3 miljoen jaar oud skelet uit Antwerpse haven nieuw puzzelstuk in evolutie van walvissen

Paleontologen Olivier Lambert en Stijn Goolaerts met het fossiel in 2013.
BELGA Paleontologen Olivier Lambert en Stijn Goolaerts met het fossiel in 2013.
Paleontologen hebben een nieuwe walvissensoort beschreven, die zo'n 3 miljoen jaar geleden in de Noordzee rondzwom. ‘Antwerpibalaena liberatlas’  is een uitgestorven neef van de noordkapers, een bedreigde walvissensoort. Het goedbewaarde fossiele skelet werd in 2013 gevonden in de Antwerpse haven. Een uitgebreide studie van de anatomische verschillen tussen het fossiel en beendermateriaal van de nog bestaande soorten, biedt meer inzicht in de evolutie van de echte walvissen, die door een gebrek aan goed beschreven vondsten tot nu toe onduidelijk bleef.

In februari 2013 ontdekte paleontoloog Stijn Goolaerts van het Koninklijk Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen (KBIN) in Brussel een goed bewaard fossiel walvissenskelet in de bouwput van de Kieldrechtsluis in de Antwerpse haven.

Compleet nieuwe soort

Na een onderzoek door een internationaal team wetenschappers onder leiding van Guillaume Duboys de Lavigerie (KBIN, Universiteit Luik) en Felix Marx (Te Papa Museum, Nieuw-Zeeland) blijkt het om een compleet nieuwe soort echte walvis te gaan die 3 miljoen jaar geleden in het Antwerpse rondzwom.

De nauwste nog levende verwanten van de Antwerpibalaena liberatlas - de sterk bedreigde Noordkaper, waarvan er naar schatting nog maar zo'n vierhonderd over zouden zijn, en de Groenlandse walvis - zijn eveneens echte walvissen waarvan de evolutielijn begon omstreeks 20 miljoen jaar geleden. 

‘Stijve nek’

De echte walvissen of Balaenidae zijn een kleine familie van baleinwalvissen met vier soorten in twee geslachten. Hun naam danken ze aan Engelse walvisvaarders die ze ‘right whales’ noemden, omdat het hun favoriete prooidieren waren en ze veel olie en traan bevatten. Ze zijn de oudste groep baleinwalvissen die we kennen. Maar door een gebrek aan goed gedocumenteerde vondsten is er weinig bekend over hun evolutie. 

(Lees verder onder de foto)

De opgravingen ten tijde van de aanleg van de Kieldrechtsluis in de Antwerpse haven.
BELGAONTHESPOT De opgravingen ten tijde van de aanleg van de Kieldrechtsluis in de Antwerpse haven.

Het vrij complete skelet van de Antwerpibalaena liberatlas levert nu nieuwe informatie en inzichten op, onder meer over hun 'stijve nek'. Bij de huidige noordkapers - Noordkaper, Zuidkaper en Grote Oceaannoordkaper - en de Groenlandse walvis zijn de nekwervels helemaal aan elkaar gegroeid. Dat zorgt voor een betere ondersteuning van de kop, die bij echte walvissen een derde van de lichaamslengte inneemt. 

Antwerpibalaena had al een stevige nek, maar niet zo uitgesproken als bij de noordkapers vandaag: bij het skelet uit de Kieldrechtsluis zat de atlaswervel nog los, vandaar zijn soortnaam liberatlas. De paleontologen stelden bij het nieuwe skelet wel al peddelachtige flippers vast, een ander typisch kenmerk van de recente echte walvissen. 

Kleiner

Antwerpibalaena was tussen 9,5 en 12 meter lang. De nieuwe vondst is een stuk kleiner dan de recente vertegenwoordigers (15 à 20 meter), maar ook kleiner dan enkele oudere noordkapers. “De evolutie van de lichaamsgrootte blijkt dus geen rechte lijn van kleine naar grotere walvissen, maar een complexer verhaal”, zegt paleontoloog Olivier Lambert (KBIN) die meewerkte aan de studie. “Het blijft voorlopig gissen waarom sommige noordkapers kleiner werden. Misschien omdat ze in andere mariene regio's leefden, in ondiepere en meer afgesloten wateren.”

Antwerpen, walvissenkerkhof

De nieuwe walvis draagt de naam van de stad Antwerpen in haar naam, omdat de Antwerpse ondergrond bekend staat als een waar walvissenkerkhof. Na meer dan 150 jaar opgraven en onderzoeken doen wetenschappers er nog altijd belangrijke ontdekkingen.

De studie werd gepubliceerd in het vaktijdschrift Journal of Systematic Palaeontology.

AFP



4 reacties

Alle reacties zijn welkom zolang ze voldoen aan de do's en don'ts die je hier kan terugvinden: gedragsregels. Elke dag ontvangen wij duizenden reacties, het kan enkele uren duren voor jouw reactie wordt geplaatst. Wordt jouw reactie afgekeurd dan werd er geoordeeld dat deze onze gedragsregels schendt.


  • Marc Wouters

    Annie, de mensen die ons zouden moeten leiden weten niet altijd waar het geld het meeste nut heeft. Maar investeren in wetenschap is altijd goed gebleken voor de ontwikkeling van de welvaart. Het omgekeerde, het niet langer investeren in wetenschap leidt naar verarming.

  • Rudy Huybens

    annie, uit het verleden kan je veel leren. hoe de aarde is ontstaan bv, hoe de eerste dieren zijn ontstaan, hoe de mens er is uit voortgekomen. dat het jou niet interesseert is jouw volste recht, mij interesseert het in elk geval enorm.

  • Walter Van Criekinge

    Prachtig dat met zulke grote werken er plaats is voor wetenschappelijk onderzoek. Dit is zoals de Coronacrisis, meten is weten. En ja wetenschap is niet voor iedereen weggelegd, nietwaar.

  • annie laureys

    Wat kost dat allemaal !! , ze zouden ze dat geld beter in verbetering van de wegen steken , wat nut heeft het om iets te weten over , 3 miljoen jaar oud skelet , daar heeft niemand nut bij .