Je krijgt een kind, voelt je meteen op en top mama en vanaf het eerste moment ontstaat er een onbreekbare band tussen jullie. Tenminste, dat wil het sprookje. Maar in realiteit hebben vrouwen vaak heel wat tijd nodig aan om hun moederrol en hun kind te wennen en wordt de roze wolk nogal eens verdrongen door sombere, grijze exemplaren. (Ervarings)deskundigen vertellen.
'Op een roze wolk zitten?' Eline draait met haar ogen als antwoord op de vraag of ze dat gevoel ooit gehad heeft. Niet dus. Eline: 'Het gevoel meteen verliefd te zijn op mijn kind, heb ik absoluut niet ervaren. Zelfs niet een heel klein beetje. Overdonderd was ik, dat wel. Dat dat fragiele, kleine wezentje echt uit míjn buik kwam en dat ik dus voortaan verantwoordelijk voor hem was. Opgelucht ook, dat de bevalling goed verlopen was en Jasper kerngezond bleek. Maar van die onbreekbare band die je zogenaamd meteen voelt met je kind, merkte ik niks. Ook de dagen daarna niet.'
'Eline is zeker geen uitzondering,' beklemtoont dokter Ria Docx, psychiater op de Moeder- en kindeenheid van het Psychiatrisch Ziekenhuis Bethaniënhuis in Zoersel. 'Dat je onmiddellijk na de geboorte verliefd wordt op je baby en er meteen een sterke band mee hebt, is een absolute misvatting. Het kán, maar het is zeker niet altijd het geval. Net zoals niet alle vrouwen zich meteen ontpoppen als vakkundige, bedreven moeders. Voor veruit de meeste vrouwen geldt dat ze moeder wórden, stapje voor stapje, in plaats van het van het ene moment op het andere ineens te zíjn.' Ook daarin kan Eline zich perfect terugvinden. Eline: 'Ik heb dat moederen echt moeten leren, twijfelde de eerste dagen aan alles wat ik deed. Gelukkig had ik heel wat mensen op wie ik kon terugvallen. Mijn moeder nam me ongevraagd een deel van de huishoudelijke taken uit handen en mijn beste vriendin, zelf een jonge mama, was het luisterende oor waar ik zo'n behoefte aan had. Bij haar kon ik ook terecht met praktische vragen en onzekerheden. Zo groeide ik stilletjes aan in mijn moederrol en voelde ik me elke dag een beetje zelfverzekerder. Ook de liefde voor Jasper voelde ik dag na dag toenemen. Hij is nu vijf maanden en een leven zonder hem kan en wil ik me niet meer voorstellen. Maar die eerste weken, daar denk ik liever niet te vaak aan terug.'
Hormonen en zo
Het verhaal van Eline zal voor veel moeders herkenbaar klinken. De roze wolk waarover soms zo lyrisch wordt gedaan, is voor de meeste vrouwen meer fictie dan feit. Sterker nog. Maar liefst vijftig tot tachtig procent van de mama's maakt na de bevalling zelfs een periode van babyblues door. Dokter Docx: 'Dat is eigenlijk een milde vorm van depressie die doorgaans de derde tot vijfde dag na de bevalling de kop opsteekt. In plaats van het gevoel van vreugde en geluk, waar ze zo op gerekend hadden, worden de kersverse mama's overvallen door sombere gevoelens, lusteloosheid en oncontroleerbare huilbuien. Gelukkig zijn die blues meestal van voorbijgaande aard en verdwijnen ze bij de meeste vrouwen na een tweetal weken spontaan.' De oorzaken van die blues zijn heel divers. Niet alleen is er de puur fysieke vermoeidheid na zwangerschap en bevalling, ook je hormonen - meer bepaald een plotse daling van de zwangerschapshormonen- kunnen je lelijk parten spelen. En daarnaast is moeder worden ook op emotioneel vlak natuurlijk een overdonderende gebeurtenis. Je krijgt er plots een boel verantwoordelijkheden bij, bent zelf niet langer een 'meisje' maar een moeder, hebt het misschien best wel moeilijk met het feit dat alle aandacht nu naar de baby gaat en niet langer naar jou, zoals tijdens je zwangerschap, enzovoort. 'En dan hebben we het nog niet gehad over de gigantische kloof die vaak gaapt tussen het ideaalbeeld dat vrouwen zich gevormd hebben van het moederschap en de werkelijkheid,' zegt dokter Docx. 'Daar hebben we als maatschappij ook wel een beetje schuld aan. Niet alleen in de media, boeken en films, maar ook 'onder vrouwen' wordt het moederschap nogal eens geïdealiseerd. Alsof zo'n kersverse baby alleen maar lief en schattig is. Voor mama's is het soms serieus schrikken als ze met de werkelijkheid worden geconfronteerd. Gebroken nachten, huilbuien, een kind dat niet wil eten of borstvoeding die maar niet wil vlotten. Het is die eerste weken of maanden echt niet allemaal rozengeur en maneschijn.' En hoewel er de laatste jaren heel wat boeken en artikels zijn verschenen over zaken als babyblues en postnatale depressie en ook gynaecologen het steeds meer ter harte nemen hun patiënten over het bestaan ervan te informeren, worden die thema's op prenatale cursussen en dergelijke vaak toch nog stiefmoederlijk behandeld. Dokter Docx: 'Vrouwen willen nu eenmaal graag gerustgesteld worden en vooral niet te veel geconfronteerd worden met de donkere kanten van het moederschap. En al helemaal niet als ze zwanger zijn.' Bijzonder jammer eigenlijk, want de stelling 'een gewaarschuwde vrouw is er twee waard' gaat hier zeker op. 'Ik ben ervan overtuigd dat vrouwen die correct geïnformeerd zijn, veel sterker in hun schoenen staan,' zegt dokter Docx. 'Als je weet dat het niet abnormaal is dat je niet meteen als een blok valt voor je pasgeboren baby, dat ook sombere gevoelens, angst en onzekerheid erbij horen, dan sta je al meteen veel sterker. Al was het alleen maar omdat je dan ook weet dat je er niks aan kan doen en je er dus ook niet schuldig over hoeft te voelen.' Als je goed geïnformeerd bent, zal je wellicht ook sneller de signalen herkennen van babyblues die uit de hand dreigen te lopen. Tachtig procent van de mama's met babyblues recupereert namelijk vlot, maar voor de overige twintig procent kleurt de roze wolk langzaam maar zeker loodgrijs. Zij komen in een postnatale depressie terecht. Dokter Docx: 'Door op tijd hulp te zoeken, door niet met je sombere gevoelens te blijven zitten maar er iets mee te doen, kunnen heel wat depressies vermeden of alleszins sterk ingekort worden. Je hebt er dus alle belang bij de symptomen bij jezelf te herkennen en op tijd in te grijpen.'
Doorbreek de cirkel
Geen twee vrouwen zijn dezelfde en dat geldt natuurlijk ook voor kersverse moeders met de babyblues. De ene komt er met een paar sombere dagen en enkele fikse huilbuien vanaf, de andere kampt wekenlang met extreem sombere gevoelens, slapeloosheid en concentratiestoornissen. Maar wat ze haast allemaal gemeen hebben, is schuldgevoel. Dokter Docx: 'Ze voelen zich schuldig tegenover hun kind, tegenover hun partner, tegenover hun omgeving. Omdat ze niet de gelukkige mama zijn die ze zo graag wilden zijn. Omdat ze het gevoel hebben één van de belangrijkste taken in hun leven, namelijk moeder zijn, niet naar behoren te kunnen vervullen. En zeker in het geval van ernstigere blues of postnatale depressie doet dat schuldgevoel hen nogal eens in een vicieuze cirkel belanden. Het belet hen te aanvaarden wat hen overkomt, toe te geven dat ze hulp nodig hebben en die ook te zoeken. En dat is nochtans de eerste stap. Pas als je aan jezelf kan toegeven dat je een probleem hebt, kan je ook de cirkel doorbreken.'
Liever voorkomen
Omdat er bij babyblues en postnatale depressie zoveel factoren een rol spelen, bestaat er niet zoiets als een formule om ze te voorkomen. Maar je kan wel een aantal maatregelen nemen om het risico te beperken. Dokter Docx: 'Het eerste en allerbelangrijkste advies dat ik jonge moeders zou geven is: zorg dat je voldoende slaapt. Als het nodig is, kan je onder medisch advies eventueel tijdelijk een beroep doen op lichte slaapmedicatie, maar zorg absoluut dat je voldoende slaapt. Vermoeidheid is echt één van dé cruciale factoren bij het ontstaan van de blues en zeker van babyblues die niet overgaan en eventueel uitlopen in een postnatale depressie. Rust is dus zonder twijfel de belangrijkste preventiemaatregel.' Helemaal in het verlengde daarvan ligt het advies de eerste dagen of zelfs weken bezoek te beperken en hulp te durven vragen, niet alleen emotioneel maar ook praktisch. Dokter Docx: 'Misschien heb je een moeder of schoonmoeder die een handje kan helpen. Zoniet, dan zijn er in Vlaanderen heel wat voorzieningen waarop je een beroep kunt doen. Denk maar aan kraamhulp of familiehulp. En voel je je wat down, onzeker of slecht in je vel? Praat er dan over. Dat lucht ontzettend op, waardoor je je vaak vanzelf al beter gaat voelen. Verlang ook niet van jezelf dat je het allemaal perfect doet. Wie een kind krijgt, haalt daarmee een onvoorspelbaar wezentje in huis. Probeer het dan ook niet allemaal onder controle te houden, want dat kan niet. En tenslotte, als je last hebt van sombere buien en negatieve gevoelens, als je niet meteen als een blok valt voor je kind maar tijd nodig hebt om aan dat nieuwe wezentje en je nieuwe verantwoordelijkheden te wennen, aanvaard dat dan gewoon. Het is heel normaal en absoluut niks om je schuldig over te voelen. Houden de gevoelens van onzekerheid aan, heb je slaapproblemen of loop je voortdurend te piekeren, dan doe je er goed aan professionele hulp te zoeken. Stap zelf naar een psychotherapeut of vraag raad aan je gynaecoloog of huisarts, maar blijf niet in de negativiteit en sombere gevoelens zitten, want daar wordt niemand beter van.'
Meer info over postnatale depressie:
Trefpunt Zelfhulp: contactgegevens van zelfhulpgroepen. Tel. 016/23.65.07, www.zelfhulp.be of trefpunt.zelfhulp@soc.kuleuven.ac.be.
Door Veerle Maes
Goed Gevoel, Januari 2008
