Wie mensen wil behagen, speelt met zijn gezondheid

Altijd klaarstaan voor vriendinnen met een crisis, je ouders verzorgen, koekjes meebrengen voor de collega's, je huishouden runnen en je kinderen goed opvoeden: deze quasi onmogelijke cumul is iets wat veel vrouwen elke dag doen. Meer zelfs: ze beschouwen het als hun plicht, en zeggen dan ook nooit nee. Ze lijken altijd vriendelijk, ze staan altijd klaar, ze cijferen zich schijnbaar probleemloos weg.

Dit is een beschrijving van extreme 'people pleasers', mensen die anderen zo graag willen behagen en hun goedkeuring willen krijgen, dat ze zichzelf vergeten.

Balans
Natuurlijk is het de bedoeling dat je je medemens goed behandelt, dat je vriendelijk en beleefd bent, dan je helpt waar je kan. Maar bij sommige mensen slaat de balans door, en wordt 'vriendelijk zijn' een ziekelijke obsessie. Bij professionele hulpverleners heet het 'de zorgende personaliteitsstoornis' of 'de disease to please' (de behaagziekte), met alle gevolgen vandien.

Wonder woman
"Extreme zelfopoffering is een karaktertrek die duidt op een reeks psychologische en emotionele problemen", legt psycholoog Les Barbanell uit. Hij schreef onlangs het boek 'Removing the mask of kindness', vrij vertaald als 'Laat het vriendelijke masker vallen'.

"Verrassend veel vrouwen doen alsof ze Wonder Woman zijn, met onuitputtelijke energie en onwankelbare toewijding. Maar achter dat masker is er miserie, schuld, emotionele isolatie, leegheid, schaamte, woede en angst."

Zware tol
Op den duur wordt dat dan ook een zware tol voor je gezondheid. Leven in angst om afgewezen te worden, angst om te falen, angst om afgekeurd te worden, je inferieur en niet goed genoeg voelen, een verlies van identiteit, integriteit en zelfrespect.

Ook onzekerheid in sociale relaties, moeilijkheden om te beslissen, uitputting door te proberen perfect te zijn en een gevoel van isolatie zijn vaakvoorkomend. En dat is dan nog maar enkel wat je jezelf aandoet. Anderen kunnen hier misbruik van gaan maken, waardoor je behandeld wordt als oud vuil.

Afwijzing
De meeste behagers handelen uit diepgewortelde angsten gelinkt aan afwijzing en vijandigheid. Ze hebben al vroeg geleerd om alles te doen om deze te vermijden , met als resultaat het masker van vriendelijkheid. Angstige gevoelens of boosheid wordt automatisch onderdrukt en omgezet naar schuldgevoelens. Het vriendelijke masker is geen opzettelijk bedrog maar een coping mechanisme.

Dat heeft twee voordelen voor de persoon: ze krijgen de indruk goed en onmisbaar te zijn. Ze willen niet gezien worden als behoeftig, maar ze willen wel het gevoel krijgen nodig te zijn voor anderen.

Controle
Maar echte opoffering kan je het niet noemen: het is een manier om anderen te controleren, en je eigen angst onder controle te houden.
"Eigenlijk is er niet veel verschil tussen een narcist en een pleaser", zegt Barbanell. "Beide willen ze bewonderd en benijd worden, ze denken vaak dat alles op hen betrekking heeft en ze zijn niet in staat om evenwaardige en volwassen relaties te vormen.

Kindertijd
De zaadjes van dit gedrag worden gezaaid in de kindertijd. De ouders zijn vaak kritisch en perfectionistisch, controleren, angstig en/of depressief. Toch kunnen ook vrouwen met een ideale kindertijd uitgroeien tot pleasers. Wie herinnert zich niet de onredelijke angst iets fout te doen, of mama en papa gelukkig te maken?

Veranderen, maar hoe?
Je kan dit gedrag veranderen, al is het wel wat moeilijker dan 'gewoon' neen leren zeggen. Dit gedrag heb je al een leven lang en zal een pijnlijk en langdurig transformatieproces vragen. Je moet jezelf in vraag durven stellen, én het antwoord willen horen. Je zal je angsten moeten onder de loep nemen, voor jezelf durven praten ('Ik zal' in plaats van 'je zou beter') en vaker zeggen wat je denkt en wat je wil.

Dit betekent geenszins dat je nooit meer een ander uit de nood moet helpen, dat je nooit moeite doet voor iemand anders of dat je nooit meer iets doet tegen je goesting. Maar het mag niet ten koste gaan van je ik en van je eigen wensen en noden. (edp)