Aalsterse vlaaien van Bakkerij Verleysen: “Pieter Bruegel De Oude kende ze via zijn vrouw”

HLN kiest Hét Streekproduct 2019

Jaël Verleysen bereidt Aalsterse vlaaien.
Geert De Rycke Jaël Verleysen bereidt Aalsterse vlaaien.
‘Daar zijn de daken met vlaaien bedekt’, het is een van de 85 Nederlandstalige spreekwoorden die Pieter Bruegel De Oude vereeuwigde in zijn meesterwerk ‘Nederlandse Spreekwoorden’ uit 1559. Die vlaaien, zo blijkt uit onderzoek, waren Aalsterse vlaaien en zijn eeuwen later nog altijd te krijgen bij Aalsterse bakkers.

De Aalsterse vlaai is op zijn minst vijf eeuwen oud. Uit onderzoek is gebleken dat Pieter Bruegel De Oude de vlaaien al kende in de zestiende eeuw. ‘Daar zijn de daken met vlaaien bedekt’ betekent ‘daar is men rijk, daar heeft men overvloed’. Het is een van de 85 Nederlandse spreekwoorden die Pieter Bruegel De Oude in 1559 vereeuwigde in een schilderij.

Aalsterse vlaaien van Verleysen.
Geert De Rycke Aalsterse vlaaien van Verleysen.

Bleke vlaai

“Dat is trouwens nog maar recent aan het licht gekomen. Begin dit jaar bogen zes vlaaienkenners en geschiedkundigen zich tijdens een rondetafelgesprek voor het eerst over dit vraagstuk. In de weken nadien bestudeerden ze naast de werken van Bruegel en zijn tijdgenoten ook zestiende- en zeventiende-eeuwse kookboeken en recepten, documenten en stukken uit het archief van Bakkerijmuseum Walter Plaetinck Zuidgasthuishoeve. Dit materiaal toetsten ze vervolgens aan moderne vlaairecepten en bereidingswijzen”, zegt Jo van Caenegem, projectverantwoordelijke Steunpunt Streekproducten.

Zowel de schilderwerken van Bruegel en ‘De Vleesstal’ van Aertsen tonen bleke en donkere vlaaien. “Oude recepten bevestigen dat er een duidelijk verschil was. Donkere vlaaien worden – net als de bleke – sinds de zestiende eeuw bereid met eieren, kaneel, zoetstof en gebakken in de oven of tussen twee schotels. Maar ze kregen hun donkere kleur door toevoeging van extra kruiden, peperkoek, siroop en zelfs gestoofde appels.”

De bleke vlaai zoals Bruegel ze afbeeldde, krijgen zoetebekken wereldwijd nog altijd op hun bord, alleen kennen we deze bereiding nu meer als flan

Jo van Caenegem

Bruegel schilderde bleke en donkere vlaaien. “De bleke vlaai zoals Bruegel ze afbeeldde, krijgen zoetebekken wereldwijd nog altijd op hun bord, alleen kennen we deze bereiding nu meer als flan. Iedereen heeft wel al eens geproefd van de wereldberoemde Portugese pasteis de nata of de Spaanse crema catalana. Ook in België is flan nog altijd een typisch dessertgerecht”, weet Jo van Caenegem. “De donkere vlaai kent wel enkele typisch Vlaamse varianten, meer bepaald in Oost-Vlaanderen, Limburg en in en rond Lier. Het gaat natuurlijk om de Oost-Vlaamse vlaai, het Liers vlaaike en de Limburgse bakkemoezevlaai. Elk van deze donkere vlaaien hebben hun link met de oude afbeeldingen en recepten.”

Pieter Bruegel de Oude vereeuwigde de vlaaien in zijn meesterwerk ‘Nederlandse Spreekwoorden’.
Bruegel Pieter Bruegel de Oude vereeuwigde de vlaaien in zijn meesterwerk ‘Nederlandse Spreekwoorden’.

Bruegel-vlaaien zijn Aalsterse vlaaien

De liefde van de man gaat door de maag en vermoedelijk was dat bij Bruegel niet anders. “Als Bruegel een vlaai gegeten heeft, zal die meer dan waarschijnlijk door zijn vrouw zijn gemaakt. Zij was een Aalsterse (Mayken Coecke, nvdr). Ze woonden bovendien in het Pajottenland, ook in de streek dus”, weten Alfons en Jan Lowie, vader en zoon met een bekende bakkerij in Aalst. Ze zetten zich al jaren in voor de bescherming van de vlaai als Aalsters streekproduct. “Volgens ons bestaat er geen twijfel, de Oost-Vlaamse en nu Aalsterse vlaai zijn de vlaaien die Bruegel heeft geschilderd.”

Onderzoek bevestigt dat: “De Oost-Vlaamse vlaai leunt het dichtst aan bij de oude recepten, omdat ze gebonden wordt met eieren, gedroogde mastellen, beschuiten of peperkoek en gezoet wordt met stroop. De vlaai heeft echter nooit een korst zoals Bruegel ze afbeeldde”, vertelt Jo. “De fijne krokante korst van de Lierse vlaai lijkt wel sterk op die van Bruegel en de oudste versie van het Liers vlaaike zou een donkere gedroogde pruimenvlaai zijn. Die werd in de negentiende eeuw pas verfijnd tot de versie van vandaag met broodkruimels, vier-kruidenmengeling, melk en siroop. Ten slotte heeft ook de Limburgse bakkemoezevlaai een link met Bruegel. De vlaai bedekt met moes van gedroogde peren heeft een bleke korst en kan vergeleken worden met de vlaaien met appelmoes. Bij de bakkemoezevlaai ontbreken echter kruiden en eieren en wordt er gistdeeg gebruikt, maar daar was in de tijd van Bruegel nog geen sprake van.”

Broer en zus Jaël en Luna Verleysen tonen trots hun Aalsterse vlaaien.
Geert De Rycke Broer en zus Jaël en Luna Verleysen tonen trots hun Aalsterse vlaaien.

Twee versies

Ook bakkerij Verleysen uit Aalst is gespecialiseerd in Aalsterse vlaaien. “We hebben het recept geërfd van de vorige bakker, toen we de bakkerij overnamen. In het begin hadden we twee versies van de Aalsterse vlaai: de ene iets vaster dan de andere. Uiteindelijk is onze vlaai geëvolueerd naar een tussensoort van die twee versies van in het begin”, legt Jaël Verleysen uit. De Aalsterse vlaai is een streekproduct dat leeft en vaak gegeten wordt in de regio. “Het is de voorbije jaren ook meer in de media gekomen en dus kennen mensen de vlaai nog altijd goed. Er is veel vraag naar.”

Het Laatste Nieuws gaat in samenwerking met Vlam op zoek naar het Beste Streekproduct van Vlaanderen. Een streekproduct wordt ambachtelijk vervaardigd, in de eigen streek, met een traditie van minimum 25 jaar en … geniet natuurlijk bekendheid bij het publiek. Stemmen op jouw favoriete streekproduct kan via de HLN-app. Download gratis de nieuwe HLN-app op iOS of Android, ontdek alle streekproducten die meedingen naar de titel Het Streekproduct 2019 bij In De Buurt en stem op jouw favoriet. Alle informatie over onze wedstrijd vind je op www.hln.be/streekproduct.




1 reactie

Alle reacties worden voor publicatie gelezen -en goed- of afgekeurd- door het moderatie-team van HLN. Elke reactie moet voldoen aan deze gedragsregels.
Je naam en voornaam verschijnen bij je reactie.


  • Jacquy De Pauw

    Gezever..Mayken Coecke was helemaal geen Aalsterse, maar werd wel in het Antwerpse geboren. Pieter Coecke woonde toen al lang in Antwerpen en ontmoette daar zijn vrouw Mayken Verhulst die zelf geboren werd in Mechelen. Zijn dochter trouwde in 1563 met Bruegel in Brussel. Coecke zelf werd wel in Aalst geboren maar daarmee is ook alles gezegd want hij verliet Aalst op jonge leeftijd om in Brussel te studeren bij Van Orley en keerde nooit meer terug.