Wat is 'Hawala', het systeem waarmee IS de terreur betaalt?

REUTERS
250 tot 300 Spaanse telefoonshops, slagers en kruidenierswinkels fungeren als doorgeefluik voor de financiering van terroristische groeperingen als IS en het Al Nusra-front, zo bracht de Spaanse krant El País uit. Honderden miljoenen euro's verlaten het land richting het front. En dat via een eeuwenoud, even simpel als vernuftig systeem: 'Hawala'. Hawat, zei u?

Heel simpel gesteld komt 'Hawala' hier op neer: cash geld verplaatsen, zonder dat het beweegt. Geeft iemand op het ene 'hawala-steunpunt' een bepaalde som geld af, dan kan iemand anders in een mum van tijd dat bedrag afhalen bij een ander steunpunt, zonder dat het geld effectief naar die plaats is gebracht. Alles zonder dat er een officiële bank of instelling bij te pas komt. Hét sleutelwoord bij 'hawala' is dan ook vertrouwen.

Het systeem bestaat al duizenden jaren en vindt zijn oorsprong in het verre Oosten. Het raakte via China ook gekend in het Midden-Oosten doordat Arabische handelaren het overnamen om te vermijden dat ze overvallen zouden worden op de Zijderoute. Nog voordat er enige sprake was van echte banken, bestond het systeem dus al eeuwenlang, en met succes.

Creative Commons 3.0, Wutzofant

Hoe werkt Hawala in de praktijk?

• Klant A wil een bepaalde som overschrijven naar ontvanger B, die zich vaak duizenden kilometers verderop bevindt. Hij gaat naar een Hawala-tussenpersoon of 'hawaladar' X en overhandigt daar het bedrag in cash (rode pijl). Samen met het geld geeft hij ook een paswoord of een andere instructie mee aan de hawaladar (blauwe pijl).

• X belt daarna naar zijn collega M in de stad van ontvanger B en vertelt hem het paswoord. Klant A doet hetzelfde met ontvanger B, die daarna naar hawaladar M gaat en hem het paswoord geeft (blauwe pijl).

• Als het paswoord correct is, overhandigt hawaladar M ontvanger B de afgesproken som, vaak tegen een kleine commissievergoeding.

• X heeft nu een schuld uitstaan bij M, die erop moet vertrouwen dat die schuld op een bepaald moment wordt ingelost. Vaak gaat dat via omgekeerde transacties.

Crimineel gebruik

Vandaag is er in elke uithoek van de wereld wel een officieus 'hawala-kantoor' te vinden. De voordelen zijn dan ook legio: het systeem is snel en bijna onmogelijk te traceren. Vaak steunt het op familiebanden of onderlinge relaties tussen clans. Vooral in het Midden-Oosten is het 'Hawala' nog springlevend. De Verenigde Naties schatten dat 25 procent van alle geldtransacties er zo verlopen. Vooral Pakistani die als gastarbeider werken in het Midden-Oosten, gebruiken het om hun loon naar hun familie te transfereren.

Maar de voordelen zijn ondertussen dus ook bekend bij groeperingen met minder goede bedoelingen. FBI-onderzoek na 9/11 wees al uit dat Khalid Sheikh Mohamed, het brein achter de aanslagen, gebruik maakte van hawaladars in de Spaanse steden Logroño en Barcelona. Vanuit één telefoonshop in Barcelona werd 18 miljoen euro overgeschreven in 15 maanden.

Tot 1.200 euro loon bij IS

Hawala staat nu sterker dan ooit in Spanje, stellen onderzoekers van de staatsveiligheid. "Sinds de tijd van Afghanistan hebben we dit nooit gezien. Niet alleen rekruteert IS hier strijders, ze ontvangen hier ook geld. Het netwerk is gegroeid, vandaag zijn er ongeveer 250 Hawala-steunpunten in Spanje", zo tekende El País op. "Met een simpel telefoontje stuur je 3.000 euro naar Pakistan in een paar minuten."

300 miljoen euro wordt er op die manier jaarlijks overgeschreven vanuit Spanje naar terroristische organisaties. In omgekeerde richting beweegt er trouwens ook heel wat. Hawala wordt bijvoorbeeld ook gebruikt om het 'loon' van Syriëstrijders uit te betalen: 800 dollar voor een single, 1.200 voor wie getrouwd is. "IS is veranderd in een bedrijf dat voorziet in een job en loon uitbetaalt."