Parels in het Hageland: 's Hertogenmolens in Aarschot

ZOMERREEKS

De ‘s Hertogensmolens in Aarschot.
Bollen De ‘s Hertogensmolens in Aarschot.
Een van dé trekpleisters van het Hageland? Dat zijn volgens ons de historische ‘s Hertogenmolens aan de Demer in Aarschot. Ooit een verfoeide stadskanker, vandaag de trots van de stad. Toch had het weinig gescheeld of de molens hadden de tand des tijds niet overleefd. 

Volgens de toeristische dienst van Aarschot kan je de stad gerust de ‘molenstad’ van het Hageland noemen. Elke deelgemeente heeft een eigen molen, in totaal zijn er zes te bezichtigen: drie windmolens en drie watermolens. De mooiste vind je aan de rand van het Aarschotse stadscentrum: de prachtig gerenoveerde ‘s Hertogensmolens. De oorsprong van die molens zou teruggaan tot de veertiende eeuw, de huidige constructie kreeg vorm aan het begin van de zestiende eeuw. De totale ondergang van de molens lag verschillende keren op de loer, maar anno 2019 bepalen de ‘s Hertogenmolens meer dan ooit het karakter van Aarschot. 

De ‘s Hertogensmolens in Aarschot.
Bollen De ‘s Hertogensmolens in Aarschot.

Een turbulente geschiedenis

De geschiedenis van de ‘s Hertogensmolens leest als een thriller. Gebouwd door de heer van Aarschot in 1507, ingenomen door de Geuzen tijdens de Tachtigjarige Oorlog en openbaar verkocht na de Franse Revolutie, kwamen de molens aan het begin van de twintigste eeuw in handen van de Belgische staat. Over een periode van 400 jaar evolueert de molen van een pre-industriële nijverheid tot een industrieel complex met een dubbelmolen en een centrale sluis, die mee de economische status van de stad Aarschot bepaalde. 

Toch was er omstreeks 1910, toen de staat de molens in handen kreeg,  weinig te merken van die economische drijfmachine: de gebouwen lagen er vervallen bij,  het waterwiel en de ‘grote molen’ waren defect en de hele site kreeg meer en meer weg van een ruïne. De molens raakten verder beschadigd tijdens de Tweede Wereldoorlog en wanneer in 1970 de noordelijke vleugel van het molencomplex afbrandt en daardoor de westelijke gevel instort, wordt het volledige complex verlaten en takelt het verder af. De brug, die onderdeel uitmaakte van het complex, wordt gesloten. De molens bleven zo meer dan 20 jaar als een soort van bouwval deel uitmaken van de stad.

Van stadskanker tot de trots van Aarschot

Archief 's Hertogenmolens
Archief Aarschot Archief 's Hertogenmolens

“Als stedelijke overheid moesten wij jarenlang machteloos en met lede ogen toezien hoe dit waardevolle monument, eigendom van de Belgische en later van de Vlaamse Overheid, jaar na jaar dieper wegzakte in de Demer, tot een ruïne verviel en als een lelijke, zwarte kies het fraaie gelaat van onze stad ontsierde”, schreef toenmalig schepen voor Stedenbouw en Ruimtelijke Ordening en later burgemeester van Aarschot André Peeters hierover rond de eeuwwisseling. “Diverse pogingen van plaatselijke actiegroepen en beleidsvoerders doorheen de jaren vermochten niet het tij te doen keren.” 

Plaatsvervangende schaamte

Hoe kon een industrieel-archeologisch complex van meer dan vier eeuwen oud en met zo een bijzondere architecturale waarde dreigen onder te gaan in totaal verval, vroegen veel Aarschottenaars zich af. “Zelfs vanuit Brussel kwam men, zag men en had men plaatsvervangende schaamte”, zo zei toenmalig minister van Cultuur Paul Van Gremberghen na zijn bezoek aan de site in 2004. En toen kwam er schot in de zaak. Het Gentse architectenduo Robbrecht en Daem stelde het masterplan ‘s Hertogenmolens en Amer op, waarmee de stad laureaat werd van de stedenbouwkundige wedstrijd Stadvernieuwing. Zo kon de stad aanspraak maken op flinke steun van de Vlaamse Overheid voor de restauratie van de site en bij uitbreiding de hele buurt. In een periode van 5 jaar, tussen 2006 en 2011, zou men de omgeving in haar oude glorie herstellen. De projectontwikkelaars Kumpen en The Lodge Group werden betrokken en boden een waardige herbestemming voor de historische site aan: een hotel met 25 kamers, een brasserie en een conferentie- en feestzaal. 

AARSCHOT-hertogensmolen
Bollen AARSCHOT-hertogensmolen

Toeristen aan de Demer

Dieter Peters baat met zijn bedrijf The Lodge Group het hotel uit dat gevestigd is in de voormalige historische site.
Bollen Dieter Peters baat met zijn bedrijf The Lodge Group het hotel uit dat gevestigd is in de voormalige historische site.

“Wat vroeger puin was dat werd opgeruimd, is vandaag erfgoed dat wordt bewaard”, schreef de Aarschotse historica Brigitte Raskin over de restauratie van de molens en de transformatie tot hotel. Eerder had zij de pogingen tot restauratie van de molens een ‘Belgenmop’ genoemd. Anno 2019 staan de molens te schitteren voor iedereen die Aarschot binnenrijdt. Toeristen van over het hele land én uit het buitenland logeren in het hotel, dat zich bevindt op een eilandje in de Demer. Aarschottenaars komen er eten in de brasserie en voelen zich terug trots op dit belangrijk stukje geschiedenis. 

AARSCHOT-hertogensmolen
Bollen AARSCHOT-hertogensmolen



Reacties

Alle reacties worden voor publicatie gelezen -en goed- of afgekeurd- door het moderatie-team van HLN. Elke reactie moet voldoen aan deze gedragsregels.
Je naam en voornaam verschijnen bij je reactie.