‘De asse waait de tuin weer binnen’. Hoe een naam in oude boeken leidde tot het levensverhaal van de ‘Oudste Jood van Gent’ en zijn familie

Professor Pieters bij de 78 boeken van Suse Esberg.
Wannes Nimmegeers Professor Pieters bij de 78 boeken van Suse Esberg.
Auteur Willy Roggeman (85) vond als student in 1953 op zijn kot 74 boeken, allen met daarin de naamstempel ‘Suse Esberg’. Dat is de aanzet voor een wonderlijk boek geschreven UGent-professor Jürgen Pieters. Hij ging op zoek naar Suse Esberg en reconstrueerde het levensverhaal van de Duitse vrouw. In zijn boek wordt niet alleen duidelijk hoe haar boeken in Gent terechtkwamen. Ook de deportatie van haar man en zoon komen aan bod. Over de zoektocht naar Suse Esberg loopt nu een tentoonstelling.

Het boek ‘De asse waait weer door de tuin’ leest als een roman, maar geen letter ervan is fictie. Het verhaal is de weerslag van de zoektocht van professor literatuurwetenschap aan de UGent Jürgen Pieters, die zich ruim een jaar lang verdiepte in het verhaal van ene Suse Esberg, een naam die ‘zomaar’ ergens in enkele boeken stond.

“In 2008 schonk auteur Willy Roggeman, die ik persoonlijk ken, zijn collectie boeken aan de universiteit Gent”, vertelt Pieters. “Het zijn 4.500 boeken, met zijn naamstempel, behalve in 74 exemplaren. Die laatste vond hij in 1953 op zijn kot in de Holstraat. Daarin stond de stempel met de naam ‘Suse Esberg’. Roggeman heeft nooit geweten wie de vrouw was. Hij wist – vele jaren later – wel dat ze uit het Duitse Wolfenbüttel kwam.” De interesse van Pieters was al snel gewekt. Hoe kwamen die Duitse boeken op een Gents kot terecht? Wie was Suse Esberg?

“Willy Roggeman schonk 4.500 boeken aan de universiteit Gent, met daarin zijn naamstempel. Behalve in 74 exemplaren. Die laatste vond hij in 1953 op zijn kot in de Holstraat. Daarin stond de stempel met de naam ‘Suse Esberg’ Mijn interesse was gewekt.

Professor Jürgen Pieters

Meer dan een jaar duurde de speurtocht van Pieters, maar hij spitte wel een volledige familiegeschiedenis uit. Suse Esberg was geen Joodse, zoals Roggeman dacht. Haar man Ivan Esberg was dat wel. Het was een welstellend gezin, en zoon Joachim werd al geboren nog voor Suse en Ivan getrouwd waren. Het opkomende nazisme tekende ook hen, en zoon Joachim werd in 1933 naar Gent gestuurd om te studeren aan het Koninklijk Atheneum van de Ottogracht. Zijn vader had hier handelsrelaties. Joachim zat op ‘pensionaat’ in de Holstraat, vermoedelijk dus op dezelfde kamer als Willy Roggeman 20 jaar later. Anderhalf jaar later pleegde Joachims moeder – Suse Esberg dus – zelfmoord.

101 jaar oud

Maar het verhaal gaat verder, hoe Joachim hier in Gent les gaf, hoe hij in 1940 samen met zijn vader het land werd uitgezet omwille van zijn Duitse nationaliteit, in een Zuid-Frans kamp terechtkwam, hoe zijn vader daar weggeraakte maar Joachim niet. En hoe zijn leven eindigde in het najaar van 1942 in Auschwitz. Ivan Esberg keerde terug naar Gent en werd 101 jaar oud. Hij stond hier bekend als ‘de oudste Jood van Gent’. 

Jürgen Pieters vond de correspondentie terug van Joachim aan zijn jeugdliefje Lore, maar ook gedichten van de jongeman en foto’s van het gezin door de jaren heen. Zijn zoektocht naar Suse Esberg en haar familie wordt vanaf dit weekend tot 30 november tentoongesteld in het Vandenhove Paviljoen. De 74 boeken van Suse Esberg die de aanleiding waren tot dit hele verhaal, staan er netjes op een karretje uitgestald.

Tentoonstelling ‘De Boeken van Suse Esberg’, van 8 tot 30 november in het Vandenhoven Paviljoen van de UGent, Rozier 1, telkens op donderdag, vrijdag en zaterdag van 14 tot 18 uur.

Het boek ‘De asse waait de tuin weer binnen’ is onder meer te verkrijgen bij boekhandel Walry.

Deze Duitse Suse Esberg zette haar naamstempel in 74 boeken, ze werden in 1953 op een kot in de Holstraat gevonden.
Wannes Nimmegeers Deze Duitse Suse Esberg zette haar naamstempel in 74 boeken, ze werden in 1953 op een kot in de Holstraat gevonden.



Reacties

Alle reacties worden voor publicatie gelezen -en goed- of afgekeurd- door het moderatie-team van HLN. Elke reactie moet voldoen aan deze gedragsregels.
Je naam en voornaam verschijnen bij je reactie.