Grondwettelijk Hof: geen terugdraaiende teller voor eigenaars zonnepanelen, “morgen bekijken welke opties er nog zijn”

Eigenaars die voor het einde van 2020 zonnepanelen hebben geïnstalleerd, kunnen elektriciteit die ze niet direct verbruiken, opnieuw in het stroomnet injecteren. Op die manier draait hun teller terug. Omdat ze het stroomnet zo dubbel gebruiken, moeten de eigenaars wel een forfaitair bedrag voor de nettarieven en taksen betalen: het prosumententarief.

Sinds 2019 wordt de digitale elektriciteitsmeter uitgerold, die onder meer tot doel heeft om gebruikers aan te sporen hun zelf opgewekte energie te verbruiken op het moment van de productie. Om het installeren van zonnepanelen niet te veel af te remmen, werd er in een overgangsregime voorzien. Wie tot vorig jaar zonnepanelen liet installeren, kon ook met een digitale meter nog opteren om vijftien jaar gebruik te maken van een virtuele terugdraaiende teller.

Dat systeem is nu vernietigd door het Grondwettelijk Hof, in een procedure die was aangespannen door de Vlaamse energieregulator Vreg. Gebruikers hoeven evenwel niets terug te storten van de voordelen die ze tot op vandaag hebben gekregen. 

De Vlaamse regering en het Vlaamse parlement zetten in 2019 het licht op groen voor de regeling, ondanks een negatief advies van energieregulator Vreg. Die vreesde voor discriminatie tussen wie wel en wie niet over zonnepanelen beschikt, tussen eigenaars wiens installatie ouder of jonger dan vijftien jaar is en voor wie voor en na 2020 zonnepanelen liet installeren. Daarnaast vond de Vreg ook dat zijn exclusieve tariefbevoegdheid geschonden werd.

Voormalig Vlaams minister van Energie Lydia Peeters (Open Vld) maakte zich midden 2019 sterk dat de regeling de juridische analyse van het Hof zou doorstaan. 

“Duidelijk is alvast dat de regeling uit de vorige legislatuur nagenoeg volledig vernietigd wordt”, reageert minister van Energie Zuhal Demir (N-VA). “Na een eerste snelle screening, wordt de regeling niet met terugwerkende kracht vernietigd en zijn er geen gevolgen voor de eindfacturen uit het verleden. De uitspraak heeft wel gevolgen voor ongeveer 101.000 gezinnen die investeerden in zonnepanelen en over een digitale meter beschikken, die in de toekomst niet meer virtueel zal mogen terugdraaien. Indirect heeft het arrest mogelijk ook gevolgen voor ongeveer 470.000 installaties die nog een digitale teller moeten krijgen.”

Toch zegt Demir dat het arrest voor haar niet totaal onverwacht komt. “Dat is de reden waarom ik sinds mijn aanstelling vanuit het voorzorgsprincipe herhaaldelijk heb gewezen op de gevaren van een rush op de terugdraaiende teller én ook enkele energieleveranciers en -installateurs tot de orde heb geroepen wanneer die richting consumenten lieten uitschijnen dat het ging om een 15-jarige zekerheid zonder de procedure van het Grondwettelijk Hof te vermelden.”

Op de vraag waarom de regeling toch werd ingevoerd ondanks een negatief advies, zegt Demir bij VTM Nieuws “niet naar het verleden” te willen kijken. “Mensen hebben daar geen baat bij. Mensen willen nu vooral duidelijkheid.”

“De aanhoudende onduidelijkheid voor de prosument en de voortdurend wijzigende spelregels waren nefast voor de investeringszekerheid”, klinkt het bij Test Aankoop. De consumentenorganisatie zegt het “positief” te vinden dat er nu eindelijk duidelijkheid is. Toch onderstreept Simon November, woordvoerder van Test Aankoop, dat dit een “enorme opdoffer” is voor wie zonnepanelen heeft. “Dat geldt des te meer voor de ruim 90.000 die in 2020 zonnepanelen lieten plaatsen: zij lopen nu niet alleen de terugdraaiende teller mis, maar ook de investeringspremie voor zonnepaneleninstallaties die in 2021 worden geplaatst.”

Bovendien benadrukt de organisatie dat deze situatie vermeden had kunnen worden indien de regering de digitale meter niet verplicht had uitgerold. Dan hadden eigenaren van zonnepanelen die namelijk kunnen weigeren en blijven gebruik maken van de oude regeling, met terugdraaiende teller. Het staat in de sterren geschreven dat, nu het mechanisme wordt geschrapt, prosumenten wiens analoge meter binnenkort vervangen moet worden door een digitaal exemplaar, daar niet bepaald enthousiast over zullen zijn, klinkt het bij Test Aankoop. Daarom roept de consumentenorganisatie de overheid met aandrang op om met een oplossing te komen “die bestaande prosumenten vergoedt voor de fikse knauw die het einde van de terugdraaiende teller geeft aan het financiële rendement van hun investering.”

“Wij hebben ons indertijd onthouden bij de stemming van het decreet omdat er toen al opmerkingen waren van de Vreg”, zegt Bruno Tobback van oppositiepartij sp.a. “Men heeft de voorbije jaren gedaan alsof alles in orde kwam, terwijl de onzekerheid al lang duidelijk was.”

Tobback geeft aan dat zonnepanelen ook zonder compensatie rendabel zijn, maar hij vraagt toch een nieuw systeem omdat er beloftes zijn gedaan aan de bevolking. Mogelijk bestaat de oplossing erin het transmissienettarief niet langer kwijt te schelden en ook het prosumententarief aan te passen.

Ook Johan Danen en Björn Rzoska van Groen vragen een nieuw systeem: “Dit is een dreun voor veel Vlamingen die kiezen voor hernieuwbare energie. We hopen oprecht dat mensen de kaart blijven trekken van zonnepanelen. Het is de toekomst. De Vlaamse regering moet ervoor zorgen dat het draagvlak voor hernieuwbare energie groot blijft. Daarvoor is er nood aan een rechtskader dat de doorbraak van groene en betaalbare energie voor zowel burgers als bedrijven blijft garanderen.”