Nu Spanje zaterdag toegegeven heeft dat het zijn noodlijdende bankensector niet alleen uit het slop kan trekken en een kredietlijn toegeworpen kreeg, wacht Europa het formele verzoek van Madrid af voor het in actie schiet. Over enkele weken moet de geldkraan geopend kunnen worden. De financiële markten reageren maandag ongerust op de ontwikkelingen in Spanje en de eurozone, het ratingbureau Fitch onthaalt de toegezegde lening positief.
De ministers van Financiën van de eurozone (de eurogroep) toonden zich zaterdag bereid tot 100 miljard euro vrij te maken om Spanje te helpen bij de herkapitalisering van zijn banken. Madrid klopte bij zijn partners aan na de publicatie van een rapport van het Internationaal Monetair Fonds (IMF) over de noden van de bankensector.
De regering van Mariano Rajoy wacht nu een tweede rapport af, dat wordt opgesteld door twee externe, onafhankelijke consultants, alvorens ze de eurogroep formeel om hulp verzoekt. Het rapport moet een idee geven van de exacte financieringsnood van de Spaanse banken. Wellicht is het rapport op 21 juni klaar, net de dag dat de eurogroep vergadert in Luxemburg.
Eens het formele verzoek is ingediend, zal Europa in actie schieten. De Europese Commissie zal op haar beurt de Spaanse banken tegen het licht houden en kan daarvoor rekenen op de hulp van de Europese Centrale Bank (ECB), de Europese Bankenautoriteit (EBA) en het IMF. Het is de bedoeling dat de Commissie een reeks voorwaarden voor het toekennen van de noodlening oplijst. Ongetwijfeld zal Spanje worden gevraagd de financiële sector te hervormen en verschillende banken te herstructureren.
De analyse van de Commissie zal vervolgens op de tafel van de eurogroep terechtkomen. Als die het licht op groen zet en Spanje de samenwerkingsovereenkomst ('Memorandum of Understanding') met zijn eurozonepartners ondertekent, kan de geldkraan worden opengezet. De noodlening zal worden beheerd door het Spaanse bankennoodfonds FROB. Welke banken precies in aanmerking komen voor financiële steun, zal afhangen van de autoriteiten in Madrid.
"Solidariteit"
Opvallend is dat de eurozone bereid is een zeer groot bedrag vrij te maken om de Spanjaarden te helpen. Immers, 100 miljard euro is een pak meer dan de 40 miljard waar het IMF in zijn rapport gewag van maakt.
"Het is indrukwekkend te zien hoe de eurogroep tijdens een vergadering die maar twee uur duurde zo'n solidariteit aan de dag legde", becommentarieerde de woordvoerder van Europees commissaris voor Monetaire en Economische Zaken Olli Rehn maandag. "Ze waren gemotiveerd om te voorkomen, in plaats van te moeten genezen", zei Amadeu Altafaj. "De ministers wilden vermijden dat ook maar iemand eraan zou twijfelen of de hulp groot genoeg is." Honderd miljard euro is genoeg om het hoofd te bieden aan zelfs de ergste scenario's, zei hij.
Fitch lijkt op de lijn van de Commissie te zitten. Het ratingbureau, dat de kredietwaardigheid van Spanje vorige week nog met drie trapjes verlaagde van A naar BBB, onthaalde de beslissing van de eurogroep onverdeeld positief.
Noodfonds
Minder eenduidig is de reactie van de financiële markten. Ze openden maandag in de plus, maar namen in de loop van de dag gas terug toen bleek dat uitstaande leningen aan Spanje mogelijk minder makkelijk terugbetaald zullen worden. De eurozone wil voor de noodlening namelijk het noodfonds ESM aanwenden, dat meteen een bevoorrechte schuldeiser zou worden (zie ook BIN059). Met andere woorden: als de Spaanse overheid ondanks de noodlening voor zijn banken zijn schulden niet meer kan terugbetalen, zal eerst het ESM (dus: de overheden van de eurozone) schadeloos worden gesteld. De private schuldeisers komen dan op de tweede plaats.
Het is echter twijfelachtig of het ESM ingeschakeld zal kunnen worden want het is nog niet operationeel. De Europese Commissie hoopt dat dat op 1 juli wel het geval zal zijn. Mocht dat niet lukken, en Europa kan niet op de inwerkingtreding wachten om de Spaanse banken te hulp te schieten, zal het tijdelijke noodfonds EFSF aangesproken worden. Het EFSF is geen bevoorrechte schuldeiser. Precies daarom benadrukken Nederland en Finland maandag dat het ESM ingeschakeld moet worden, en niet het EFSF.
Spanje heeft nog "marge"
Rest nog de vraag of het reddingsplan zoden aan de dijk zal zetten. Omdat de noodlening door de Spaanse overheid zal worden beheerd, zal haar schuldgraad onvermijdelijk oplopen. Die is momenteel relatief laag, dus heeft Madrid nog wat "marge", zegt een Europese bron. Bovendien zal de rente die Spanje moet betalen een pak lager zijn dan de rente die het op de markten aangerekend krijgt. De exacte rente zal afhangen van het moment waarop het ESM of het EFSF het geld ophalen.
De Spaanse obligaties met een looptijd van tien jaar flirten ondertussen met een rente van 6,5 pct, ondanks de aankondiging van de noodlening. Dat is bezwaarlijk goed nieuws te noemen, want zo wordt de Spaanse schuld stilaan onbetaalbaar.
"Mannen in het zwart"
Omdat enkel de banken geholpen worden, wordt Spanje niet het vierde land dat een "programma" van bezuinigingen en economische hervormingen aangemeten krijgt. De regering-Rajoy had Europa niet nodig om zelf aan het saneren te gaan, luidt het.
De Europese Commissie benadrukt daarom dat Madrid geen trojka over de vloer zal krijgen met controleurs van de EU, de ECB en het IMF, zoals in Griekenland, Portugal en Ierland. Omdat die de reputatie met zich meeslepen enkel besparingen op te dringen, hebben ze in Spanje al de bijnaam "mannen in het zwart" gekregen.
De Commissie spreekt liever van een "kwartet", omdat behalve haar eigen vertegenwoordigers, ook mensen van de ECB, de EBA en het IMF de bankensector zullen onderzoeken. "Bovendien", luidt het, "is het IMF geen rechtstreeks betrokken partij, want het leent geen geld aan Spanje."
