“Te groot om complot te zijn”: professor ontkracht samenzweringstheorie

Een klimaatbetoging in Brussel.
Eric de Mildt Een klimaatbetoging in Brussel.
Plots vallen alle puzzelstukjes in elkaar. Al jaren kloppen tal van organisaties vruchteloos op het klimaatnageltje, en pas nu slaat het thema aan. Hoe dat komt? "Spontaan", zegt sociaal psycholoog Alain Van Hiel. "Om een complot te zijn, is het protest te groot."

Is het typisch menselijk kuddegedrag dat de massa's op straat verklaart? Is het FOMO - fear of missing out - dat de jonge garde aan het spijbelen krijgt? Of is het, zoals Joke Schauvliege in haar fatale speech nog zei: "Allemaal een complot" - een theorie die meer en meer leeft? Nee, weet sociaal psycholoog Alain Vanhiel (UGent): "Voor opgezet spel heeft het te veel succes - dat zou niet eens werken. Het is een feit dat de berichten over de klimaatproblematiek steeds dwingender en onheilspellender in de media kwamen. En daar kwam dan nog eens het jongerenprotest bovenop: dat is jong en fris en roept empathie op - zij blijven met het probleem zitten. Wat nu gebeurt, is spontane zelforganisatie. Toen in de negentiende eeuw het arbeidersprotest ontstond, ging men er nog vanuit dat er onruststokers waren die het volk oppookten. Intussen heeft de massapsychologie bewezen dat die theorie niet opgaat. Massaprotest werkt alleen als de massa dezelfde zorgen deelt en dezelfde ideeën aanhangt. Vaak zijn er wel mensen die symbool staan voor het protest - zoals Anuna. Zij wordt gevolgd omdat ze de strijd voor het klimaat een gezicht geeft. Het protest van nu is écht te groot om georkestreerd te zijn."

Van allerlei slag

Er is natuurlijk Anuna De Wever en Youth for Climate, die de klimaatspijbelaars mobiliseren. Er is ook Climate Express, die de grote klimaatmarsen in Brussel op zondag organiseerde. Er is Climaxi, die het filmpje van de speech van - toen nog - minister Schauvliege verspreidde. Er is Act for Climate Justice, die het sms-bombardement naar de bevoegde ministers van Leefmilieu stuurde. En er is de Klimaatcoalitie, die 70 organisaties van allerlei slag verenigen - van de vakbonden over Beweging.net, Vredeseilanden, 11.11.11 en de Vrouwenraad tot natuurorganisaties als Bond Beter Leefmilieu, Natuurpunt en Greenpeace.

Alain Van Hiel is hoogleraar Sociale Psychologie aan de Universiteit Gent.
JVK Alain Van Hiel is hoogleraar Sociale Psychologie aan de Universiteit Gent.

Eenmansbedrijf

Al die organisaties zeggen bij een rondvraag door deze krant dat er geen sprake is van een grote, sturende strategie uit groen-linkse hoek. Vanuit rechtse hoek kwam de insinuatie dat de moeder van Anuna De Wever, Katrien Van der Heyden, als speechschrijver voor Agalev/Groen had gewerkt, en op die manier zou "bewezen" zijn dat het jongerenprotest minder spontaan opborrelde dan het leek. Zowel Groen als Van der Heyden ontkent dat met klem. "Ik ben ontsteld over de aantijgingen dat mijn bedrijf achter de schermen betaald wordt of te maken heeft met Groen. Dat is onwaar", reageerde Van der Heyden in 'De Tijd'. "Mijn eenmansbedrijf Nesma Consulting werkt rond gender, diversiteit en gelijke kansen en organiseert opleidingen in de privésector en bij overheidsdiensten. Ik stel me daarbij uitdrukkelijk apolitiek op."

Hulp gezocht

"Het is niet georkestreerd", zegt ook Dave Van Meel, vicevoorzitter van de Klimaatcoalitie en programmadirecteur van Greenpeace België. Maar uiteraard steunen gelijkgezinden elkaar. "De beweging van Anuna is spontaan gegroeid, en daarna - na de tweede donderdag - heeft ze inderdaad met ons contact gezocht, via een Facebook-berichtje. Is dat zo raar, dat ze hulp vraagt? Maar eindelijk staat klimaat nu hoog op de politieke agenda. En dan doet de politiek er schijnbaar alles aan om dat thema er weer vanaf te halen."

Het initiatief voor klimaatacties komt telkens van de organisaties zelf, zegt Van Meel. "We zijn een platform waar 70 organisaties bij elkaar komen als het over klimaat gaat. De individuele organisaties beslissen over de inhoud van de actie. Wij kunnen ondersteuning bieden, door de andere leden erbij te betrekken. Voor de Klimaatmars in december is het zo gegaan: Climate Express nam het initiatief, wij hebben gezorgd voor logistieke hulp en een aantal woordvoerders aangeboden."

Loge

Natuurlijk zijn er ook banden tussen klimaatorganisaties en politieke partijen. Zo is Filip De Bondt van Climaxi gemeenteraadslid voor Groen in Herzele. "En ik ben lid van het ABVV ook", zegt De Bondt. "Ik probeer nu mensen te mobiliseren voor de staking van 13 februari, en mensen van het werknemersbeweging te verbinden met de klimaatacties. Maar geloof mij: er is geen groene loge. De klimaatbeweging is zelfs geen homogeen blok. Alles is véél minder georganiseerd dan het lijkt. We werken wel samen, af en toe, maar soms ook niet. Als Climaxi willen we bijvoorbeeld niets te maken hebben met Sign for the Future, een actie van de Klimaatcoalitie waar ook grote bedrijven als Proximus en Colruyt hun steun aan verbonden. Dat is niet verenigbaar volgens ons, dus zijn we eruit gestapt."



Alle artikels uit de krant

39 reacties

Alle reacties worden voor publicatie gelezen -en goed- of afgekeurd- door het moderatie-team van HLN. Elke reactie moet voldoen aan deze gedragsregels.
Je naam en voornaam verschijnen bij je reactie.


  • Carina Moors

    Massahysterie...

  • Emile De Smedt

    Om te herhalen wat reeds gezegd.Alles degelijk op punt gesteld door politiekers van de verliezende partijen groen-rood en super rood.Betogen op vrije namiddag zal geen succes zijn maar kinderen meeslepen in spijbelbeurten onverantwoord.Het zal wel overwaaien maar een moeder die haar dochter,ver van volwassen en op losse beentjes voor de leeuwen gooit is meer dan onverantwoord.

  • Francis Smet

    En omdat een psycholoog dit zegt is dit waarheid? Niet lullen, de meeste mensen hebben het door dat dit georganiseerd is door GROEN en ROOD ... die krijgen ook de meeste zendtijd. Als je dan nog Nick Balthazar bezig hoort, ja dan weet je het wel. Angst zaaien om de mensen te verdelen, deden ze vroeger ook “Verdeel en Heers” en onze nationale omroep blijft zich daar maar voor lenen.

  • FRANS DE ROUCK

    Ik vind het echt ok wat die jonge mensen doen!!!Maar hun vaders en moeders met welke wagen rijden die? Hoeveel keer per jaar gaan die met het vliegtuig op vakantie??? Het milieu kan maar gered worden als die jonge gasten hun ouders wijzen op het verkeerde gebruik van auto"-'s en vliegtuigreizen.

  • Anita Wellens

    Wie heeft er baat bij hogere milieutaksen ? De banken en multi-nationals. Dezelfde mensen dus die bepalen welke universiteiten en media gesponsord worden, en dat zijn ze bijna allemaal.