Exclusief voor abonnees

“Lockdown is slechts deels verantwoordelijk voor economische schade”. Waar moeten ondernemers dan wel voor vrezen?

Photo News
Het dilemma is verscheurend voor politici. Ze laveren tussen twee werkelijkheden die we niet willen. Enerzijds is er Covid-19 dat steeds meer mensen besmet en dodelijke slachtoffers maakt. Anderzijds krijgt de economie een mokerslag. Hoe meer een regering probeert om Covid-19 in te dammen, hoe groter de economische schade wordt met massaal jobverlies en faillissementen. Véronique Goossens, econoom in ons geldpanel, gaat na wat de effecten zijn van een lockdown op de economie. Deze zouden namelijk niet zo schadelijk zijn als we denken.

Een paar maanden geleden dachten velen onder ons nog dat we Covid-19 met een lockdown klein konden krijgen, dat de economie een flinke krimp zou ondergaan maar dat we dankzij massaal veel overheidssteun relatief snel konden terugkeren naar wat we voordien gewoon waren. We gingen dus een recessie in een V-vorm ondergaan, met een zeer krachtig herstel na de restrictieve maatregelen.

Langzamerhand werd duidelijk dat deze uitzonderlijke crisis het economische weefsel - ondanks massale overheids- en bankeninterventies - zwaar heeft aangetast. Het herstel zal dus moeizaam zijn. Niet in het minst omdat wij, consumenten ons gedrag hebben aangepast.

Volgens de laatste enquête van de Nationale Bank geeft bijna 70 procent van de Belgen aan dat ze minder naar de winkel gaan en 20 procent gaat zelfs helemaal niet meer naar de winkel, vooral de 65-plussers. Bijna de helft van de bevolking geeft ook minder uit. Vooral recreatie, restaurantbezoeken en kleding moeten het ontgelden. In de eerste plaats omdat bepaalde activiteiten zo goed als onmogelijk zijn geworden, zoals een live concert bijvoorbeeld. Maar even belangrijk is de vrees om besmet te worden.

Ook in China blijft de consument voorzichtig, terwijl de lockdown er al veel langer is opgeheven

Ook de beperkende maatregelen in de winkels wegen op de lust om te consumeren. Het verplichte mondmasker, de social distancing, de beperkte toegang tot de winkel zijn niet erg uitnodigend. De koopjesperiode is dan ook een nachtmerrie voor de vele ondernemingen die hopen van hun voorraad af te geraken.

Het gemor over de strengere maatregelen om een tweede uitbraak te voorkomen is begrijpelijk, maar beleidsverantwoordelijken kunnen de zaken niet gewoon op hun beloop laten. De gezondheid van een bevolking en gezondheidswerkers beschermen is een fundamentele kernopdracht. Bovendien bestaat er wel wat verwarring over het economische effect van een (semi-)lockdown en de economische effecten van het virus zelf.

Individuele keuze

Zoals gezegd konden we na het opheffen van de lockdown al vaststellen dat consumenten hun uitgestelde aankopen niet meteen beginnen in te lopen, integendeel zelfs. Dat zie je trouwens in de meeste landen, wereldwijd. Ook in China blijft de consument voorzichtig, terwijl de lockdown er al veel langer is opgeheven.

Recent onderzoek aan de universiteit van Chicago laat zien hoe een lockdown op zich slechts een deel van de economische schade uitlokt. De onderzoekers vergeleken de telefoontrafiek van en naar 2,3 miljoen bedrijven, waar consumenten fysiek naartoe gaan. Het kan om winkels gaan, maar ook om kappers of restaurants. Als je de tijdlijn van een lockdown over de cijfers van de telefoonverplaatsingen legt, dan stellen ze vast dat het aantal bezoeken al fors begon te dalen voor er een lockdown van kracht was. In de ene Amerikaanse staat was het bijvoorbeeld verboden om nog naar de kapper te gaan, terwijl dat in een aangrenzende staat nog wel kon. Je zou denken dat de “vrijere” staat nog steeds naar de kapper ging. Maar dat gebeurde niet. Je zag het aantal kappersbezoeken er met dezelfde tred achteruit gaan. In totaal daalde het aantal consumptieverplaatsingen met 60 procent, maar de onderzoekers konden slechts 7 procent rechtstreeks toeschrijven aan een verplichte sluiting. De invloed van onze individuele keuze blijkt dus minstens even belangrijk als de invloed van strenge regeringsbeslissingen.

Lockdowns leken een efficiënte manier om het virus onder controle te krijgen. Heel tijdelijk evenwel, zo blijkt nu

De economische schade in Zweden lijkt die stelling te onderbouwen. Zweden werd net zoals België een zwaar slachtoffer van het virus, met ook een hoog dodental. Maar in tegenstelling tot in België werd er geen lockdown opgelegd. De bevolking werd wel aangespoord om z’n verantwoordelijkheid op te nemen door het bewaren van sociale afstand en zo veel mogelijk thuiswerk. Dat hinderde de Zweden niet om te blijven shoppen. Minder dan voorheen, maar de winkelaankopen kenden geen apocalyptische diepgang als bij ons. Winkelaankopen vertellen echter niet alles. Want het zijn vooral de diensten zoals bioscoop- en restaurantbezoeken en persoonlijke verzorging die de Zweden achterwege lieten. Dat verklaart ook de economische klap voor het land, hoewel die minder zwaar was dan in de rest van Europa. Lockdowns komen dus met een extra kost, aangezien de omzet in vele delen van de economie tot nul wordt herleid. Wel leken ze een efficiënte manier om het virus onder controle te krijgen. Heel tijdelijk evenwel, zo blijkt nu.

Voorspellen wat het virus nog voor ons in petto heeft en hoe groot de economische achteruitgang wordt, is je op glad ijs begeven. Het valt gewoonweg niet betrouwbaar te voorspellen. Je kan hoogstens verschillende soorten scenario’s bedenken. Het virus zal ons de weg wijzen en de enige zinvolle manier om er beleidsmatig op te reageren is om te leren uit elke nieuwe opstoot. Met andere woorden: het is niet de economie die de loop van het virus zal bepalen, maar we zullen ons moeten schikken naar wat Covid-19 zelf onderneemt. Een weinig opbeurende gedachte. Intussen kunnen we alleen hopen dat er een vaccin komt, want dat lijkt nog de enige garantie om weer een leven en een sterke economie zoals die van gisteren te kunnen genieten.

Lees ook:

Spelregels vervangingsinkomen voor zelfstandigen veranderen: wie komt nog in aanmerking? (+)

Aanpak coronacrisis kost nu al 15 miljard: “Vroeg of laat moeten we betalen” (+)

Nationale Bank ziet een terugval van 9 procent: “Nóg meer doen om economie te redden is onbetaalbaar” (+)