"Meer volksdevotie dan kerkgangers"

OFFERS TEGEN BEDPLASSEN, PROCESSIE VOOR GOEDE OOGST, WIJDINGEN VAN AUTO'S EN TRACTORS

In Scherpenheuvel is het voortdurend aanschuiven voor de autowijding.
Baert Marc In Scherpenheuvel is het voortdurend aanschuiven voor de autowijding.
Kerken lopen leeg, maar de soms bizarre rituelen van volksdevotie leven nog volop in het Hageland. Er wordt nog steeds zout geofferd tegen bedplassen in de Sint-Annakapel van Grazen. Tijdens de Krusidagen trekt er een processie door de velden van Miskom voor vruchtbare velden. In Scherpenheuvel schuiven honderden wagens per jaar aan voor een zegening. "Nu godsdienstbeleving op een laag pitje staat, doet volksdevotie het misschien wel beter dan het kerkbezoek", zegt Omer Heusden van het Museum voor Volksdevotie in Kersbeek-Miskom.

De Sint-Annakapel in Grazen vind je niet als je ze niet weet staan. Verborgen achter de huizen, langs een smal wandelpad midden in de velden. Toch weten bedevaarders het kleine gebouwtje te vinden. Ze komen naar hier sinds 1644, toen de nonnen van het Oriëntenklooster de veldkapel lieten bouwen. Ze brengen offers aan Sint-Anna om zichzelf of hun kinderen van het bedplassen te verlossen. Ook nu gebeurt dat nog volop. Conservator Louis Ruytinx, secretaris van de kerkfabriek, weet er alles van. Hij ruimt de offers op regelmatige tijdstippen op. Die offers kunnen bezoekers door het openstaande raampje in de kapel zetten. Onder het raampje staat een kartonnen doos waar ze in terecht komen. Geld meestal, maar ook bizarre andere dingen. "Vaak zijn het pakken zout van een kilo. Dat is een oud gebruik, maar mensen doen het nog steeds. Als we enkele pakken zout hebben verzameld, strooien we dat uit rond de kapel", vertelt Louis.

In de Sint-Annakapel in Grazen worden onder meer fopspenen en onderbroekjes geofferd.
Bollen In de Sint-Annakapel in Grazen worden onder meer fopspenen en onderbroekjes geofferd.

Onderbroekjes en luiers

Ook onderbroekjes van kinderen, fopspenen en kinderarmbandjes vinden we in de kapel. Dat zijn ex-voto's van ouders die Sint-Anna dankbaar zijn omdat hun offers geholpen hebben en hun kindeeren van het bedplassen zijn verlost. "Ik vond ook al eens gebruikte luierrs", zegt Louis. "Maar de meeste mensen branden gewoon een noveenkaars."

Processies en wijdingen

Bedevaarders komen van ver naar de kapel. Louis kreeg al telefoon uit Luik om bedevaarders de weg te wijzen. Radeloze mensen die komaf willen maken met bedplassen. " Soms zie ik mensen die rond de kapel stappen. Dertien keer doen ze dat. Of die offers helpen? Als mensen geloven dat hun gunst beantwoord werd, is dat goed", zegt hij diplomatisch.


Volksdevotie is nog lang niet dood. Dat beseft ook Omer Heusdens, de bezieler van het Museum voor Volksdevotie in de Sint-Germanuskerk van Miskom. "Er zijn nog veel gebruiken die overleven", zegt hij. "De tractorwijding in Orsmaal en Hoeleden, de paardenprocessie van Hakendover, de bedevaart naar Scherpenheuvel natuurlijk ook. Maar ook de vele kleine processies in de meimaand. Nu godsdienstbeleving op een laag pitje staat, doen meer mensen aan volksdevotie dan dat ze naar de kerk gaan. Een offer in een kapelletje kan je alleen doen, niemand hoeft dat te zien. Daarom leeft dat meer dan het kerkbezoek."


Het Museum voor Volksdevotie organiseert zelf elke vrijdag van mei een kapelletjestocht. En op vrijdag 13 mei houden de processiegangers de traditie tijdens de Kruisdagen in ere. "De Kruisdagen zijn de drie dagen voor Hemelvaart", weet Omer. "In die periode gaat er van oudsher een processie uit door de velden. Daarmee vragen de boeren een vruchtbare akker. Dat doen we nu nog steeds."

Autozegening

De Mariamaand mei is de traditionele bedevaartsmaand in Scherpenheuvel. Het hele jaar door zakken er echter mensen naar de stad af om een kaarsje te branden of om hun auto te laten zegenen. Elke dag van de week staat er een andere gepenioneerde priester uit de buurt paraat met zijn wijwaterkwast om de auto's, de bestuurder en de inzittenden te besprenkelen. Een gebruik dat stamt uit de jaren 1950, toen er voor het eerst busreizen naar de stad werden georganiseerd.


Als we op een woensdagnamdidag post vatten aan de basiliek, moeten we niet wachten op de eerste auto's. Nancy komt uit Kessel-Lo en komt langs met de nieuwe bedrijfswagen van haar man. "Recht van de garage", lacht ze. "We doen dat met elke nieuwe wagen. Mijn ouders deden dat ook, al was dat meer uit dankbaarheid omdat ze een auto konden kopen."


Is het uit geloof of uit traditie dat ze een zegening vraagt?

Drie keer perte total

"Ik ben pastor, dus uit geloofsovertuiging", zegt ze. "Of het werkt? Mijn broer laat ook zijn auto zegenen en hij heeft toch al enkele keren heel veel geluk gehad. Drie keer reed hij zijn auto perte total. Telkens kwam hij er zonder een schrammetje vanaf. Misschien heeft de zegening wel geholpen."