Het beruchte en zeer succesvolle virus Emotet was tot een jaar geleden verantwoordelijk voor een aanzienlijk deel van alle kwaadaardige besmettingen van computers wereldwijd. Via honderden servers leverden cybercriminelen het virus per e-mail dagelijks af aan 100.000 mailboxen. Uiteindelijk konden ze zo jaarlijks inbreken in een miljoen computers van bedrijven en particulieren. Het veelzijdige virus stal op die computers bankgegevens en creëerde toegang tot netwerken waarop criminelen gijzelsoftware konden verspreiden. 

Het criminele virus was verantwoordelijk voor zo’n 30 procent van alle phishingmails wereldwijd. In januari speelde de Nederlandse politie nog een belangrijke rol in het uitschakelen van het botnet. Het schadelijke programma werd immers onder meer aangestuurd vanop twee servers in Nederland. Maar nu is Emotet terug en bezig aan een nieuwe opmars.

Tien maanden nadat opsporingsdiensten Emotet uitschakelden, zagen cyberexperts het virus afgelopen week weer opduiken. “Slecht nieuws", zegt Dave Maasland van cyberveiligheidsbedrijf ESET Nederland. Hij noemt Emotet ‘de ideale achterdeur voor cybercriminelen’ en vindt het ‘een serieuze bedreiging voor bedrijven en consumenten’. 

Het virus verspreidt zich als een olievlek via de e-mailcontacten van een slachtoffer. “Dit kan leiden tot potentieel honderdduizenden slachtoffers van allerlei digitale criminaliteit, waarbij gijzelsoftware het grootste probleem is.”

Het werd in januari nog beschouwd als een ongekend succes: Europol, het Team High Tech Crime van de Nederlandse politie, en politiediensten uit onder meer de VS en het Verenigd Koninkrijk wisten zo'n zevenhonderd Emotet-servers, waarvan twee cruciale in Nederland draaiden, uit te schakelen. Een aantal cybercriminelen werd gearresteerd. 

De impact was immens: het aantal digitale besmettingen daalde na de actie wereldwijd met ruim veertig procent. 

“De grote schaal van toen heeft Emotet nog niet echt, maar we zien wel de voorbereiding”, legt Frank de Korte van cybersecuritybedrijf Northwave uit. De sterk groeiende cyberbende Conti lijkt de touwtjes nu in handen te hebben. “Het heeft de potentie om weer een heel groot probleem te worden.” 

Het lijkt erop dat Conti het virus nu verspreidt via een al bestaand crimineel servernetwerk. De Korte: “Omdat ze nu bestaande infrastructuur gebruiken, kan het hard gaan.” Verschillende opsporingsdiensten, waaronder de Nederlandse politie en de FBI, houden de situatie nauwgezet in de gaten, weet De Korte.