Vrouwen aan de top hebben niet de beste reputatie, en een Nederlandse studie bewijst dat die reputatie wel degelijk op realiteit is gestoeld. Zo worden 'alfavrouwen', in het Engels ook wel 'queen bees' (koniginnebijen) genoemd, er van beschuldigd meer seksistisch te zijn dan hun mannelijke tegenhangers en dat ze vrouwen die streven naar succes eerder zullen dwarsbomen dan helpen.
Dat ligt niet (altijd) volledig aan de vrouwen zelf: ook de werkomgeving speelt een rol. Hoe mannelijker of sekstischer de werkplaats, hoe meer de klauwen van vrouwen naar buiten zullen komen. Ze distantiëren zich van andere vrouwen, geven ze geen steun en besluiten hun collega's minder te helpen. In een genderneutrale werkplaats was er veel minder alfagedrag te bespeuren bij de vrouwen.
De studie
Psychologe Belle Derks van de universiteit van Leiden ondervroeg voor haar studie 63 vrouwen in hooggeplaatste posities bij de politie. De vrouwen werd gevraagd in welke mate ze zich identificeren met hun vrouwelijke collega's. Daarna kregen ze de opdracht een ervaring op te schrijven: de helft werd gevraagd naar een negatieve of disciminerende ervaring, de andere helft naar een neutrale ervaring.
Vervolgens werd gevraagd naar de leiderschapstijl van de vrouwen, hun positie tegenover vrouwelijke collega's en of ze het gevoel hadden dat een bepaald geslacht een voordeel had (de zogenaamde 'gender bias'). Deze antwoorden bleken af te hangen van hun mate van genderidentificatie.
Zwak vs sterk
Wie zichzelf als niet zo erg vrouwelijk zag (zwakke genderidentificatie), beschreef haar leiderschapsstijl vaker in mannelijke termen. Ze zagen een grote afstand tussen zichzelf en hun vrouwelijke collega's, maar ontkenden tegelijk dat er een 'gender bias' was op de werkplek. De onderzoekers noemden deze groep 'de echte Queen bees'.
Bij vrouwelijke leiders die zichzelf als vrouwelijk beschouwden was het effect omgekeerd. Wie gedwongen werd aan seksistische ervaringen te denken, zag zichzelf als mentor en begeleider van de vrouwelijke collega's.
Opvallend was dat vrouwelijke vrouwen die een genderneutrale schrijfopdracht kregen, minder geneigd waren om zich als een alfavrouwtje te gedragen.
Gedwongen keuze
"Queen bee-gedrag kan een antwoord zijn op een mannelijke en moeilijke werkomgeving. Als de organisatie vrouwen op een hoge positie zet, zonder iets te doen aan de genderverschillen, dan zullen de vrouwen gedwongen worden zich te distantiëren van hun seksegenoten", besluit Derks.
"Deze vrouwen worden immers impliciet voor de keuze gesteld: hun eigen kansen of die van de groep. En dan kiezen ze uiteraard zichzelf." De studie werd gepubliceerd in het wetenschappelijke blad Psychological Science. (edp)
