Exclusief voor abonnees

Econoom ziet ‘omgekeerd woonkrediet’ als extra pensioen

Getty Images
Kan een ‘omgekeerd woonkrediet’ ervoor zorgen dat je op je oude dag in je eigen huis kan blijven wonen, om daar zorgeloos van je pensioen te genieten? In België is het wettelijk nog niet mogelijk maar Véronique Goossens, econoom in ons geldpanel, vindt dat de regering er werk van moet maken. Ze legt uit hoe dit systeem precies werkt en waarom het legaal zou moeten worden in België.

9 op de 10 Belgen willen op hun oude dag graag zo lang mogelijk in hun eigen huis blijven wonen. Dat huis is doorgaans afbetaald en een mooie som geld waard. Maar die rijkdom zit vast in je bakstenen. Waarom zou je dat slapend vermogen niet in cash omzetten om je pensioen aan te vullen? Een omgekeerd woonkrediet is dat. In heel wat landen, zoals Nederland en Frankrijk, bestaat zo’n aanvullend pensioensysteem al. Om een beeld te krijgen hoe dat werkt, geef ik eerst drie hypothetische voorbeelden. Daarna leg ik uit wat de voordelen en risico’s zijn van dit aanvullend pensioensysteem.

1. Jan en Elise zijn net 70 geworden. Ze wonen al bijna 40 jaar in hun woning, maar ze zouden hun slaapkamer en de badkamer graag beneden inrichten. Met hun pensioeninkomen is zo’n investering niet mogelijk. Daarom besluiten ze naar de bank te gaan en een omgekeerd woonkrediet aan te vragen. Ze besluiten de helft van de huiswaarde om te zetten in geld. Een deel gebruiken ze voor de verbouwing. De rest van het bedrag laten ze zich maandelijks uitbetalen. Als Elise uiteindelijk als langstlevende sterft, verkopen de kinderen het huis en betalen ze de bank het geleende kapitaal terug, evenals de intresten. Omdat de woning nog in waarde is gestegen ontvangen ze nog een mooie som geld.

2. Ann en Gerard hebben hun hele leven een krantenwinkel uitgebaat. Ze zijn er niet rijk van geworden en moeten rondkomen met een karig pensioen. Ze besluiten een omgekeerd woonkrediet te nemen, waardoor ze maandelijks een bedrag krijgen van de bank. Ze blijven eigenaar van hun woning en betalen dus ook de onroerende voorheffing. Na hun overlijden blijkt dat de waarde van hun huis niet volstaat om de ontvangen bedragen en de intresten te betalen. Toch blijven hun erfgenamen niet zitten met een financiële kater. De bank is namelijk de partij die het risico draagt voor een omgekeerd woonkrediet.

Annelies wordt gerustgesteld dat haar kinderen nooit met een schuld zullen worden opgezadeld. En bovendien kan ze hen nu al een flink bedrag geven, belastingvrij

3. Annelies gaat bijna met pensioen en ze berekende dat haar jarenlange pensioensparen en de groepsverzekering niet zullen volstaan om haar koopkracht te behouden eens ze stopt met werken. Bovendien zou ze haar kinderen willen helpen om een huis te kopen. Als ze informeert naar een omgekeerd woonkrediet schrikt ze aanvankelijk van de voorwaarden, want zo’n krediet is heel wat duurder dan een gewoon hypothecair krediet. De bankier legt haar uit dat zo’n omgekeerde woonlening veel meer risico’s inhoudt voor de bank. Zo is Annelies nog relatief jong en ze heeft (hopelijk) nog vele jaren te leven?. De bank moet ermee rekening houden dat het nog heel lang kan duren eer ze het geld terug krijgt. Annelies wordt wel gerustgesteld dat haar kinderen nooit met een schuld zullen worden opgezadeld. En bovendien kan ze hen nu al een flink bedrag geven, belastingvrij. Want als ze niet binnen de drie jaar sterft zullen de kinderen hier geen successierechten op betalen. In Vlaanderen wordt die termijn momenteel zelfs uitgebreid naar vier jaar. Ze besluit de omgekeerde woonlening op te nemen in de vorm van een kredietlijn. Zo kan ze sommen geld opnemen op het ogenblik dat ze die nodig heeft.

Vlak voor de financiële crisis lagen er in België concrete plannen op tafel om zulk omgekeerd woonkrediet wettelijk mogelijk te maken. Maar de crisis deed de plannen in de schuif belanden

Op deze drie manieren kan het omgekeerde woonkrediet worden opgenomen in Nederland. Daar is de zogenaamde “opeethypotheek” ondertussen ingeburgerd als een vorm van pensioenplanning. Je zou dit krediet zelfs kunnen zien als een nieuwe pensioenpijler. Vlak voor de financiële crisis lagen er in België concrete plannen op tafel om zulk omgekeerd woonkrediet wettelijk mogelijk te maken. Maar de crisis deed de plannen in de schuif belanden.

Intussen is het aantal gepensioneerden toegenomen en die stijgende tendens versnelt nog in de komende 20 jaar. Het is zonneklaar dat België het moeilijk zal krijgen om aan zijn pensioenverplichtingen te voldoen. Die opdracht is nog veel precairder geworden door de Covid-19 recessie die we nu meemaken. De Nationale Bank voorspelt dat onze schuldgraad richting 120 procent van het BBP evolueert. Er zullen dus ongetwijfeld besparingen komen.

In die context is de wettelijke mogelijkheid van een omgekeerde woonlening zeker te overwegen om te waarborgen dat Belgische gepensioneerden voldoende koopkracht behouden. Daarbij zullen alle risico’s goed in kaart moeten worden gebracht. 

Risico's

Het risico zit namelijk bij de banken en wel op verschillende manieren. Om te beginnen moet je inschattingen maken over de levensverwachting van de aanvrager. Als iemand lang leeft dan kan het zijn dat de uitbetaalde bedragen en intresten de waarde van de woning overstijgen. Dit risico wordt volledig gedragen door de bank. Daarom is zulk omgekeerd woonkrediet voor jonge gepensioneerden veel duurder dan voor wie bijvoorbeeld 75 jaar is. Het ter ziele gegane wetsvoorstel hanteerde een minimumleeftijd van 62 jaar. Ook moest de woning reeds volledig zijn afbetaald.

Er is ook een risico gelinkt aan de vastgoedprijs. Als de woningwaarde daalt dan kan de bank verlies lijden. Uiteraard kan de waarde ook hoger zijn dan de schuld aan de bank. Dit overschot zal dan volledig toekomen aan de erfgenamen.

De huiseigenaar moet de woning ook goed onderhouden. Als hij het gevoel heeft dat het huis toch niet meer van hem is, kan hij het pand gaan verwaarlozen. Banken kunnen zich hiertegen indekken door het krediet te beperken tot een bepaald percentage van de woningwaarde, 60 procent bijvoorbeeld. Zo behoudt de eigenaar nog een deel van de waarde en heeft hij er alle belang bij om een goede huisvader te zijn.

Het is best mogelijk dat een huiseigenaar een omgekeerd woonkrediet neemt voor een bepaalde periode. Op het einde van het contract kan de eigenaar met het overschot dan bijvoorbeeld naar een rusthuis verhuizen.

Tegenstanders

Helaas zijn vele Belgen onvoldoende voorbereid op hun pensioen, en tegelijkertijd is er een grote behoefte aan onafhankelijkheid en dus financiële zekerheid. Het omgekeerd woonkrediet zou voor hen een goede oplossing kunnen zijn. Tegenstanders van het omgekeerde woonkrediet kunnen aanvoeren dat een verkoop van je huis op lijfrente goedkoper is. Dat klopt, maar op dat ogenblik is je huis van eigenaar veranderd en hebben erfgenamen geen rechten meer.

Morgen in ons Geld-dossier geeft beursexpert Geert Noels advies over hoe je een groot bedrag het best belegt: gespreid of in één keer? 

Lees ook:

Aanpak coronacrisis kost nu al 15 miljard: “Vroeg of laat moeten we betalen” (+)

“Geef Belgen nog een kans om hun zwart geld legaal wit te wassen”: kan nieuwe fiscale amnestieronde de coronafactuur betalen? (+)

“Als overheid niet slaagt in haar opzet, zal belastingbetaler alle herstelmaatregelen bekostigen” (+)