nog een werkpunt?

"Zeker. Maar aanvaarding vergt een generatie. Kijk naar homoseksualiteit: in de jaren 70 werd dat nog omschreven als een psychiatrische aandoening, net als transseksualiteit. Intussen gelukkig niet meer. Maar waar de aanvaarding van homoseksualiteit intussen wijdverspreid is in de Westerse wereld, is dat voor transgenders nog niet zo. Eigenlijk loopt dat thema twintig jaar achter op het thema homoseksualiteit. We komen er wel, maar het vergt tijd. Ook homo's worden vandaag trouwens nog gediscrimineerd, maar gelukkig steeds minder."

Waarom liet de nieuwe transwet

zo lang op zich wachten?

"Omdat het juridisch zo ingewikkeld ligt. Vandaag kan je officieel een man zijn, terwijl je nog eierstokken en een baarmoeder hebt. Concreet kunnen mannen die als vrouw geboren werden, voortaan dus bevallen. Juridisch gezien zijn ze dan man én moeder, want het begrip 'mee-vader' bestaat nog niet."

Maar hoe moet dat dan als kind,

als je moeder eigenlijk je vader is?

"Dat is een moeilijke kwestie. Het hoeft geen probleem te zijn, als die kinderen maar goed omringd worden. Kinderen met twee mama's doen het vandaag even goed als andere kinderen, en worden daar ook niet meer scheef voor bekeken."

Op de eerste dag van de nieuwe transwet vroegen in Gent al twee mensen een genderwijziging, in Antwerpen zes. Wat zijn de verwachtingen?

"Dat valt niet te voorspellen. Die mensen van de eerste dag zijn vermoedelijk mensen die op de nieuwe wet zaten te wachten. Het is niet zo dat elke dag acht mensen hun gender zullen aanpassen. Of dat mensen plots opstaan met het idee dat ze toch liever een man of een vrouw zijn. Het meest positieve aan die wet is dat mensen eindelijk zélf mogen beslissen wie ze zijn, en dat zoiets niet langer afhangt van een psychiater of een chirurg. Dat is een fundamenteel recht, vind ik."