Houtworm tast eeuwenoude altaren aan

VERVELENDE BEZOEKER TEISTERT SINT-MARTINUSKERK

Of het houtwerk rond het schilderij van Rubens ook met houtworm te kampen heeft, is nog niet onderzocht.
Rutger Lievens Of het houtwerk rond het schilderij van Rubens ook met houtworm te kampen heeft, is nog niet onderzocht.
De houtworm heeft het gemunt op het hout van de barokke altaren van de Sint-Martinuskerk in Aalst. Er zijn al sculpturen afgebrokkeld door het knagende insect en als er niet wordt ingegrepen blijft er straks niks meer over. De beestjes vernietigen zonder daarbij ook de altaren te beschadigen is echter niet zo'n simpele opdracht.

In de vochtige, onverwarmde Sint-Martinuskerk had alvast één bezoeker het bijzonder goed naar zijn zin de voorbije jaren: de houtworm.


"Vooral de houten sculpturen van de altaren hebben er last van gehad. Die zijn doorgaans in lindenhout vervaardigd, een zacht makkelijk te bewerken houtsoort", zegt Isolde Verhulst van architectenbureau Karel Breda dat aangesteld is om de renovatie van de Sint-Martinuskerk tot een goed einde te brengen. "De sculpturen zijn dan ook sterk aangetast en beginnen zelfs al af te brokkelen."

Een altaar uit de Sint-Martinuskerk dat last heeft van houtwormen.
Rutger Lievens Een altaar uit de Sint-Martinuskerk dat last heeft van houtwormen.

Vermenigvuldigen

In totaal staan er 22 altaren in de Sint-Martinuskerk. "Daarvan hebben we er zeven onderzocht. Zes van de zeven bevatten houten elementen en bevatten houtwormen", zegt Isolde Verhulst. "Dat zijn hele oude altaren uit de barok, waarvan een aantal zeker gebouwd zijn in de jaren 1700. Het is niet ongewoon dat daar houtwormen in zitten, maar die vermenigvuldigen zich heel snel en stoppen niet met vreten", zegt ze. Het is niet duidelijk of er houtwormen zitten in het houtwerk rond het Rubens-schilderij 'De Heilige Rochus en de Pestlijders', want dat hout is nog niet onderzocht.


De houtworm vernietigen zonder het altaar daarbij te beschadigen - of erger - is niet zo'n eenvoudige zaak. "Klassiek kan je dit oplossen door het hout in te strijken met insecticide. Als de larven zich een weg vreten door de huid van het hout, eten ze dat insecticide en sterven ze. Het probleem is dat er op zo'n altaar een verflaag ligt en dus dringt het insecticide daar niet in", zegt ze.

Begassing

"Een tweede mogelijke methode is begassing. Je maakt de ruimte rond het altaar luchtdicht door het af te kasten. Dan laat je er de schadelijke gassen in en alle levende organismen binnenin sterven dan. Dit is echter niet zo'n ecologische manier en het gas tast bovendien ook de metalen aan op het altaar. Een andere methode is de stikstofbehandeling. Die bestaat erin om het zuurstofpercentage omheen het altaar te laten dalen en stikstof erin te pompen. Daardoor stikken de insecten. Het probleem met deze methode is dat de mogelijkheid bestaat dat de eieren het overleven en dat de houtwormen snel terug zijn."

Uitkoken

Er is dus voor een andere manier gekozen: het 'uitkoken' van de houtwormen. "Door het altaar te verwarmen tot een temperatuur van 56°C sterven zowel de wormen als de eitjes af. Deze methode is echter nog nooit op grote schaal uitgevoerd, zeker niet op 22 altaren. De methode zal dus eerst op één altaar worden uitgetest en we zullen er ook metalen objecten bij leggen die even oud zijn om te zien wat het effect daarop is", zegt Isolde.


Op dit moment wordt een subsidieaanvraag gestuurd naar de overheid, die een administratieve procedure zal moeten doorlopen. Als dat allemaal goed gaat, zal in 2020 de behandeling tegen de houtwormen kunnen starten.