Exclusief voor abonnees

Elitekorps tegen corruptie is "zwalpende zeetanker"

HLN ONDERZOEK #Politiecrisis deel 3

Omkoping. Foto ter illustratie
Getty Images/Cultura RF Omkoping. Foto ter illustratie
Waar corruptie en fraude vrij spel krijgen, is de democratie in gevaar. Wat dat betreft, mag België zich zorgen maken. In een intern rapport schetst een federale magistraat een grimmig beeld van het elitekorps dat corruptie in ons land moet bestrijden. Besparingen en gebrek aan leiderschap hebben de dienst zwaar ziek gemaakt. "De samenleving en politietop moeten zich bezinnen."

Ergens in de buik van ons parlement, diep verscholen in de ijzeren kasten van de griffie, ligt een mapje. Het telt 65 pagina's en draagt de titel 'Werking van de Centrale Dienst voor de Bestrijding van de Corruptie'. Binnenin zit een rapport, opgesteld door federaal magistraat Geert Schoorens. Een man met tonnen ervaring op vlak van corruptie- en fraudebestrijding. In het najaar van 2018 heeft hij het bundeltje overgemaakt aan minister van Justitie Koen Geens (CD&V). Die heeft het volgens de wettelijke regels neergelegd in het parlement. En daar lag het sinds oktober 2018 stof te vergaren. Tot wij erin gingen bladeren. De inhoud is zo verbijsterend en de alarmsignalen zijn zo pertinent, dat het rapport meer verdient dan de kasten van het parlement. Lees en oordeel zelf.

Pronkstuk

Corrupte rechters en magistraten. Sjoemelende politici en ambtenaren. Frauderende banken en bedrijven. Ze bestaan, maar zouden in een goed functionerende rechtsstaat snel ontmaskerd en vervolgd moeten worden. In België hebben we een aantal instanties die daarvoor kunnen zorgen, maar hét pronkstuk van de strijd tegen corruptie en fraude is de Centrale Dienst voor de Bestrijding van de Corruptie. Of beter: het zou dat moeten zijn. De CDBC hoort een elitekorps van speurders te zijn dat de witteboordencriminaliteit op het hoogste niveau aanpakt.

De magistraat maakt zich ernstige zorgen en stelt dat onze beleidsmakers eigenlijk al járen weten dat het de slechte kant opgaat. Hij verwijst daarvoor naar een doorlichting door een OESO-werkgroep in 2013. Toen werd ons land al op de vingers getikt omdat er onvoldoende sense of urgency heerst. De magistraat citeert: "Er worden flagrant onvoldoende middelen gemobiliseerd (zowel mensen als materieel), er is een gebrek aan proactiviteit in het onderzoek (enkel actie na klacht), te weinig zaken worden onderzocht en vervolgd, de onderzoeken duren te lang en corruptie wordt niet meer als prioriteit beschouwd." Die opsomming doet duizelen. Wat het echter nog stuitender maakt: zes jaar na die kritische evaluatie is de situatie alleen maar slechter geworden.

Sorry, de analist is er niet

Het begint - zoals wel vaker bij de federale politie - met een gebrek aan mensen. De CDBC zou in theorie over 66 speurders moeten beschikken, maar de werkelijkheid ligt daar mijlenver vandaan. In 2016 waren er volgens het interne rapport 53 plaatsen ingevuld, in 2017 is dat aantal gezakt naar 44 en begin 2018 was het personeelsbestand al geslonken tot 39 speurders. "Er is een structureel deficit van 41%", klinkt het. "Hierbij werd dan nog geen rekening gehouden met het feit dat vijf personen in een viervijfderegime zitten, één persoon parttime werkt en twee personen langdurig ziek zijn."

Er wordt bovendien gewaarschuwd voor de pensioengolf die eraan komt. "Als de trend niet gekeerd wordt, komt het er in feite op neer dat men de CDBC langzaam laat uitdoven", zo concludeert de magistraat. Hij stelt onomwonden dat de kritieke drempel in zicht is en dat het vanaf dat moment onmogelijk wordt om nog op een kwalitatieve manier aan onderzoek te doen. De situatie is vandaag al zo droevig dat in de meeste onderzoeken nog slechts één speurder vrijgemaakt kan worden. Het doet vragen rijzen over hoeveel corruptiedossiers er op die manier blijven liggen en over hoeveel er door gebrek aan mankracht op een drafje afgehandeld moeten worden. De magistraat deed op dat vlak nóg een pijnlijke ontdekking.

Zo blijkt een groot deel van de corruptiedossiers simpelweg niet meer behandeld te worden. "Om de ambities in lijn te houden met de krappe capaciteit, heeft de CDBC in 2015 al harde keuzes gemaakt. Private omkoping is zo volledig uit het werkveld verbannen." Die vaststelling is niet min. Het betekent dat corruptie in en tussen bedrijven al jaren niet meer onderzocht wordt door het elitekorps. Voortaan is dat de verantwoordelijkheid van de gerechtelijke politie in iedere provincie. Maar zoals we dit weekend al onthulden, is het ook daar harken om nog dossiers te kunnen onderzoeken. 

Gevolg? Private corruptie is in ons land een blinde vlek. In het rapport over de CDBC staat letterlijk dat het om een dark number gaat. Niemand weet dus exact hoe groot of klein het probleem is. Dat is niet alleen een gevolg van het bepalen van prioriteiten, maar ook van het ontbreken van een degelijke analist. De CDBC had vroeger meerdere mensen ter beschikking die fenomenen in kaart konden brengen en analyses konden maken. Vandaag is er nog één voltijdse kracht voorzien. "In 2017 was de betreffende analist bovendien vijf maanden afwezig", merkt magistraat Schoorens in het rapport op.

Enkel Kenia en Oekraïne zijn erger

Dat dergelijke tekorten zich wreken, spreekt voor zich. De keuze om private corruptie volledig links te laten liggen, is zelfs wraakroepend als u weet dat het probleem de voorbije jaren is toegenomen. In mei vorig jaar pakte consultancybureau Ernst & Young (EY) uit met een studie die stelde dat de private corruptie in ons land in zes jaar tijd verdubbeld is. In 2012 bevroeg EY tientallen Belgische bedrijfsleiders en in 2018 herhaalde men die oefening. Waar in 2012 10% van de bedrijfsleiders aangaf dat er in zijn of haar sector omkopings- en corruptiepraktijken voorkomen, was dat percentage in 2018 al gestegen tot 20%.

België blijkt ook met kop en schouders boven de andere westerse landen uit te steken als het om fraude in de bedrijven gaat. Eén op de vijf ondervraagde bedrijfsleiders geeft aan dat er in zijn of haar firma de voorbije twee jaar een ernstig geval van fraude is vastgesteld. Dat is dubbel zoveel als het wereldwijde gemiddelde. Enkel Kenia en Oekraïne scoren slechter. Nog eens 12% van de Belgische bedrijfsleiders zegt het ook normaal te vinden om geld onder tafel te schuiven om een klant voor zich te winnen. Opnieuw dubbel zoveel als in andere westerse landen. Wie nog twijfelde aan het nut van een goed functionerende politiedienst die corruptie aanpakt, is bij deze geholpen.

Helaas is ons 'elitekorps' door jarenlange verwaarlozing een kneusje geworden. Dat blijkt ook uit de daling in het aantal nieuwe dossiers dat binnenkomt. In 2012 ontving de CDBC nog 72 nieuwe corruptiedossiers, in 2017 waren er dat nog slechts 44. De dienst zit volgens magistraat Schoorens in een "wurggreep". De CDBC zou het elitekorps moeten zijn dat voorgaat in de strijd, maar de realiteit is minder fraai." En dan volgt een opsomming aan taken die noodgedwongen stiefmoederlijk behandeld worden. "Gespecialiseerde beeldvorming, informantenwerking, strategisch werken, recherche-management... Stoppen met investeren in deze domeinen wreekt zich echter vroeg of laat."

Het rapport hekelt verder nog het gebrek aan leiderschap binnen het korps. De voorbije jaren zijn daar effectief al verschillende commissarissen gepasseerd. Niemand houdt het vol of wil er vol voor gaan. Op dit moment zit de dienst zelfs helemaal zonder baas. Het zorgt ervoor dat speurders te veel vrijheid hebben. "De selectie van strafonderzoeken gebeurt meer door de speurder zelf, in functie van eigen voorkeur of comfort en niet op basis van objectieve weging." Lees: ieder doet wat hij wil. Op een anticorruptiedienst zet dat de deur open voor willekeur en... corruptie. Schoorens maakt zich zorgen: "De strijd tegen corruptie in België bevindt zich in woelig water. Ze kan vergelijken worden met een zwalpende scheepstanker. Iedereen bij de CDBC wordt dagelijks ingezet om de tanker enigszins op snelheid te houden. Niemand aan boord heeft echter nog tijd om zich af te vragen welk onderhoud nodig is om de tanker sneller bij zijn einddoel te brengen." De magistraat ziet twee belangrijke factoren die ervoor kunnen zorgen dat de 'storm' overleefd wordt. "In de eerste plaats sterk en duurzaam leiderschap. Maar dat zal niet volstaan. De samenleving en de politietop moeten zich bezinnen over de vraag of de CDBC, als vlaggenschip van de Belgische strijd tegen nationale en internationale corruptie, wel nog steeds de middelen ter beschikking krijgt die het verdient om de strijd met de nodige slagkracht te kunnen aangaan." Anders gezegd: ménen we het in Begië met de strijd tegen corruptie en fraude? Of blijven we aanmodderen tot het schip definitief zinkt?

Politiebaas: "Regering moet helpen speurders te vinden"

Politiebaas Marc Demesmaeker.
Pieter-Jan Vanstockstraeten / Photonews Politiebaas Marc Demesmaeker.

Commissaris-generaal Marc De Mesmaeker was eind 2018 nog maar een paar maanden aan de slag als grote baas van de federale politie toen het kritische rapport over de CDBC naar boven kwam. Hij erkent de conclusies en wijt die onder meer aan lange onduidelijkheid over de rol van het elitekorps. "Er is intern lang een discussie geweest over de centrale diensten, zoals de CDBC. De vraag was of die nog behouden moesten worden. Die discussie heeft de focus misschien parten gespeeld", zegt De Mesmaeker. "Nu is er duidelijkheid: het centrale niveau wordt behouden en heeft een belangrijke rol te spelen. Het is mijn overtuiging dat een dienst als de CDBC zijn meerwaarde heeft op vlak van corruptiebestrijding."

Hij beseft dat de staat waarin het korps zich bevindt, allesbehalve positief is. "Ik erken dat de dienst onderbemand is en daaronder lijdt. Het is echter niet evident om speurders te vinden en dat heeft onder meer te maken met het lange traject dat iemand moet afleggen vooraleer hij bij de CDBC terechtkan. We hebben dringend nood aan een nieuwe manier van rekruteren, waarbij we ook mensen kunnen laten instromen die niet het klassieke politietraject hebben gevolgd. Het zal een zaak zijn van de nieuwe regering om daar werk van te maken." (JBG)

“Laat ons toch helpen”: privédetectives reiken noodlijdende politie de hand

Privédetective Sophie Vanslambrouck.
Photonews Privédetective Sophie Vanslambrouck.

Kan het tekort aan agenten en speurders bij de federale politie opgevangen worden door privédetectives? Detectivebureaus zijn overtuigd van wel. “We merken nu al een stijging van het aantal klanten dat door de politie niet geholpen kan worden - waarom dan niet samenwerken?”

In enkele jaren tijd is het aantal misdrijven dat niet onderzocht kan worden verdrievoudigd, omdat de federale politie speurders tekortkomt. De straffeloosheid neemt dus toe, en dat merken de privédetectives. We contacteerden verschillende kantoren en zij bevestigen een trend. “We merken dat er vaker particulieren en bedrijven naar ons bellen omdat ze weten dat de politie geen tijd heeft om hun dossier grondig aan te pakken”, zegt Sophie Vanslambrouck van de beroepsvereniging Association of Belgian Investigators en zelf zaakvoerster van SV Investigations in Gooik. “Het is niet dat de politie van slechte wil is, maar ik begrijp dat ze niet alles kunnen onderzoeken. Ze hebben gewoon de tijd niet. In de meeste gevallen komen burgers of bedrijven bij ons terecht omdat ze willen dat het sneller gaat. Ze willen bijvoorbeeld snel bewijs verzamelen of de dader op heterdaad betrappen. Wij hebben vaak meer tijd om observaties te doen dan de politie.”

Compliment van parket

Privédetectives hebben hun nut voor politie en parket al meermaals bewezen - en niet alleen in kleine zaken. Eén van de grootste drugszaken in de haven van Antwerpen is gestart bij privédetectives. In 2012 schakelde het havenbedrijf DP World een privéspeurder in omdat het vaststelde dat er steeds vaker containers ‘verdwenen’. De detective ontdekte in de kantoren van het bedrijf vreemde stekkerdozen en USB-sticks onder enkele burelen. Het bleken ‘keyloggers’ - die elke aanslag op het toetsenbord registreren - en ‘PWN-plugs’ - apparaatjes die het netwerkverkeer via een 3G-verbinding kunnen aftappen - te zijn. Zo hackten de criminelen de code waarmee truckers een container kunnen afhalen en konden ze ongemerkt containers stelen. Zodra dat duidelijk werd, verwittigde DP World politie en parket. Enkele jaren later konden die een internationale drugsbende oprollen.

Ook Vanslambrouck vindt dat privédetectives hun nut hebben in de strijd tegen kleine én grote criminaliteit. “Het gebeurt dat we complimenten krijgen van advocaten of van het parket. Dat doet wel deugd. Het toont dat je als privédetective een meerwaarde kan betekenen.” Toch is er ook nog veel wantrouwen. “De politie heeft soms geen besef van hoe wij werken en dat is spijtig. We zijn streng gereguleerd sinds 1991 en moeten de wet strikt volgen. Het is zelfs zo dat wij eigenlijk té beperkt zijn in onze mogelijkheden. We mogen bijvoorbeeld geen opzoekingen doen in bepaalde databanken waar gerechtsdeurwaarders of advocaten wel een beroep op kunnen doen. Eigenlijk is dat jammer, want zo zouden we veel dossiers sneller kunnen rond krijgen en doorgeven aan het parket.”

Zoals de Nederlanders

Ook bij andere kantoren krijgen we te horen dat ze bereid zouden zijn om voor sommige vormen van criminaliteit samen te werken met politie en parket. Vanslambrouck verwijst naar Nederland, dat er al sinds 2013 mee experimenteert. “Men heeft daar enkele interessante proefprojecten gedaan waaruit bleek dat zaken effectief sneller opgelost raakten als privédetectives meehielpen. Het verschil in Nederland is wel dat privédetectives naast hun vergunning ook een keurmerk moeten hebben. En om dat te bemachtigen, moet je een jaarlijkse controle ondergaan. Men kijkt of je IT-materiaal voldoende is beveiligd, of je contracten in orde zijn en of je aan bijscholing doet. Enkel de privé-detectives die zo’n keurmerk hebben, komen in aanmerking voor de proefprojecten met de politie.” Sophie Vanslambrouck is vragende partij om zo’n systeem ook in België uit te rollen. (JBG)

Jan Jambon: “Nood aan grondige hervorming”

Jan Jambon.
Photo News Jan Jambon.

Oud-binnenlandminister Jan Jambon (N-VA) zegt op de hoogte te zijn van het rapport en de vernietigende conclusies erin. “Eind november heb ik het ontvangen en ik heb toen onmiddellijk een analyse gevraagd aan de gerechtelijke directie van de federale politie. Als ik dit soort signalen krijg, wil ik zo snel mogelijk tekst en uitleg van de directie die verantwoordelijk is.” 

De analyse zelf heeft Jambon echter niet meer ontvangen, aangezien de regering in december is gevallen. “Er spelen twee problematieken”, denkt hij. “Enerzijds is er het nijpende personeelstekort bij de hele politie, waarvoor we een herstructurering van de rekruteringsdienst op poten hebben gezet. Anderzijds is er nood aan een grondige hervorming waarbij politie en justitie hun prioriteiten veel beter op elkaar afstemmen en waarbij er één duidelijke baas komt voor de hele federale politie. Vandaag heeft de commissaris-generaal te weinig macht over bepaalde ‘baronieën’. Die hervormingen moeten afgesproken worden in het volgende regeerakkoord.” (JBG)



Alle artikels uit de krant

13 reacties

Alle reacties worden voor publicatie gelezen -en goed- of afgekeurd- door het moderatie-team van HLN. Elke reactie moet voldoen aan deze gedragsregels.
Je naam en voornaam verschijnen bij je reactie.


  • Maria de swert

    Heel België is een zwalpende zeetanker en vroeg of laat den Titanic !

  • Didi Bellens

    Dat is niet nieuws, elke gezonde belg weet dat dit gebeurt. Spijtig dat hier niets aan gedaan wordt. Dit is ook niet enkel in het elitekorps, ook bij politici, BV's enz.

  • Roger Duyssens

    Er is veel in dit land dat niet voldoende kan functioneren bij gebrek aan middelen. Wie wil dit leiderschap echt op zich nemen ? Dit zijn er heel weinig van degenen die het dan toch willen doen is er één op drie onbekwaam, een andere die ook omkoopbaar is en de derde trekt zich terug als hij ziet welke risico's hij neemt .

  • Sobek Wessels

    Democratie Bestaat Nergens op deze Bol ! Overal Heerst er een Plutocratie , of daar waar het geld heerst ! In elk land is dit , de ganse planeet in in de ban van Hebzucht

  • peeters nicole

    Carl Op de Beeck : ? Nooit gehoord van de Volksunie en de voorbije jaren het hoofd in het zand ? Ik moet er toch eens goed mee lachen, al die idioten die achter hun verraders blijven staan, geef maar al jullie privileges weg, het ergste met Nva moet toch nog komen. En dan zeggen ze dat het voor ons eigen goed is èn de schuld van links, hilarisch, ik heb net een beetje in mijn broek geplast.