Bij het nemen van een risico, klinkt de argumentering wel eens: beter spijt van wat je wél gedaan hebt, dan wat je niet gedaan hebt. Maar dat klopt niet altijd. Palliatief verpleegster Bronnie Ware getuigt in de Huffington Post over de grootste oorzaken van spijt in het leven.
"Ik zorgde voor mensen die wisten dat ze gingen sterven. Het aanvaardingsproces was niet altijd gemakkelijk, maar het had ook een voordeel: elk van de patiënten groeide op menselijk vlak enorm toen ze wisten dat de dood voor de deur stond. Ik heb geleerd om de capaciteit tot groei nooit meer te onderschatten. Ik heb met hen vaak intense en bijzondere momenten en gesprekken gedeeld, maar gevraagd naar wat ze anders zouden doen,
reageerden mensen vaak opvallend gelijk."
Vijf 'algemene' onderwerpen dus, waarvan stervenden wensten dat ze het anders hadden aangepakt.
1) "Ik wou dat ik had geleefd zoals ik was, zonder altijd te proberen voldoen aan de verwachtingen van anderen."
Herkenbaar, deze wens, want wie heeft zich nog nooit geplooid naar de wensen van anderen? Van een studierichting die je ouders vurig wensten, tot het koken van zijn lievelingskostje of een film waar je mee naartoe gaat alleen omdat je beste vriendin dat zo graag wil.
Al is er een verschil tussen iets doen voor iemand anders omdat je ze graag ziet, wil verwennen of steunen, en je dromen altijd en overal opzij zetten voor anderen: je ouders, je man, je kinderen. Om niet aan die droomreis, die carrièreswitch, die verhuis naar een ander land te beginnen, 'omdat dat niet hoort'. 'Omdat het niet gemakkelijk zal worden'. 'Omdat het een risico is'.
Het zijn de vergeten en onvervulde dromen die op het laatst het meest steken. Het is een belangrijke levensles voor ons allemaal: zet je dromen niet zomaar opzij. Je krijgt maar één leven, probeer ten minste enkele dingen te doen of verwezenlijken die belangrijk zijn voor jou. Stel het niet uit tot het te laat is: het is pas als het er niet meer is, dat je beseft hoe belangrijk gezondheid en vitaliteit is. Ook om dromen te verwezenlijken.
2) "Ik wou dat ik niet zo hard had gewerkt."
Werken moeten we allemaal, maar de manier waarop we dit aanpakken, kan veel hartzeer bezorgen.
In combinatie met een gezin, bijvoorbeeld. Vaders die hun kinderen niet hebben zien opgroeien, omdat ze de broodwinner waren, omdat dat zo hoorde, omdat ze niet beter wisten.
Sommige jobs zijn gemakkelijker combineerbaar met een gezin dan andere. De keuzes die de maatschappij 'ideaal' vindt, hoeven dat niet voor jou te zijn: misschien werk je liever 4/5, misschien zie je je kinderen enkel 's ochtends. Maar bewust kiezen is belangrijk, net als de gevolgen juist inschatten. Weinig tijd met je kinderen is meestal geen probleem als je deze tijd bewust invult en je partner je goed kan aanvullen. Een beetje inleveren op loon kan je levenskwaliteit dan weer enorm verbeteren en rust in je leven brengen.
Maar ook zonder gezin kan werk een te groot deel van je leven gaan opslokken. Je klopt systematisch overuren, neemt werk mee naar huis of ziet de grens tussen werk en privé vervagen. Dat kan een tijdlang of zelfs altijd leuk zijn, je zal meestal ook goed verdienen, opklimmen en gewaardeerd worden. Al komt achteraf wel het besef: ik was in de fleur van mijn leven, en nam niet de tijd om ervan te genieten.
3) Ik wou dat ik de moed had gehad om te zeggen wat ik voelde
Hoe vaak gebeurt het niet dat je je inhoudt, voor de lieve vrede. Dat je zwijgt, en doordoet. Dat je niet zegt wat je wil zeggen, uit angst voor de gevolgen. Verzwegen liefdes, verborgen irritatie, sluimerende boosheid, stekende teleurstelling... je sleept het mee. Het vormt en vervormt je instelling tegenover het leven en de wereld, maakt je niet zelfden cynisch, wantrouwig en negatief, wat de zaken niet vooruit helpt.
De reactie van anderen valt niet te voorspellen, maar dat vermijden is ook nefast. Vaak wordt bijvoorbeeld een ruzie vermeden omdat je iemand niet wil kwijtraken, maar boosheid meeslepen vernietigt die relatie met die persoon ook.
Een probleem constructief en neutraal aankaarten zal op lange termijn altijd beter blijken: je kan groeien als mens, als koppel en houdt je relatie eerlijk en zuiver. Gaat de relatie met die persoon toch kapot, dan doet dat pijn - maar het zal ook veel pijn voorkomen.
4. Ik wou dat ik contact had gehouden met vrienden
Het is (misschien) iets gemakkelijker in tijden van Facebook, maar het vergt nog altijd een bewuste en regelmatige inspanning. Tussen werk, kinderen, sporten, je partner en slapen (heilig!) door, moet je ook nog wat vrienden zien te proppen. Zeker als zij ook druk-druk-druk bezig zijn, kunnen vriendschappen algauw verwateren.
Iets waar mensen op latere leeftijd altijd spijt van krijgen, want dat is uiteindelijk wat overschiet op het einde: je relaties met anderen, je liefdes en je vriendschappen. Zij helpen je ook door moeilijke periodes, verruimen je blik en nuanceren de slechte buien: ze zijn er altijd, vergeet ze dus niet.
5. Ik wou dat ik mezelf gelukkiger had laten zijn
Geluk is niet (alleen) iets dat je overkomt, het is ook iets dat je moet willen zien en ervaren. Zeuren over elk detail staat geluk in de weg. Jezelf blijven voortjagen zonder rust of ruimte voor reflectie ook. Zoals het cliché zegt: het zijn de kleine dingen in het leven. Stilstaan (letterlijk) voor die mooie zonsopgang. Genieten van tesamen naar een film te kijken.
Maar het is ook durven. Uit een ongelukkige situatie stappen, de onzekerheid tegemoet, zodat je gelukkiger kan worden. Durven kiezen voor verandering, voor verruiming van de horizon, voor een verbreding van je denken en je ervaringen.
Kies voor jezelf. Laat weer gelach, plezier, wilde zotheid en zotte wildheid toe in je leven. Op elke leeftijd.
"Wat anderen over je denken, is niet meer belangrijk op je sterfbed. Goede herinneringen, stabiele relaties en nog eens goed kunnen lachen: dat is wat er toe doet", besluit Bronnie Ware. (edp)
