Laaggeschoolden dreigen in Vlaanderen volledig uit de boot te vallen

Beeld ter illustratie
ANP Beeld ter illustratie
Begin dit jaar sloeg het nieuws in als een bom: warenhuisketen Carrefour schrapt nog maar eens ruim 1200 banen. Concrete details zijn er nog niet, maar de ervaring leert dat de gedupeerden vaak oudere laag- en middengeschoolden zijn met een lange staat van dienst. Is dit drama de voorbode van nog meer ontij? Spoelt de komende digitaliseringstsunami de jobs weldra bij bosjes weg? Of leiden nieuwe tijden automatisch ook tot nieuwe kansen?

Shaireen Aftab, woordvoerder van de VDAB, toont zich alvast behoorlijk optimistisch: "Het is zonneklaar dat door de toenemende automatisering, robotisering en digitalisering de inhoud van heel wat jobs fundamenteel zal veranderen. Boekhouders bijvoorbeeld zullen de puur repetitieve zaken in grote mate kunnen overlaten aan algoritmes. In de industrie zal het zuivere bandwerk stilaan plaatsmaken voor meer controlerende taken. Supermarkten en banken zullen blijven bestaan maar er zal algemeen veel minder nood zijn aan caissières en loketbedienden. Voor de betrokken mensen is dat uiteraard helemaal niet leuk. Maar anderzijds opent het voor hen ook nieuwe perspectieven. Het globale aantal jobs zal namelijk niet dalen, integendeel zelfs. Bovendien gaat de erg omvangrijke generatie van de babyboomers de komende jaren massaal met pensioen. Ook al worden zij wellicht niet allemaal vervangen, er zal sowieso een pak volk nodig zijn om nieuwe vacatures in te vullen. Zeker nu de carrières een stuk langer duren, hoeft het dus geen drama te zijn om op latere leeftijd plots zonder werk te vallen. Wie bereid is om zich eventueel wat bij te scholen, heeft nog altijd alle kansen."

Enorme kloof

Het departement Werk & Sociale Economie van de Vlaamse overheid vergelijkt onze arbeidsmarkt geregeld met die elders in Europa. Terwijl de werkzaamheidsgraad van hooggeschoolden al 20 jaar rond de 87% hangt, komt die van laaggeschoolden amper boven de 50% uit. Die kloof is vrijwel nergens zo groot. Intussen is zowat de helft van alle werkzoekenden in Vlaanderen laaggeschoold. Maken zij eigenlijk nog wel een reële kans op een job? "De ervaring leert dat laaggeschoolden traditioneel vooral in transport en logistiek, de horeca, de bouw en de sector van de dienstencheques terechtkomen", vervolgt Shaireen Aftab. "In bepaalde gevallen moeten ze eerst nog een technische praktijkopleiding volgen. Maar wie zich bij de VDAB bekwaamt in bijvoorbeeld cv en sanitair of domotica zit in principe echt wel gebeiteld. De jongste tijd beslissen trouwens steeds meer bedrijven en soms zelfs hele sectoren om in samenwerking met de VDAB een gespecialiseerde opleiding op te starten. Werkplekleren, stages en individuele beroepsopleidingstrajecten: daar moeten we in toenemende mate naartoe. Een kleine investering volstaat vaak al om mensen duurzaam aan de slag te krijgen. Want zeker voor technische beroepen is het stilaan een illusie om te geloven dat je die witte raaf zo ook wel zal vinden."

Gezocht: meer waardering voor deze jobs

Anders gaan werken

Een op de drie laaggeschoolden werkt momenteel in de industrie, een sector waar het aantal jobs in heel West-Europa door de toenemende automatisering en digitalisering, maar ook door de relatief hoge loonkost, onvermijdelijk verder zal afnemen. De overheid staat nu voor de uitdagende taak om op maat van die mensen een uitgekiend opleidings- en heroriënteringsbeleid uit te bouwen. Anders dreigt het aantal structureel werkloze laaggeschoolden alleen maar verder toe te nemen. Gelukkig verwacht het Steunpunt Werk dat er de komende jaren in nogal wat sectoren jobs zullen bijkomen. De grootste stijging is te verwachten in de gezondheidszorg en maatschappelijke dienstverlening: tot 2022 zal de vraag jaarlijks met gemiddeld 2,7% toenemen. Ook de sector van de dienstencheques (+2%) en de bouw (+1,6%) ogen positief. In de sector vervoer en communicatie blijft het totale aantal jobs veeleer stabiel, maar doordat daar een relatief hoog aantal 55-plussers weldra aan vervanging toe is, zal de vraag toch nog vrij groot zijn. In de handel en horeca zorgt dan weer vooral de hoge jobmobiliteit voor een constante aanvoer van vacatures.

Onderwijs aan zet

Voor Shaireen Aftab zijn weerbaarheid en flexibiliteit meer dan ooit dé sleutels voor een vlotte toegang tot de arbeidsmarkt: "We zouden mensen zoveel als mogelijk weerbaarder en flexibeler moeten maken om op elk moment hun loopbaan een nieuwe wending te kunnen geven. Jammer genoeg is net dat aanpassingsvermogen bij laaggeschoolden vaak nog een werkpunt. Wellicht hangt dat ook wel samen met het feit dat ze nooit een studie hebben afgemaakt. Het aantal jongeren dat vroegtijdig de middelbare school voor bekeken houdt, stagneert sinds een aantal jaar op een slordige 13%. Dat is echt een heel groot probleem, want zoals ons jaarlijks Schoolverlatersrapport ook keer op keer aantoont: het is gewoon een feit dat je met een diploma veel makkelijker aansluiting vindt bij de arbeidsmarkt. Dik 30% van de laaggeschoolde schoolverlaters is na een jaar nog steeds werkloos. Het is nu al duidelijk dat zij hun hele leven lang alle mogelijke hulp zullen kunnen gebruiken om hun loopbaan op de rails te krijgen én te houden. Ter vergelijking: van de middengeschoolden (met een diploma secundair onderwijs op zak) heeft 12,5% na een jaar nog geen job en bij de hooggeschoolden gaat het om amper 4,8%. Dat zijn dus gigantische verschillen. Hier is met andere woorden een cruciale taak weggelegd voor ons onderwijs. Onze jongeren moeten vandaag op school de broodnodige competenties verwerven om later sterk te staan in het beroepsleven."

Nooit te laat

Een andere opvallende vaststelling waar we niet naast kunnen kijken: liefst één op de zeven volwassenen is laaggeletterd. Dat betekent dat ze niet over de basisvaardigheden beschikken om informatie te verwerken. Ze kunnen niet of nauwelijks met de computer overweg of kunnen amper rekenen. In een kennismaatschappij die steeds hogere eisen stelt aan werkenden, dreigen dus almaar meer mensen uit de boot te vallen. Ze zijn onvoldoende in staat om zich nieuwe ontwikkelingen vlot eigen te maken en zijn daardoor onvoldoende breed inzetbaar. Er zijn heel diverse verklaringen waarom zoveel mensen in zo'n situatie belanden. Om te beginnen kunnen kinderen die in een taalarme omgeving opgroeien zo'n grote achterstand oplopen dat ze die op school niet meer kunnen wegwerken. Daarnaast blijkt ons onderwijs niet altijd in staat om alle zorgleerlingen de nodige individuele aandacht te geven. Kinderen bij wie de schooltaal en -cultuur sterk afwijkt van wat ze thuis gewoon zijn, durven daardoor wel eens af te haken. Tot slot zijn ook lichamelijke of cognitieve beperkingen en leer-, ontwikkelings- en gedragsstoornissen vaak een rem voor de schoolprestaties.

"Het is een feit dat laaggeletterde mensen op de arbeidsmarkt zo mogelijk nog moeilijker aan de bak komen", zegt Shaireen Aftab. "Maar we doen toch alles om hen zo goed mogelijk te helpen. We doen dat in samenwerking met een aantal partners, waaronder de Centra voor Basiseducatie. We stippelen telkens een individueel traject uit op maat van wat een persoon aankan en werken hiervoor ook met ervaringsdeskundigen die zich meer kunnen relateren met mensen in armoede om dat ze het zelf hebben meegemaakt. Wie dat echt wil, kan zijn leven dus nog op elk moment in handen nemen. Het klopt dat de drempels hoog zijn en dat die mensen naast al hun andere problemen vaak ook nog een groot schaamtegevoel moeten overwinnen. Maar welke achterstand iemand ook heeft opgelopen, het is nooit helemaal te laat."

Lees ook de opinie van ex-sp.a-minister Frank Vandenbroucke: "Er is veel meer investering nodig om de kansen van laaggeschoolden structureel te verhogen"

Lees ook:

‘Jobs, jobs, jobs’ geen wondermiddel tegen langdurige werkloosheid

Verdien een goed loon, ook zonder hoger diploma

Werk jij al je hele leven in dezelfde sector? Als je verandert kan je 500 euro meer verdienen

Bronvacature.com.




18 reacties

Alle reacties worden voor publicatie gelezen -en goed- of afgekeurd- door het moderatie-team van HLN. Elke reactie moet voldoen aan deze gedragsregels.
Je naam en voornaam verschijnen bij je reactie.


  • Eddy DESMET

    Of je nu laag- of hooggeschoold bent : eenieder verdient hetzelfde respect. Iedereen heeft zijn of haar talenten. We vullen elkaar aan en dat is maar goed ook. Stel u voor dat iedereen perfect zou zijn : dan zou de wereld niet langer leefbaar zijn !

  • Jelle Roelands

    Ik ben laag geschoold, maar gelijkwaardig door ervaring. Dat is veel meer waard dan een diploma. Zeker in de chemie.

  • Johan Van Biesen

    Veel laaggeschoolden zijn goede mensen, het behalen van een diploma is niet voor iedereen even simpel, het is ook geen teken van mindere intelligentie, velen hebben de kans niet gehad om te studeren! Ik moest ook op mijn 14 jaar op leercontract, ik heb daarna avondschool gevolgd om een ingenieursdiploma te behalen, zeven jaar zwoegen en vloeken op mijn ouders, maar waar een wil is, is een weg.

  • jan van coillie

    laaggeschoolden zijn zeker geen slechte mensen en zouden ze betaald worden op hun menselijkheid zouden ze meestal meer verdienen dan hoog geschoolden en veel hoog geschoolden zouden de arbeid dat deze doen zeker niet aan kunnen fysiek zeker niet dus veel reacties zijn gewoon belachelijk hier.

  • pascal devillé

    Wanneer gaan jullie de kleuters waar de thuistaal geen nederlands of frans is eindelijk eens verplichten om alle dagen naar de kleuterklas te gaan.Koppel het aan het krijgen van kindergeld bv.Het is op deze jonge leeftijd dat er gehandeld moet worden.Misschien moet er ook meer personeel aangeworven worden in het kleuteronderwijs.Zeker al veel minder taalproblemen.