Exclusief voor abonnees

"Cheque van 200 euro dreigt vooral terecht te komen bij Belgen die niet werken": Onze werkexpert is kritisch voor PS-voorstel

Geven burgers die 200 euro ontvangen van de overheid dat geld meteen weer uit? Onze werkexpert Stijn Baert geeft zijn mening over 'helikoptergeld'.
ANP Geven burgers die 200 euro ontvangen van de overheid dat geld meteen weer uit? Onze werkexpert Stijn Baert geeft zijn mening over 'helikoptergeld'.
“Geld uitdelen aan 3 miljoen Belgen met een laag tot gemiddeld inkomen is het tegenovergestelde van wat onze arbeidsmarkt nodig heeft.” Dat is de reactie van professor arbeidseconomie Stijn Baert, werkexpert binnen ons geldpanel, op het voorstel van de PS om onze economie weer aan te zwengelen. Hij vindt de maatregel  onverstandig en zelfs “minder sociaal dan ze op het eerste gezicht lijkt”. Wat schort er aan het idee? De arbeidsexpert legt het uit.

Vond u het paasfeest dit jaar ook maar niks omdat we niet bij elkaar chocolade-eieren mochten rapen? Ik vermoed dat men bij de Parti Socialiste (PS) met hetzelfde gevoel zat. ‘Dat moeten we compenseren’, heeft men daar vast gedacht, om dan op de vooravond van 1 mei met een voorstel voor de dag te komen: een cheque van 200 euro voor 3 miljoen Belgen.

Bij monde van PS-Kamerfractieleider Ahmed Laaouej werden twee argumenten in stelling gebracht voor deze ‘paashaaspolitiek’. Ten eerste een sociaal argument: als we bedrijven en zelfstandigen die getroffen worden door de coronacrisis geld toestoppen om te kunnen overleven, dan ook gezinnen met een niet al te hoog inkomen. En ten tweede een economisch argument: als deze gezinnen hun cheque meteen weer uitgeven, dan zwengelt dit de economie aan.

Wat corona niet zal veroorzaken, is een situatie waarbij we geld twee keer kunnen uitgeven. Integendeel, de Belgische schuldgraad zal na deze crisis gestegen zijn

Helikoptergeld

In feite is wat de PS voorstelt geen nieuw idee. In economische kringen staat het verdelen van geld onder de bevolking bekend onder de term ‘helikoptergeld’. Ook Donald Trump liet in de bestrijding van de socio-economische gevolgen van de coronacrisis de ‘geldhelikopter’ over Amerika vliegen. De PS en Donald Trump op één lijn: mocht de Franse zegswijze ‘bien etonné de se trouver ensemble’ (‘zeer verbaasd om zich in hetzelfde gezelschap te vinden’, red.) nog niet bestaan hebben, kon ze nu uitgevonden worden.

Hoewel er zowel links als rechts voorstanders zijn van het uitdelen van zulke cheques, vind ik het zelf echt geen goed idee om minstens twee redenen.

Geld uit staatskas naar mensen die middelen niet echt nodig hebben

Er wordt verwacht dat de wereld er na deze crisis totaal anders zal uitzien dan voorheen. Wat corona daarentegen niet zal veroorzaken, is een situatie waarbij we geld twee keer kunnen uitgeven. Integendeel, de Belgische schuldgraad zal na deze crisis gestegen zijn, zodat de ruimte om fouten te maken in ons beleid beperkter wordt. We moeten met andere woorden het geld uit de staatskas heel doelmatig uitgeven.

Wie het PS-voorstel doorvoert, doet precies het omgekeerde. In economische termen spreken we over een groot gevaar op ‘deadweight loss’. Dat wil zeggen: middelen komen grotendeels daar terecht waar ze weinig effect hebben.

Concreet: door cheques uit te delen, komt geld uit de staatskas voor een stuk terecht bij mensen die de middelen niet echt nodig hebben. Zo hebben sommige burgers weliswaar relatief lage maandelijkse inkomsten en daardoor, volgens het voorstel van de PS, recht op een premie. Maar tegelijk kunnen ze bijvoorbeeld door erfenissen een mooie spaarboek achter de hand hebben. Het gevolg kan dan zijn dat de cheque gewoon naar diezelfde spaarboek verhuist. Anderen, die vechten tegen structurele armoede, help je dan weer weinig vooruit met een eenmalige bijdrage van 200 euro. De maatregel is dan ook veel minder sociaal dan ze op het eerste gezicht lijkt.

(Lees verder onder de foto)

Werk-expert Sijn Baert
Joel Hoylaerts/Photo News Werk-expert Sijn Baert

De 600 miljoen euro die de PS wenst uit te geven, kunnen we beter gebruiken om bedrijven en gezinnen te helpen die écht in financieel zwaar weer komen. Of gebruik ze voor investeringen in publieke infrastructuur, zoals ons wegennet, of stimuleer onderzoek en ontwikkeling. Van dergelijke investeringen weten we immers op basis van wetenschappelijk onderzoek dat ze effectief helpen de economie aan te zwengelen. Bovendien zullen ze via terugverdieneffecten (wanneer de overheid bedrijven ondersteunt, kunnen zij nadien extra mensen tewerkstellen, die op hun beurt producten kopen, red.) de begroting meer opleveren dan ze kosten, zeker in moeilijke economische tijden.

Mensen die werken, zeker degenen met een laag brutoloon, moeten er de komende jaren meer op vooruitgaan dan burgers die niet werken

Klein financieel verschil tussen werken en niet werken 

Een tweede reden waarom ik het PS-voorstel niet verstandig vind, is omdat het diametraal staat tegenover wat onze Belgische arbeidsmarkt nodig heeft.

Ons land wordt gekenmerkt door wat economisten omschrijven als ‘werkloosheidsvallen’ en ‘inactiviteitsvallen’. Dat wil zeggen: het financiële verschil tussen werken en niet werken is voor sommigen in België te klein. Zeker wanneer je werkgerelateerde kosten zoals kinderopvang, kledij en mobiliteit in rekening brengt. Gaan werken is dan ook niet heel aantrekkelijk voor sommige Belgen, bijvoorbeeld voor ouders binnen kroostrijke gezinnen en voor kortgeschoolden. Dit is een van de verklaringen voor onze lage werkzaamheidsgraad. Willen we die de komende jaren verhogen, en dus meer sterke schouders onder onze sociale zekerheid plaatsen, dan is er slechts één logische beleidsrichting: mensen die werken, zeker degenen met een laag brutoloon, moeten er de komende jaren meer op vooruitgaan dan burgers die niet werken.

Cheques uitdelen aan 3 miljoen Belgen met een laag tot gemiddeld inkomen staat helemaal tegenover dat beleid, want dit zal grotendeels neerkomen op een transfer van wie werkt naar wie niet werkt. Terwijl de staatskas grotendeels wordt gespekt door wie werkt, zullen de cheques vaak terechtkomen bij wie niet werkt.

Mijn conclusie? Wat je van beleidsmakers in deze tijden verwacht, is dat ze een beleid uitstippelen waarin middelen uit de staatskas zo worden ingezet dat ze terechtkomen bij wie ze echt nodig heeft en waar ze echt renderen. Met het rondstrooien van geld, doe je precies het omgekeerde. Dat moeten we dus vooral niet doen.

Morgen in ons Geldpanel-dossier: budgetexpert Sara Van Wesenbeeck vertelt hoe je in deze crisistijd weer grip kan krijgen op je persoonlijk budget.

Lees ook:

Nooit meer 5 dagen werken na corona? Onze werkexpert Stijn Baert bespreekt de toekomst van onze arbeidsmarkt  (+)

Werken in tijden van corona: lopen de laagste lonen de grootste risico’s? (+)

Het loon van Tim, technisch werkloos: “Plots 350 euro netto meer” (+)