Exclusief voor abonnees

Zullen nieuwe belastingen ons redden? “Ons land investeert al jarenlang veel te weinig”

Shutterstock
De Belg zet vandaag meer geld opzij dan vroeger. Een van de redenen is dat we onbewust vrezen voor nieuwe belastingen. Want ooit zullen de crisis en de reusachtige inspanningen van overheden om de economie overeind te houden betaald moeten worden, zo merkt  Véronique Goossens, econoom binnen ons geldpanel, op. Zijn er inderdaad extra belastingen nodig? En waar zou België best voldoende geld aan uitgeven? “Sommige hervormingen die onze economie vooruithelpen kosten zelfs niets.”

Een ding staat als een paal boven water. De volgende federale regering moet extra zuurstof aan de economie geven, onder andere via een stevig investeringsplan. Ze zal daarbij ook de regionale en lokale overheden nodig hebben.

Het probleem is bekend. Ons land investeert al jarenlang veel te weinig omdat alle andere uitgaven oplopen (onder andere pensioenen, nvdr.) en er voor investeringen telkens te weinig geld over is. Er is nu een unieke gelegenheid om een inhaalbeweging te maken. Vooral de investeringen die onze economische groei op lange termijn naar een hoger niveau tillen zijn van belang. Denk aan digitaal onderwijs, wat een investering is in de brains van morgen. Een digitale gezondheidszorg geeft kansen aan een hele gezondheidseconomie, iets wat we in België niet mogen onderschatten. Performante mobiliteitsinfrastructuur maakt ons gezonder en doet ons tijd winnen. Investeren in nieuwe kennis en vaardigheden van werknemers die morgen hun job zullen kwijtspelen geeft perspectief en hoop. Investeren in een duurzaam energiesysteem dat ons op termijn zelfvoorzienend maakt, verhoogt onze weerbaarheid en onafhankelijkheid.

De investeringen zullen vooral door de regionale en lokale overheden moeten gebeuren, omdat de meeste behoeften zich op hun terrein bevinden. Maar veel budgettaire ruimte is er niet

Sommige hervormingen die onze economie vooruithelpen kosten zelfs niets. Sleutel aan je arbeidswetgeving zodat meer mensen gaan werken. Zorg ervoor dat vergunningen vlotter worden afgeleverd. Vereenvoudig ons land, zodat de dingen vooruitgaan. En koester ondernemerschap, want het zijn de ondernemers die voor banen zorgen.

Gezamenlijk tekort van bijna 53 miljard

De investeringen zullen vooral door de regionale en lokale overheden moeten gebeuren, omdat de meeste behoeften zich op hun terrein bevinden. Maar veel budgettaire ruimte is er niet. Het Monitoringcomité, een groep topambtenaren die de begroting opvolgen, schat het gezamenlijk tekort voor alle Belgische overheden voor dit jaar op bijna 53 miljard. Een deel van de ontsporing is uiteraard te wijten aan alle extra uitgaven door Covid-19 en zijn hopelijk eenmalig. Maar een ander deel van het tekort blijven we nog jaren met ons meeslepen. In 2024 zitten we volgens het Monitoringcomité nog steeds met een tekort van bijna 28 miljard. De crisis zorgt immers voor lagere belastingontvangsten, terwijl de pensioenverplichtingen elk jaar blijven stijgen, tussen 2025 en 2040 met nog eens 10 miljard. Toch is het in een eerste fase geen goed idee om dat tekort weg te werken met nieuwe belastingen of besparingen. Dat zou het herstel in de kiem smoren.

Bijna twee derde van de vermogensbelastingen komt helemaal niet terecht bij de federale overheid, maar wel bij de gewesten en de gemeenschappen

Vandaag klinkt de roep dat de grote vermogens de factuur best zouden betalen. Op het vlak van vermogensbelastingen behoort België al tot de top-3 van de Europese unie. Grote kapitalen belasten is ook niet zo eenvoudig als het lijkt: recente pogingen in ons land zijn telkens mislukt. Denk maar aan de “rijkentaks” van de regering Di Rupo en aan de speculatietaks of de effectentaks van de regering Michel. Deze werden even snel terug afgevoerd als ze ingevoerd werden. Door technische moeilijkheden, maar vooral ook omdat de opbrengsten sterk tegenvielen.

De vorige regeringen verhoogden ook al meermaals de roerende voorheffing, waardoor het huidige tarief van 30 procent dubbel zo hoog is dan zes jaar geleden. Bovendien komt bijna twee derde van de vermogensbelastingen helemaal niet terecht bij de federale overheid, maar wel bij de gewesten en de gemeenschappen. Denk hierbij aan de onroerende voorheffing en de erfenisbelastingen.

Versnippering van bevoegdheden maakt aanpak crisis moeilijker

En zo komen we tot een bijkomend probleem: onze ingewikkelde staatsstructuur. De versnippering van bevoegdheden tussen de verschillende overheden maakte de aanpak van de gezondheidscrisis er niet gemakkelijker op, wat aanleiding gaf tot een pleidooi voor een nieuwe staatshervorming. Het gaat hier in de eerste plaats om een meer logische herverdeling van bevoegdheden, maar ook het financiële plaatje speelt mee. Vanaf 2025 zal het Waals Gewest minder geld ontvangen van de federale overheid, een gevolg van de laatste staatshervorming. Die pil blijkt zwaar op de maag te vallen, maar veel financiële ruimte is er niet. Het federale niveau is er op begrotingsvlak nog veel slechter aan toe dan het regionale.

Het belang van een nieuwe federale regering kan niet onderschat worden. Maar ook het samenspel met de andere regeringen zal van kapitaal belang zijn om het relancebeleid stevig in handen te nemen

Dat zien we ook in de verdeling van de coronafactuur over de verschillende beleidsniveaus. De impact van de crisis op de federale begroting is drie tot vier keer zo groot als deze op het regionale en lokale, hoewel de budgettaire omvang van het federale niveau maar anderhalve keer groter is. Dit toont eens te meer aan dat – ondanks zes staatshervormingen– het institutionele zwaartepunt van dit land nog steeds op het federale niveau ligt. De federale overheid en de sociale zekerheid hebben immers meer dan 80% van de belastingontvangsten in handen, die sterk getroffen worden door Covid-19. Uiteraard wordt een stuk naar de gemeenschappen en gewesten doorgestort, maar nu blijkt dat de overdrachten in crisistijd maar weinig dalen. Dat zou de regio’s iets meer ademruimte moeten geven om hun investeringen op te drijven.

Het belang van een nieuwe federale regering kan niet onderschat worden. Maar ook het samenspel met de andere regeringen zal van kapitaal belang zijn om het relancebeleid stevig in handen te nemen. Want hoe steiler het herstel, hoe lichter de besparingen achteraf en hoe minder er naar nieuwe belastingen moet gegrepen worden. Productieve investeringen, die zichzelf meer dan terugverdienen, zorgen niet alleen voor tewerkstelling op korte termijn maar zijn een garantie op de jobs van morgen. Want hoe meer we met z’n allen werken, hoe zekerder dat we zijn dat onze sociale zekerheid op zijn grondvesten kan blijven staan.

Wil je de juiste keuzes maken in je studies en carrière? Laat je adviseren door onze experts en surf naar onze MijnGids-pagina.

Lees ook:

ONZE OPINIE. We dreigen veel minder gewapend te zijn voor een faillissementsgolf dan voor de virusgolf (+)

Vlamingen halen de buikriem aan: 4 op de 10 vrezen financiële problemen door corona (+)

Wie betaalt coronafactuur? “Echt rijken zijn niet meer aan hogere belastingstarieven onderworpen” (+)