Onder je niveau werken brengt je carrière ernstige schade toe

Shutterstock
De toegenomen scholingsgraad van werknemers is een zegen voor onze economie. Alleen blijken werkgevers daar nog niet altijd ten volle van te profiteren. Zowat een kwart van de Vlaamse werkenden vindt zichzelf overgekwalificeerd voor zijn job. En ja, dat is problematisch.

Niets dat je kansen op een job meer bepaalt dan je opleidingsniveau. Hoe hoger je diploma, hoe beter je vooruitzichten. Het is dus goed nieuws dat steeds meer mensen een diploma hoger onderwijs te pakken krijgen. Terwijl in 1995 minder dan een kwart van de Vlamingen tussen 25 en 64 jaar een diploma van de hogeschool of universiteit kon voorleggen, is dat nu 37 procent (de laatste cijfers dateren van 2015). Omgekeerd zie je het aandeel laaggeschoolden in sneltempo afnemen; van 45 naar 23 procent op twintig jaar tijd, van de meerderheid naar de minderheid.

Vooral schoolverlaters 
Een straffe prestatie, waar we als samenleving collectief veel voordelen uit halen. Of beter: 'kunnen halen', want in de praktijk blijken we dat niet altijd te doen. In een rapport over de mismatches op onze arbeidsmarkt waarschuwt onderzoekster Sarah Vansteenkiste (Steunpunt Werk, KU Leuven) voor het probleem van ondertewerkstelling. Ze berekende dat zowat een op de vier Vlaamse werkenden in een job zit waarvoor hij of zij overgekwalificeerd is. 

De studie gebeurde op basis van een bevraging bij de werknemers zelf. Welk opleidingsniveau hebben ze? En welk opleidingsniveau vinden ze het meest geschikt voor de job? De 'mismatch' blijkt het grootst bij de werknemers onder de 24 jaar (33 procent). Zij vinden het vaakst dat ze hun diploma niet optimaal kunnen benutten.

Die conclusie sluit perfect aan bij wat collega-onderzoeker Dieter Verhaest (VUB) schrijft in het pas verschenen boek 'De Geslaagde School', waarin verschillende economen de overgang van studie naar job evalueren. Al naargelang de gebruikte meetmethode komt hij voor starters uit op een 'overscholingsgraad' van 27 tot 56 procent, waarbij de middengeschoolden - de mensen met enkel een diploma secundair onderwijs - het grootste risico lopen. "Dat kan te maken hebben met de groeiende polarisatie van de arbeidsmarkt", vertelt Verhaest. "Onder impuls van technologische veranderingen verdwijnen immers heel wat jobs voor middengeschoolden. Noodgedwongen richten die hun pijlen dan maar op jobs voor laaggeschoolden." Bij de hooggeschoolden zijn het vooral de humane wetenschappers en de masters in de kunsten die in een job terecht komen waarvoor ze overgekwalificeerd zijn. Bij diploma's die bij knelpuntvacatures aanleunen, komt het veel minder voor.

10 jaar nodig om bij te benen
Wie vindt dat die mindere match aan het begin van de loopbaan er gewoon bij hoort, heeft het mis. Studies tonen aan dat schoolverlaters die een job onder hun niveau aanvaarden, daar ettelijke jaren in blijven vastzitten. "Een springplankjob kun je het dus allerminst noemen", zegt Stijn Baert, arbeidsmarkteconoom van de UGent, die samen met Dieter Verhaest en Bart Cockx de loopbaanstart van een representatieve groep Vlaamse jongeren analyseerde. "De helft van de schoolverlaters die in een job onder hun niveau startten, deden er bijna tien jaar over om die achterstand weer weg te werken. Onze simulaties tonen bovendien aan dat indien ze die job niet hadden aanvaard, ze binnen de drie maanden een passende job hadden gevonden."

Waarom het voor die jongeren zo lang duurt om de schade in te halen, konden Baert en Verhaest (gedeeltelijk) verklaren via een experiment met fictieve sollicitatiebrieven. Op een reeks bestaande vacatures reageerden ze telkens met drie gelijkaardige brieven, waarbij alleen de achtergrond van de jongeren licht verschilde. De eerste kwam recht van de schoolbanken, de tweede had een korte periode in een job onder zijn niveau gewerkt en de derde was een jaar werkloos geweest. In vergelijking met de pas afgestudeerde schoolverlater kregen zowel de werkloze als de overgekwalificeerde sollicitant significant minder positieve reacties binnen. Met andere woorden: een werkervaring beneden je niveau speelt in je nadeel wanneer je opnieuw gaat solliciteren. 

Lager loon en meer ontevredenheid
En er zijn nog meer nadelige effecten. Onderzoek leert dat schoolverlaters die overgekwalificeerd zijn voor hun eerste job, minder betaald worden (gemiddeld 5 procent minder voor elk scholingsjaar dat niet benut wordt), minder vaak aan bedrijfsopleidingen deelnemen, minder autonomie (maar ook minder werkdruk) ervaren, minder nieuwe vaardigheden opbouwen en globaal minder tevreden zijn over hun job en leven dan hun studiegenoten die wel meteen op het juiste niveau zitten. Sommige wetenschappers leggen zelfs de link met burn-out en andere psychologische klachten. 

Twijfel je over je beroepskeuze? Denk je aan loopbaanbegeleiding? Of heb je nood aan een andere job? Onze beroepskeuzetest kan je helpen in je zoektocht naar een betere job.

Lees ook:
Werk jij onder je niveau? Doe de test!
Bore-out in Vlaanderen: 5 procent verveelt zich te pletter
In deze jobs moet je extra waakzaam zijn voor een bore-out

Bron: vacature.com.