De olieramp in de Golf van Mexico houdt de hele wereld in zijn greep. Maar in de Nigerdelta moeten mensen al tientallen jaren leven met drama's door toedoen van oliereuzen zoals Shell, een Nederlands bedrijf. Olie moest landen als Nigeria een enorme rijkdom bezorgen, maar in realiteit is de milieuschade ook hier niet te overzien.
We hebben Shell meteen gewaarschuwd dat er een lek was, maar ze hebben zes maanden lang niets gedaanDorpsleider Chief Promise
Oliebedrijven geven niets om ons leven, ze willen dat we sterven. De voorbije twee jaar hebben we tien olielekken meegemaakt en vissers kunnen hun families niet langer onderhoudenGemeenschapsleider Williams Mkpa
Als de olieramp van de Golf van Mexico hier gebeurd was, zouden noch de regering noch het oliebedrijf er aandacht aan geschonken hebbenSchrijver Ben Ikari
BP probeert al sinds eind april een olielek in de Golf van Mexico te dichten. In Nigeria heeft een oliebron meer dan een half jaar olie gelekt. Een journalist van de Britse Times ging zelf een kijkje nemen nabij de Nigeriaanse stad Otuegwe. Al snel werd hij overmeesterd door een oliegeur. Een oude pijpleiding heeft hier ongeveer zeven maanden lang olie naar buiten gespoten. Bossen en landbouwgronden werden bedekt door een dikke laag van de zwarte smurrie.
"We verloren onze netten en onze hutten", getuigt Chief Promise, de dorpsleider van Otuegwe. "We hebben Shell meteen gewaarschuwd dat er een lek was, maar ze hebben zes maanden lang niets gedaan." En Otuegwe is geen uitzondering. Volgens wetenschappers zijn gulzige oliebedrijven als bezetenen op het olierijke gebied van de Nigerdelta gesprongen. Ze gingen daarbij heel roekeloos tewerk en een groot deel van de regio is verwoest door olielekken.
Erger dan in Golf
Ieder jaar gaat er in de regio zelfs meer olie verloren door lekken in pijpleidingen en platformen dan op dit ogenblik in de Golf van Mexico. En daar spreken cijfers nu al over meer dan 100.000 vaten olie per dag. En toch halen de lekken in de Nigerdelta nooit de krantenkoppen. Op 1 mei dit jaar, een week na de ramp met Deepwater Horizon in de Golf, scheurde een pijpleiding van ExxonMobil in de staat Akwa Ibom. Toen stroomde gedurende zeven dagen ongeveer vier miljoen liter olie weg voor het lek gedicht werd.
De lokale bevolking kwam op straat om te protesteren tegen het oliebedrijf, maar ze werden aangevallen door veiligheidsmensen. Ze eisen nu een schadevergoeding voor de ziekten en het verlies van inkomsten door het olielek, maar wellicht zal niemand een cent krijgen. "Oliebedrijven geven niets om ons leven, ze willen dat we sterven", zegt Williams Mkpa, de leider van een gemeenschap in Ibeno. "De voorbije twee jaar hebben we tien olielekken meegemaakt en vissers kunnen hun families niet langer onderhouden. Dat kunnen we niet toelaten."
Levensverwachting: 40 jaar
Met 606 olievelden zorgt de Nigerdelta voor 40 procent van de import van de Verenigde Staten. Het is ook de hoofdstad van olievervuiling. Veel inwoners hebben geen toegang tot proper water en de levensverwachting ligt er nauwelijks hoger dan 40 jaar. Ze schrikken dan ook als ze zien hoe BP en de Amerikaanse regering geen kosten sparen in de strijd tegen het olielek in de Golf van Mexico. "Als die olieramp hier gebeurd was, zouden noch de regering noch het oliebedrijf er aandacht aan geschonken hebben", zegt schrijver Ben Ikari. "Het gebeurt hier voortdurend in de delta."
De situatie is in Nigeria, dat straks ook aan het WK voetbal deelneemt, schrijnend. De bevolking is volledig afhankelijk van het milieu om voedsel en drinkwater te vinden. Oliebedrijven hebben de omgeving vernield en de rest van de wereld schijnt het niet eens te weten. Een olielek met de omvang van dat in de Golf van Mexico wordt er gewoon verborgen door oliegrootmachten en de regering knijpt een oogje dicht. Geweld is in Nigeria onder impuls van de olie de normaalste zaak geworden.
Shell
WWF had het in 2006 nog over minstens 1,5 miljoen ton olie die in een halve eeuw gelekt was in de Nigerdelta. Vorig jaar berekende Amnesty International dat het om zeker 9 miljoen olievaten gaat. Tussen 1970 en 2000 zouden volgens officiële cijfers 7.000 lekken geregistreerd zijn. Shell verzamelde alleen al meer dan 1.000 zaken.
Een woordvoerder van Shell verklaarde echter dat het bedrijf voortdurend het slachtoffer wordt van vandalisme en diefstal. En daardoor raken olieleidingen beschadigd. Soms zouden de lokale bewoners het personeel van Shell niet eens toegang geven tot het rampgebied omdat ze meer kunnen verdienen met de compensaties die ze krijgen, aldus de woordvoerder. Toch groeit in de Nigerdelta het gevoel dat olierampen in de regio tegenwoordig als de norm worden beschouwd. Zeker in vergelijking met de manier waarop het olielek in de VS wordt aangepakt.
Boven de wet
Volgens Nnimo Bassey, het Nigeriaanse hoofd van 'Friends of the Earth', staan oliebedrijven gewoon boven de wet. "Het is duidelijk dat BP de wetgeving geblokkeerd heeft, zowel in de VS als hier. In Nigeria stonden ze echt boven de wet. En nu zijn ze een bedreiging voor onze planeet geworden. Het risico dat dit opnieuw zal gebeuren is groot." Zeker in Nigeria, want volgens lokale bronnen zullen bedrijven de komende jaren gaan boren in regio's die nog moeilijker bereikbaar zijn.
Rechtszaken lopen intussen onverminderd voort. Tegen Shell alleen al lopen ongeveer 500 zaken over olielekken. De meeste processen zijn al jaren bezig en uitspraken komen er zelden. Vaak stellen oliebedrijven uitspraken lang genoeg uit tot de eiser opgeeft of overleden is. Het Nigeriaanse gerecht staat er bovendien om bekend dat uitspraken meestal pas gedaan worden als de rijken en machtigen er nood aan hebben. (gb)
