Zorgsector zoekt uitwegen voor groeiend personeelstekort

Wanneer het aandeel hooggeschoolde verpleegkundigen in een ziekenhuis toeneemt verbeteren ook de resultaten bij de patiënten.
Shutterstock Wanneer het aandeel hooggeschoolde verpleegkundigen in een ziekenhuis toeneemt verbeteren ook de resultaten bij de patiënten.
Het Planbureau schat dat er in de social profit tegen 2022 ruim 50.000 jobs zullen bijkomen. Een gigantische en wellicht onmogelijke uitdaging. Het goede nieuws is dat de zorg wel steeds meer antwoorden vindt om met de toenemende personeelstekorten om te gaan. En nee, zorgverleners moeten niet in een robotje veranderen. Integendeel.

We komen handen tekort. Het is een zinnetje dat de ziekenhuizen en andere zorgorganisaties in ons land maar blijven herhalen. Sinds de jaren negentig al staan zorg- en welzijnsjobs systematisch in het lijstje knelpuntberoepen van de VDAB. De analyse die de Vlaamse arbeidsbemiddelaar toen maakte, is vandaag nog steeds dezelfde: ‘De zoektocht naar verpleegkundig personeel is de voorbije jaren steeds problematischer geworden. In het begin van de jaren negentig werden enkel tekorten gesignaleerd bij de ziekenhuisverpleegkundigen, ondertussen is de problematiek uitgedeind tot een ruime waaier medische en paramedische beroepen.’

Kwaliteit, niet kwantiteit

De knelpunten in de zorg zijn intussen zo hardnekkig dat je je afvraagt of we ze ooit nog zullen kunnen wegwerken. Ook zorgambassadeur Lon Holtzer doet dat: “Natuurlijk moeten we alles in het werk stellen om de juiste mensen in de zorg te krijgen, maar het is een illusie te denken dat je alleen via de instroom alle tekorten zult kunnen invullen.”

Paul Van Aken, directeur patiëntenzorg van het Universitair Ziekenhuis Antwerpen, formuleert het zo: “Qua aantallen stoten we op de grenzen van wat mogelijk is. Ik denk dat de sleutel eerder bij de kwaliteit dan bij de kwantiteit zal liggen.”

Voor dat laatste vindt Van Aken steun bij de wetenschap. Internationaal onderzoek, waar onder meer KU Leuven-professor Walter Sermeus aan meewerkte, leert dat wanneer het aandeel hooggeschoolde verpleegkundigen in een ziekenhuis toeneemt ook de resultaten bij de patiënten verbeteren. Concreter: hoe meer bachelors en masters onder het verpleegkundig personeel, hoe lager de mortaliteitscijfers, hoe tevredener de patiënten en hoe beter de uitkomst van de ingreep. Het is dus niet zozeer het aantal zorgverleners maar wel hun professionaliteit die de kwaliteit van de zorg bepaalt. Holtzer kan zich in die analyse vinden. “In de zorg heb je mensen nodig die voldoende sterk in hun schoenen staan, die klinisch kunnen redeneren en routines kunnen en durven doorbreken. Daarom ook ben ik zo tevreden dat de opleiding verpleegkunde vier jaar is geworden. Vooral de sterkere studenten zullen zich daardoor aangetrokken voelen. Tegelijk geeft het de scholen extra tijd om hen te vormen.”

Jobdifferentiatie

‘Interdisciplinaire samenwerking’ is een andere formule waar de zorgexperten hard in geloven. Een voorbeeld: patiënten met slikproblemen hebben bij elke maaltijd hulp nodig van een verpleegkundige. Om die veelbevraagde groep minder te belasten, kan je bijvoorbeeld aan de logopedist vragen om de therapie over de middag te laten doorgaan. De sliktechnieken kan hij zo meteen vanuit de praktijk aanleren. “En het gaat verder dan dat. Want ook de samenwerking met de buitenwereld zou nog intenser kunnen”, stelt Filip Van Laecke, sectorverantwoordelijke Social Profit bij SD Worx. “Wat kunnen thuisverpleegkundigen en verzorgenden uit de gezins- en bejaardenhulp bijvoorbeeld voor de woonzorgcentra betekenen? De wet bepaalt vandaag heel strikt wie wat mag doen en wie waar mag werken. Haal die schotten weg en de pool aan zorgverleners wordt automatisch groter.” Dat zorgorganisaties zich tegenwoordig in netwerken (moeten) groeperen, noemt Van Laecke een stap in de goede richting. “Het biedt de mogelijkheid om medewerkers uit te wisselen, waardoor bepaalde specialisaties beschikbaar blijven.”

Sommige ziekenhuizen in de VS tellen tweemaal meer verpleegkundigen dan hier. Dan is het natuurlijk gemakkelijk om de beste zorg ter wereld te garanderen.

Paul Van Aken, UZA

Daarbij aansluitend raden de drie experts aan meer aan jobdifferentiatie te doen. “Zolang huisartsen op huisbezoek blijven gaan louter en alleen om de bloeddruk te meten, heb je geen argument om te zeggen dat je artsen tekort hebt”, redeneert Holtzer. Hetzelfde kan je zeggen over de verpleegkundigen. Zij zijn er niet om patiënten te wassen en op het toilet te zetten. “Je moet medewerkers zoveel mogelijk op hun sterktes inzetten. De juiste taken aan de juiste mensen toevertrouwen.”

Magneet-ziekenhuis

Klinkt allemaal aannemelijk, maar werkt het ook in de praktijk? Slaagt het UZA er bijvoorbeeld in om die principes naar de werkvloer te vertalen? “Beter en beter”, antwoordt Paul Van Aken. “Het mooiste bewijs daarvan is onze erkenning als Magnet-ziekenhuis, wat internationaal de hoogste erkenning voor verpleegkundige zorg is. In Europa zijn we voorlopig het enige ziekenhuis met zo’n titel.”

Het traject ernaar toe begon zo’n tien jaar geleden toen Van Aken samen met enkele collega’s uit andere Belgische ziekenhuizen zeven Magnet-hospitals in de VS bezocht. “Hun manier van werken en hun resultaten maakten indruk, maar niemand die geloofde dat we het in België net zo goed zouden kunnen doen gezien de beperkte budgetten en de krappe personeelsbezetting. Sommige ziekenhuizen in Amerika tellen dubbel zoveel verpleegkundigen als in België. Dan is het natuurlijk makkelijk om de beste zorg ter wereld te garanderen. Niettemin bleef het Magnet-verhaal in mijn hoofd hangen. En beetje bij beetje heb ik onze strategie gestuurd in de richting van wat ik in de VS had gezien.”

Ook de kleinere organisaties uit bijvoorbeeld de kinderopvang zetten nu een beleid op rond stressbeheersing. Dat wijst op professionalisering.

Filip Van Laecke, SD Worx

Cruciaal was de introductie voor het ‘Releasing time to care’-programma, waarbij de medewerkers de kans kregen om zelf hun ideale werkomgeving uit te tekenen en mee vorm te geven. Wat vinden ze belangrijk in de samenwerking met hun collega’s, leidinggevenden en artsen? Welke ingrepen zouden hun job en de zorg voor de patiënt ten goede komen? De oefening resulteerde onder meer in doorgedreven leiderschapstrainingen voor hoofdverpleegkundigen, een doorlichting van de ziekenhuisprocessen (met veel vereenvoudigingen als gevolg, bijvoorbeeld voor het opmaken van de bedden), intensere samenwerkingen tussen verpleegkundigen en artsen, betere informatie-uitwisseling met de patiënt (ze doen nu aan ‘bedside briefing’) en meer aandacht voor vorming van de medewerkers. Aan de kant van de patiënten leidde het tot betere cijfers voor valpreventie, blaasinfecties, bloedvergiftiging en doorligwonden.

En opvallend, het programma heeft ook de klachten van medewerkers rond fysieke en mentale belasting kunnen terugdringen. Een studie van SD Worx uit 2016 heeft aangetoond dat medewerkers in de zorg daar normaal extra gevoelig voor zijn. Niet zo dus in het UZA. “En dat hebben ze ongetwijfeld aan hun personeelsbeleid te danken, zeg maar de aandacht die ze schenken aan de mens achter de medewerker”, zegt Filip Van Laecke. “Ik ben nu vijftien jaar in deze sector actief en zie tot mijn vreugde meer en meer voorzieningen in de zorg en welzijnssector voor die weg kiezen. Ook de kleinere organisaties uit bijvoorbeeld de bijzondere jeugdzorg of de kinderopvang zetten nu een beleid op rond pakweg stressbeheersing. Dat wijst op professionalisering. Zelfs in het zopas ondertekende sociaal akkoord zie je daar signalen van. Uurroosters die langer op voorhand moeten vastliggen, aantrekkelijkere vakantieregelingen… Ga er dus maar van uit dat het toch nog allemaal goed komt.” (lacht)

Klik hier voor de jobs als verpleeg- of zorgkundige.

Carrièreadvies nodig?

U krijgt het de hele maand gratis van de CarrièreCoaches van vacature.com. De CarrièreCoaches zijn vijf ervaringsdeskundige professionals die hun dagen vullen met thema’s waar heel wat mensen mee worstelen: solliciteren, het perfecte cv, rechten en plichten op de werkvloer, loopbaancoaching en welzijn op het werk.

Via deze weg stuurt u een vraag naar de CarrièreCoach die u met uw thema kan helpen. Hij of zij krijgt die vervolgens in de mailbox en stuurt u binnen de drie dagen een antwoord.

Lees ook:

Verpleegkundige worden? Niet voor softies of doetjes

Zoveel personeel heeft de zorgsector nodig

Verpleegkunde: dit zijn je loopbaanopties

Bronvacature.com.




9 reacties

Alle reacties zijn welkom zolang ze voldoen aan de do's en don'ts die je hier kan terugvinden: gedragsregels. Elke dag ontvangen wij duizenden reacties, het kan enkele uren duren voor jouw reactie wordt geplaatst. Wordt jouw reactie afgekeurd dan werd er geoordeeld dat deze onze gedragsregels schendt.


  • Ludo Hermans

    Gezocht door onze regering: mensen die graag hard en gratis willen komen werken!

  • Marleen Breugelmans

    Jan Boden een vijftig plusser die een diploma in de zorgsector heeft raakt heel gemakkelijk aan een job. Ik ben 52 jaar met zelfs een arbeidshandicap en ik ben in september welgeteld 8 dagen werkloos geweest en ja, ik kon zelfs kiezen waar ik startte want alle zorgsectoren waren geinteresseerd in mij en ik heb zelfs kunnen onderhandelen over mijn loon.

  • raymond van der craen

    Zeer juist Jan Boden maar dan niet aan een honger of leefloon!

  • Jan Boden

    De vijftigplussers raken niet of nauwelijks aan een job. Werk een regeling uit die ze nuttig maakt in de zorgsector. Ze zijn daar toch al bijna dagelijks voor hun ouders, dan kunnen ze er net zo goed gaan werken.

  • raymond van der craen

    Betaal een normaal loon uit en je vindt gegarandeert voldoende gemotiveerde werkkrachten. We weten ook wel dat rusthuizen duur zijn voor ouderen maar anderzijds betekend werken in de zorgsector niet alleen werken als vrijwilliger of werken voor een vergoeding die nauwelijks hoger liggen dan een leefloon!