Het was de openbare omroep VRT die vandaag met het nieuws uitpakte dat "vooral 's avonds en 's nachts de tabakswetgeving uit 2011 overtreden wordt: ruim een op de vijf cafés houdt zich dan niet aan het rookverbod".

Danny Van Assche vindt dat geen goede evolutie. "Eigenlijk had die bladzijde al lang moeten omgedraaid zijn", zegt hij."Een ondernemer die het rookverbod aan zijn laars lapt, gaat zich te buiten aan een vorm van oneerlijke concurrentie tegenover de mensen die de wet wel doen naleven."

Ondernemers geviseerd
Maar naast die ondubbelzinnige stellingname, wil de woordvoerder van Horeca Vlaanderen toch twee opmerkingen toevoegen.

"Ten eerste valt het ons telkens opnieuw op dat de ondernemers meer geviseerd worden dan de rokers zelf", aldus Van Assche. "De cijfers tonen aan dat er in verhouding veel meer horeca-uitbaters worden beboet dan rokers die op heterdaad worden betrapt bij inspecties. Daarom zouden we de oproep willen doen aan de inspectiediensten om consequent te zijn en ook de rokers zelf aan te pakken."

Een tweede opmerking gaat over die ondernemers die er alles aan gedaan hebben om de wet na te leven, en dan toch moeten opdraaien voor wat een of andere onverlaat heeft mispeuterd. "Er zijn voorbeelden genoeg van grote zaken, zoals discotheken, " zegt Van Assche, "waar de uitbaters er alles aan doen om de regels te doen respecteren (overal bordjes over het rookverbod aanbrengen, nergens asbakken plaatsen ... ) en dan wordt zo een ondernemer toch hard aangepakt, omdat men ergens in een achterafzaaltje een enkele peuk op de grond heeft gevonden. In dat soort gevallen zouden we toch willen pleiten voor wat meer clementie."

Het gaat wel de goede kant op met de naleving van het rookverbod, zegt Paul Van den Meerssche, adviseur-generaal van de Inspectie Consumptieproducten. "Sinds de invoering van de wet zien we jaar na jaar een verbetering."

In 2012 werd bijvoorbeeld nog 20 procent van de gemiddeld 5.500 gecontroleerde cafés betrapt op een overtreding. Vorig jaar was dat percentage teruggevallen tot 13 procent. Dat is vooral te danken aan een vrij goede naleving van het rookverbod overdag (10 procent overtredingen).

's Avonds en 's nachts worden veel meer overtredingen vastgesteld. "We zien ook nauwelijks een verbetering", zegt Van den Meerssche. Het percentage overtredingen daalde er van 25 procent in 2012 naar 22 procent vorig jaar. Vijfentwintig tot dertig procent van de controles vindt 's avonds en 's nachts plaats.

Wie een eerste keer betrapt wordt, mag zich aan een boete van 500 tot 600 euro verwachten. Bij volgende overtredingen gaat de boete omhoog. In het ergste geval kan een zaak worden gesloten.

Dat 's nachts 22 procent van de cafés hun klanten nog toelaten te roken, terwijl dat sinds 2011 niet meer mag, is volgens ondernemersorganisatie NSZ "niet fair ten opzichte van de vele cafés die het rookverbod wel respecteren. Dat "zorgt voor oneerlijke concurrentie"."Gezien de hoge boetes, die variëren naargelang de zoveelste overtreding en van 600 tot 4.500 euro oplopen, en de frequente controles, ook 's nachts trouwens, zou je nochtans verwachten dat de sigaret in elke horecazaak taboe zou zijn, maar dat is dus niet het geval", stelt NSZ vandaag in een persmededeling.

"Het loont met andere woorden om, al dan niet vanaf een zeker uur, roken toe te laten in de zaak. Dat hoeft eigenlijk niet te verbazen, aangezien onderzoek voor de invoering van het rookverbod aantoonde dat 8 op de 10 vaste cafégangers rokers waren. Indien cafés willen vermijden dat een vast deel van hun cliënteel voortaan thuis zou blijven, waar wel nog iets gedronken kan worden in combinatie met een sigaret, zit er soms niets anders op dan de asbakken boven te halen. NSZ praat die evolutie niet goed, maar kan ze wel begrijpen, te meer omdat driekwart van de cafés ruimtelijk noch financieel een aparte rookkamer kan plaatsen."

"Bovendien wachten de cafés nog steeds op een specifiek herstelplan om dat rookverbod te counteren", voegt NSZ-voorzitter Christine Mattheeuws eraan toe. "Zij komen doorgaans niet in aanmerking voor de compensatiemaatregelen die er kwamen in ruil voor de witte kassa omdat zij geen of onvoldoende eten serveren. Cafés dringen al jaren aan op een verlaging van de btw van 21 naar 6 procent op alle dranken, een maatregel die hen financieel een zetje moet geven."

"De wet die het roken verbiedt in horecazaken is er voor iedereen, en moet dus door iedereen nageleefd worden", zegt Filip Horemans, woordvoerder van de ondernemersorganisatie Unizo. "Wie de wet niet naleeft, benadeelt de andere ondernemers die de wet wél naleven." Toch vindt Unizo, net zoals eerder Horeca Vlaanderen, dat de inspecties vooral de horeca-ondernemers viseren en dat de rokers bij de controles zoals ze nu opgevat worden, vaak vrijuit gaan.

"We beschikken over heel veel cases waaruit blijkt dat zaken zoals discotheken 's avonds of 's nachts bezoek krijgen van controleurs, die zich niet als zodanig kenbaar maken, en die dan enkele dagen later een boete sturen naar de nietsvermoedende uitbater", zegt Horemans. "Men zou in die gevallen toch zeker ook de roker(s) zélf moeten beboeten, maar dat gebeurt veel minder. Terwijl de roker toch de actieve overtreder is van de wet, en de uitbater slechts de passieve overtreder."

"Als de rokers ter plaatse zouden worden beboet, wanneer de controleurs ze op heterdaad betrappen - een beetje zoals de bereden politie de wegpiraten op de snelwegen aan de kant zet -, dan zou daar zeker meer intimidatie naar de rokers van uitgaan. Nu is het vaak alleen de ondernemer die geïntimideerd wordt."