Tien lessen voor wie podcasts wil maken

Podcast
Yorick Dupon Podcast
Je luistert meer uren per dag naar podcasts dan naar je geliefden. Je kan meteen een gepersonaliseerde lijst samenstellen wanneer iemand je om een suggestie vraagt. Je voelt het al een tijdje kriebelen. Maar, je weet niet hoe je moet beginnen met het maken van je eerste podcast...

In mei was ik ook zo, tot plots Dimitri Antonissen, hoofdredacteur van deze site, me de kans gaf om als Google News Initiative Fellow (een beurs voor studenten om samen met mediabedrijven te innoveren in de journalistiek) een podcast over de Ronde van Frankrijk te maken voor Het Laatste Nieuws. Op 11 weken tijd bedacht ik het format van de HLN Tour Podcast, schreef ik de teksten ervoor en sprak die in, interviewde ik journalisten van HLN en VTM Nieuws in Frankrijk, waarna ik de afleveringen monteerde, publiceerde en verspreidde.

Zo leerde ik enorm veel bij over het maken van podcasts, mede dankzij de vele mensen bij Medialaan en De Persgroep die me hielpen. Maar omdat mijn nieuwsgierigheid onstilbaar is, praatte ik achteraf ook met andere podcastmakers over hun ervaringen. Om het starten van je eerste podcast gemakkelijker te maken, vind je hieronder tien handige lessen.

1. Luister naar podcasts

Als je dit leest, doe je dat waarschijnlijk al, maar het is nu tijd om bewuster te luisteren. Beginnen kan bij je favorieten. Stel je de vraag waarom je ze zo goed vindt. Is het de stem van de host? Zijn het de onderwerpen? Of is de montage gewoonweg fantastisch? Noteer dit. Hoe meer notities, hoe beter.

Je zou op dit moment al moeten weten waarover je je podcast wilt laten gaan. Misschien valt het onderwerp buiten je comfortzone, zoals dat bij mij het geval was. Luister dan ook naar podcasts daarrond. Als je binnen een bepaald genre wilt werken, gaande van fictie, naar interview of panelgesprek, kan het ook lonen te luisteren naar podcasts binnen dat genre, over onderwerpen die je normaal gezien niet interesseren. Hiermee kan je achterhalen hoe de makers proberen je aandacht erbij te houden.

Er zijn enkele vragen die je in je achterhoofd moet proberen houden. De antwoorden hierop gaan je veel leren over het maken van podcasts. Hoe wordt er gewisseld tussen de verschillende segmenten? Hoe spreekt de host je als luisteraar aan? Wanneer worden muziek of geluidseffecten gebruikt en hoe? Ook dit moet je allemaal netjes noteren. Het komt later sowieso van pas.

2. Experimenteer erop los

Een stap verder: speel met fragmenten van podcasts die je relevant lijken. De afleveringen zijn altijd gemakkelijk te downloaden via de RSS-feed van je podcast. Dit is de gemakkelijkste manier om je montageprogramma te ontdekken. Knippen en plakken is één van de dingen die je zo vlot als mogelijk moet kunnen. Je kan op deze manier ook ontdekken welk programma je het beste ligt. Zelf gebruikte ik Adobe Audition CC 2018, maar velen gebruiken het gratis programma Audacity. Probeer iemand te vinden die je de basis kan uitleggen of zoek een goede tutorial op YouTube.

Trouwens, je smartphone heeft een microfoon, dus tijd om die eens te gebruiken. Wat je hiermee opneemt, is naar grote waarschijnlijk niet goed genoeg om een echte podcast mee te maken. Voor experimenten daarentegen, is het voldoende. Je kan al tekstjes inspreken om je intonatie te oefenen en die aan elkaar monteren om de overgangen onder de knie te krijgen. Op dit moment heb je totale vrijheid, dus maak er ook gebruik van. Uit fouten leer je erg veel.

3. Werk je format uit

De lengte van je podcast en hoe je die tijd indeelt, heeft een enorme invloed op de keuzes die je moet maken. Als je ervoor kiest om een podcast te maken die langer is dan 45 minuten, dan moet je ervoor zorgen dat luisteraars een hele goede reden krijgen om hun tijd eraan te spenderen. Je gaat ervoor moeten zorgen dat het meer is dan een gesprek dat je ook op café en zonder microfoon had kunnen hebben. Dit is één van de meest belangrijke vuistregels voor iedere podcast.

Daarnaast zijn er enkele vragen die je moet beantwoorden met de manier waarop je je podcast vorm geeft: Voor wie is de podcast? Wat hebben luisteraars aan je podcast? Hoe ga je die meerwaarde duidelijk maken? Wanneer verwacht je dat ze naar je podcast luisteren? Hoe lang zullen ze naar je podcast luisteren?

Je kan die vragen voor een groot deel beantwoorden door te spelen met de lengte van afleveringen, de frequentie van de afleveringen, of je podcast een gelimiteerd aantal afleveringen heeft of een lopende reeks is, welke segmenten je podcast heeft en hoe lang die elks duren.

Aan de hand van een goede inleiding kan je ook erg snel duidelijk maken wat het doel is van je podcast. Zeg wie je bent, wat je zal doen met de podcast en wanneer luisteraars afleveringen kunnen verwachten.

Houd er bij het uitwerken van je format ook rekening mee dat de beste podcasts eerder tijdloos zijn dan hyperactueel. Vermits mond-tot-mondreclame een erg belangrijke manier is voor mensen om nieuwe podcasts te ontdekken, maak je daar het beste gebruik van. Dit kan je doen door te opteren voor iets dat je weken na release nog steeds vrij probleemloos kan beluisteren. Dat is ook het doel van Thomas Smolders, co-host van ‘Computer Club’ en podcastrecensent voor De Morgen: “Iemand die een [aflevering van] Computer Club binnen een jaar gaat beluisteren, moet dat nog steeds als actueel aanvoelen.”

Het verhaal hangt niet te hard aan de actualiteit en staat zo sterk op zichzelf. Het geeft je ook de ruimte om meer diepgang te brengen. Je kan meer tijd nemen om dingen uit te leggen of een goed verhaal te vertellen. Als je toch erg actueel wilt werken, houd er dan rekening mee dat mensen je afleveringen niet meteen zullen beluisteren na publicatie. Het kan een tot twee uur duren voor de aflevering op elk platform is verschenen. Je hebt dit niet in de hand. Je moet ook meer frequent afleveringen produceren, zodat de luisteraar altijd een recente in de feed ziet staan.

4. Het is persoonlijk

Je moet er van uit gaan dat het uiteindelijke resultaat rechtstreeks in de oren van je luisteraar terechtkomt. Het gaat hier niet over een uitzending van de radio die wordt afgespeeld op de kantoorvloer. “Uw luisteraar is iemand die echt heel bewust voor u gekozen heeft, die heel nauwgezet luistert naar wat dat je hem vertelt”, volgens Ward Bogaert, maker van de Radio 1 podcast ‘Iemand’. Maak hier dan ook gebruik van. Zorg ervoor dat je niet te afstandelijk klinkt. Dit kan door de luisteraar te begroeten, door je teksten te schrijven alsof je een goede vriend iets gaat vertellen, enkelvoud te gebruiken als je de luisteraar persoonlijk aanspreekt en het gebruik van de ik-vorm niet te schuwen.

Je kan ook gebruik maken van het feit dat trouwe luisteraars meer de neiging hebben om te reageren dan trouwe lezers. Dat ervaarde ook Tim de Gier, die na jarenlang artikels schrijven in 2011 met z’n eerste podcast begon en in 2016 samen met Anne Janssens het Nederlandse podcastbedrijf Dag en Nacht Media oprichtte: “Bij een podcast hebben we gemerkt dat je maar een hele kleine groep luisteraars hoeft te hebben en die zijn zó betrokken. Heb je achthonderd luisteraars, dan krijg je achthonderd reacties.” Een podcast waarin je advies geeft aan luisteraars met kwellende vragen, daar zit wat in.

Links zie je de laptop waarop al mijn voorbereiding stond.
Yorick Dupon Links zie je de laptop waarop al mijn voorbereiding stond.

5. Zorg voor een goede voorbereiding

Deze tip gaf elke podcaster met wie ik sprak. Wie een goede, interessante podcast wilt maken, waar mensen naar luisteren en zullen blijven luisteren, moet weten waarover er wordt gepraat. Je mag de vlotste spreker ter wereld zijn: alles improviseren is onmogelijk en zorgt niet voor een vlot gesprek.

De Rode Lantaarn’, een podcast waarin onder andere Tim de Gier aan het woord is, lijkt misschien recht uit de living van één van de hosts geplukt, maar er ging een hoop aan vooraf: “Een goed voorbeeld daarvan is [De Rode Lantaarn] waar we gewoon tien blaadjes met voorbereiding volschrijven, zodat we lekker vrij kunnen praten tijdens de podcast, omdat we alles op onze voorbereiding hebben.” Bij de eerste aflevering van Computer Club ging er veel minder tijd in de voorbereiding dan bij de meer recente en dat merk je, maar Thomas Smolders weet nu beter: “Ondertussen sturen we de stukken [waarover we praten] naar elkaar [...] zodat we niet alle twee op hetzelfde zitten te werken en zodat we elkaar echt aanvullen.”

Ook als je iemand interviewt, moet je ervoor zorgen dat je gast weet waar je naartoe wilt werken. Dit klinkt misschien vreemd, maar door samen de vragen te overlopen, kan je daarna gemakkelijker op elkaar inspelen en zal het gesprek vlotter verlopen. Bij meer verhalende podcasts kan je verder gaan en een heus scenario uitschrijven. Je hebt namelijk geen beeld om de aandacht te houden. Een tip die Tim de Gier aan beginnende podcasters geeft is “dat je met podcasts van A naar B moet. Je begint ergens, maar wilt ergens anders eindigen met de podcast. Anders is het geen verhaal.” Dat is moeilijk te doen zonder een goede voorbereiding.

6. Maak een pilootaflevering

Als je aan dit punt bent aangekomen, heb je een format tot in de puntjes uitgewerkt. Je weet dus wat het onderwerp is waarover je wilt praten en hoe je elke aflevering praktisch zal invullen. Tijd om dat voor het eerst van begin tot einde te doen. Niet onbelangrijk is dat je je smartphone moet achterlaten en moet beginnen kijken naar degelijke opname-apparatuur.

Wat er binnen je eigen budget past, moet je zelf uitmaken, maar deze vuistregel van Pieter Blomme, producer van de podcast ‘Relaas’ moet je zeker in je achterhoofd houden: “Hoe goedkoper het materiaal, hoe moeilijker het is om je podcast te maken.” Blomme zweert bij de Zoom H6, een recorder waarmee je alles kan doen wat een podcastmaker nodig heeft. Ik heb ook al vaak een USB-microfoon van Blue gezien. Uiteindelijk moet je zelf op zoek gaan naar iets dat jouw noden perfect dekt.

Houd tijdens het maken van je pilootaflevering in het oog wat vlot gaat, wat minder en hoe lang alles duurt. Dit gaat je helpen bij het uitzoeken naar waarop je moet letten bij je volgende afleveringen. Het geheel hoeft niet meteen perfect te zijn op dit moment. Het is belangrijker dat je een aflevering volledig van begin tot einde maakt. Je gaat er zoveel mee leren, dat je volgende afleveringen al een pak beter zullen zijn.

Het is uiterst belangrijk dat je feedback vraagt over deze eerste. Doe dit niet zomaar in het wilde weg. Zoek mensen die iets van podcasts afweten, mensen die iets weten van het onderwerp waarrond je werkt en mensen die binnen geen van beide categorieën vallen. Houd het aantal wel beperkt. Je wilt nog in staat zijn om alle feedback te kunnen verzamelen en te verwerken. Er zullen ook mensen zijn die het format niet liggen, maar maak je daar niet te veel zorgen over. Tenzij het overgrote deel van de feedback negatief is over dat aspect, kan je verderzetten. Het is toegelaten om kritiek naast je neer te leggen.

7. Daarna maximaal nog twee testafleveringen

Als je je goed genoeg voelt na het maken van de pilootaflevering, kan je beginnen met het maken van de eerste aflevering die door iedereen te beluisteren zal zijn. Verwerk al de verzamelde feedback, pas eventueel het format van je podcast aan als je merkt dat het toch niet zo goed blijkt te zijn als je dacht. Het is namelijk niet wijs om dat aan te passen na de publicatie van je eerste aflevering. Ook hier is de regel dat je feedback moet blijven vragen. 

Ook toen de Rode Duivels in Brussel waren, ging de podcast onverminderd verder.
Yorick Dupon Ook toen de Rode Duivels in Brussel waren, ging de podcast onverminderd verder.

8. Ga publiek

Dit is het moment van de waarheid. Al mijn tips en vooral al jouw werk hebben tot hier geleid. Je bent klaar om de eerste echte aflevering van je podcast door het bredere publiek te laten beluisteren. Natuurlijk gaat deze niet perfect zijn. Perfectie bestaat namelijk niet. Maar als je de doelen van je podcast bereikt met deze aflevering en de geluidskwaliteit is acceptabel, dan ben je goed vertrokken. Je zal hopelijk nog meer feedback krijgen, die je dan kan gebruiken om het nog beter te maken. Oefening baart kunst.

Wat nog wel erg belangrijk is en waar je even over moet nadenken is de keuze van het podcastplatform. De audiobestanden moeten namelijk ergens op een server terechtkomen. Voor de hobbypodcaster zijn er twee opties die ik aanraad. Anchor is een enorm handig en gratis platform voor wie kan leven zonder gedetailleerde statistieken van luisteraars en tegelijkertijd de podcastaflevering online wilt brengen zonder al te veel moeite. Anchor kan namelijk voor jou de podcast beschikbaar maken in alle mogelijke podcastapps, zoals Apple Podcasts, Pocket Casts, Overcast, Google Podcasts, Spotify, enzovoort. Allemaal met één druk op de juiste knop.

Wie iets meer controle wilt, wat meer inzicht wilt in het luistergedrag en geen probleem heeft met het betalen van elf euro per maand, kan terecht bij SoundCloud Pro Unlimited. Je kan er alles mee doen wat ook Anchor kan, maar je zal beter weten hoe mensen bij je podcast komen en je moet wel even je RSS-feed manueel toevoegen bij de verschillende apps.

Voor professionele gebruikers die ook aan advertenties willen doen, zijn er platforms als ART19 en Megaphone, maar daar heb ik persoonlijk geen ervaring mee.

Reken trouwens een volle week voor dat je podcast overal beschikbaar is. Het is dus een goed idee om een trailer te maken, die je een week voor dat je je eerste aflevering had gepland online zet. Het bespaart je erg veel kopzorgen als je dit doet.

9. Denk na over je sociale media strategie

De link naar de nieuwe podcastaflevering op sociale media is niet voldoende. Was het leven maar zo simpel. Pieter Blomme raadt aan om ook voor foto’s en video’s te zorgen. Dat eerste is vrij simpel. Je kan de sfeer van de opname in beeld brengen, een foto trekken van de geïnterviewde of iets zoeken dat te maken heeft met het aangekaarte onderwerp.

Bij video is het al wat complexer, tenzij je al van plan was het geheel te filmen. Wil je het iets eenvoudiger en budgetvriendelijker aanpakken, dan kan je ook delen van je podcast visualiseren. Wie handig is met Adobe After Effects kan dat programma gebruiken, zoals gebeurde bij bovenstaande video. Er bestaan ook handige tools online om mee aan de slag te gaan. Deze van WNYC is een goed startpunt.

Onderschat dit niet. Als niemand naar je podcast luistert, kan er ook geen mond-aan-mondreclame ontstaan. In de woorden van Blomme: “Je moet vijftig procent van je tijd steken in het maken van de podcast en vijftig procent van je tijd in het verspreiden van de podcast.” En schuw niet om eens wat geld in advertenties te steken, want dat is hoe je tegenwoordig met zekerheid mensen bereikt op onder andere Facebook en Instagram.

10. Blijf jezelf heruitvinden, zonder aan het format te sleutelen

Blijf niet stilzitten, vermijd dat je vastroest in een routine. Als je niet constant zoekt naar dingen die je kan verbeteren, gaat de frisheid verdwijnen. Je kan altijd de teksten tussen fragmenten beter schrijven, de overgangen interessanter maken, manieren blijven zoeken om met geluiden te spelen. Houd een kritisch oog op jezelf. Elke aflevering moet beter zijn dan de vorige, maar laat dat je nooit tegenhouden om te publiceren. Er zijn grenzen aan perfectie nastreven.

Tot slot: enkele podcasts om inspiratie uit te halen

Omdat ik zelf altijd op zoek ben naar interessante podcasts die ik nog niet kende, vroeg ik dat ook aan de verschillende podcastmakers die ik interviewde.

Thomas Smolders raadde Bureau Breda aan, een reeks afleveringen van de VPRO Dorst-podcast. Het is een fictieve en humoristische documentaire over een lokale redactie in Breda. Satire over de journalistiek anno 2016.

Van Tim de Gier moet je naar Cheft luisteren, waarin Hiske Versprille met chef-koks gaat praten. Je kan er volgens hem goede lessen uit trekken hoe een podcast te maken op natuurlijke wijze.

De aanrader van Ward Bogaert? Het leven, een gebruiksaanwijzing. Voor hem is dit een podcast die zowel vormelijk als inhoudelijk enorm sterk is gemaakt. Je hoort meteen wat hij daarmee bedoelt en het maakt mij enthousiast om meer te experimenteren de mogelijkheden van audio.

En ik raad je Radiolab aan. Na terug in de wereld van podcasts te zijn gezogen door het succes van Serial, was dit de eerste podcast die m’n ogen opende over de mogelijkheden van het medium. De aflevering over de Mau Mau, een rebellengroep in Kenia ten tijde van het Britse kolonialisme zal me steeds bijblijven door de sfeerschepping. En de begingeneriek is genoeg om je te tonen hoe enorm goed ze zijn met het experimenteren met audio.




Reacties

Alle reacties worden voor publicatie gelezen -en goed- of afgekeurd- door het moderatie-team van HLN. Elke reactie moet voldoen aan deze gedragsregels.
Je naam en voornaam verschijnen bij je reactie.