ZURENBORG: Van één hoeve tot hippe buurt

NIEUWE WANDELBROCHURE VERTELT VERHALEN ACHTER STATIGE VILLA'S

De hoeve op Zurenborg in 1894.
KOS/Swa De Heel De hoeve op Zurenborg in 1894.
Een leeuw in de tuin van een huis in hartje stad. Dat is één van de meest opmerkelijke verhalen uit Zurenborg.Al die verhalen kan je nu ontdekken tijdens een aangename wandeling.Ideaal met dit lenteweer.

Zurenborg is vandaag een hippe buurt. Een paar eeuwen geleden was het een lege vlakte met slechts één grote hoeve. Die geschiedenis en de verhalen achter de villa's en de statige gevels die er vandaag nog staan, zijn - op vraag van toeristen - gebundeld in een nieuwe wandelbrochure. Start: de Draakplaats. Einde: de Dageraadplaats. Daartussen: een wandeling van 2,5 uur langs de Cogels-Osylei, de Generaal Capiaumontstraat, de Guldenvliesstraat, de Waterloostraat en de Transvaalstraat. Dat is 'Zurenborg. Wandelen langs villa's en paleizekes' kort samengevat.

De bekende rotonde in de wijk.
Klaas De Scheirder De bekende rotonde in de wijk.

Borgerhout

Met de brochure kan je de wijk én de verhalen achter de villa's leren kennen. Wij trokken op pad met Alex Elaut, beroepsgids en mede-samensteller van de wandeling. Hij is opgegroeid in Zurenborg. "Je merkt dat de mensen op de tram opkijken als ze door de Cogels-Osylei rijden. Een beetje verder, in de Provinciestraat in Borgerhout, gaan de hoofden weer naar beneden."

Een circusarties dolt met zijn leeuw in de tuin van een huis in de Cogels-Osylei.
Swa De Heel Een circusarties dolt met zijn leeuw in de tuin van een huis in de Cogels-Osylei.

Zure grond

Op de rotonde van de Cogels-Osylei stond in 1894 slechts één grote hoeve. Die was van een Antwerpse zakenman. "Tot in de zestiende eeuw was er geen interesse in het gebied waarvan de bodem verzuurd was door regelmatige overstromingen van de Herentalse Vaart en de Potvliet", vertelt Elaut. "De eigenaar had een brede gracht laten graven om het overtollige water af te voeren, liet de grond ophopen en plantte er 180 populieren." Resultaat: de zure grond werd landbouwgrond.

De 'witte paleizekes' zijn geïnspireerd op het kasteel van Chambord.
Klaas De Scheirder De 'witte paleizekes' zijn geïnspireerd op het kasteel van Chambord.

Leeuwen in de tuin

Toen Antwerpen midden 19de eeuw uit haar voegen barstte, vluchtte de rijke burgerij uit de binnenstad. De 'Maatschappij voor het Bouwen van Burgershuizen' begon op Zurenborg de eerste gronden te verkavelen. Hoe welvarender de mensen, hoe uitbundiger de architecten. Het gevolg: een mix van 170 beschermde huizen in neogotiek, neoclassicisme en vooral art nouveau. Achter al die gevels schuilen unieke verhalen. "In de Cogels-Osylei op nummer 20 heeft ooit een circusartiest hebben gewoond die in zijn tuin leeuwen hield. Die maakten ook geregeld een ommetje", zegt Elaut. Maar evenzeer ontdek je dat de vier statige huizengroepen op de rotonde van de Cogels-Osylei - ook bekend als de Witte Paleizekes - geïnspireerd zijn op het Franse kasteel van Chambord. En ook al woonden er vooral hogere militairen, de 12 witbepleisterde huurwoningen in Boomse Baksteen - en dus geen échte natuursteen - moesten vooral mooi zijn vanop de straat. "Zodra de voordeur dicht sloeg, kwam er een conventioneel burgerlijk interieur naar boven met telkens dezelfde indeling: mozaïekvloeren, binnendeuren en trapleuningen." Een beetje de Ikea van die tijd.

Café Cogels op de hoek van de Pretoriastraat had een opvallend overkoepeld terras.
KOS/Swa De Heel Café Cogels op de hoek van de Pretoriastraat had een opvallend overkoepeld terras.

Café met overkoepeld terras

De Draakplaats wordt gedomineerd door de spoorlijn en de busstelplaats, al sinds de 19de eeuw een knooppunt van het openbaar vervoer. Café-restaurant Wattman, de oude benaming voor een trambestuurder, verwijst naar dat tramverleden. "Op de grond van eetcafé De Burgerij, op de hoek met de Pretoriastraat, stond ooit één van de mooiste cafés van Antwerpen: café Cogels", zegt Elaut. "Het had een prachtig overkoepeld terras. In de jaren zestig ging het tegen de grond om plaats te maken voor een benzinestation."


De brochure is verkrijgbaar in drie talen (Nederlands, Frans en Engels). Ze kost 3 euro en is te koop bij het Visitor Center Grote Markt en in het station Antwerpen-Centraal, het cultuurcentrum van Berchem en binnenkort ook bij enkele verdeelpunten in de wijk.

Waar vroeger een van de mooiste cafés van de stad was, is nu een filiaal van De Burgerij.
Klaas De Scheirder Waar vroeger een van de mooiste cafés van de stad was, is nu een filiaal van De Burgerij.