Herman Van Rompuy, voorzitter van de Europese Raad, staat voor spannende dagen.
© afp.
Morgen buigen de staatshoofden en regeringsleiders van de zeventien eurolanden zich opnieuw over een versterking van het Europese noodfonds (European Financial Stability Facility, EFSF). Het fonds is de belangrijkste dam tegen de financiële storm die al twee jaar over de eurozone raast. Minder dan anderhalf jaar na zijn oprichting is het fonds al aan zijn tweede upgrade toe.
• OPRICHTING
De eurolanden en het Internationaal Monetair Fonds probeerden in eerste instantie de Griekse schuldencrisis te blussen met bilaterale leningen ten belope van 110 miljard euro. Maar de deal overtuigde de financiële markten niet en de onrust sloeg over naar andere eurolanden.
Aan het einde van een dramatische onderhandelingssaga besloten de Europese ministers van Financiën in de vroege uurtjes van 10 mei om een gigantisch financieel vangnet op te richten dat de beleggers moet overtuigen dat alle eurolanden hun schulden kunnen herfinancieren.
Het totale vangnet bedraagt 750 miljard euro. Het Internationaal Monetair Fonds legt 250 miljard euro op tafel. De Europese Commissie financiert via garanties van de Europese begroting voor 60 miljard euro (EFSM).
Het leeuwendeel komt op conto van een noodfonds dat drie jaar operationeel zal zijn en zal draaien op garanties van de eurolanden, het EFSF. Een strikt intergouvernementeel vehikel, tot ongenoegen van pro-Europese krachten.
• INWERKINGTREDING
Het EFSF wordt op 7 juni opgericht naar Luxemburgs recht. Daar bevindt zich ook de zetel. Het fonds wordt geleid door de voormalige Duitse eurofunctionaris Klaus Regling. Met 440 miljard euro aan garanties van de eurolanden verstrekt het EFSF zachte leningen aan landen die onder druk komen te staan van de financiële markten.
Naar het spiegelbeeld van zijn aandeel in het kapitaal van de Europese Centrale Bank moet België garanties ten belope van 15,3 miljard euro op tafel leggen. Duitsland staat als grootste euroland voor 119,4 miljard euro borg. Het fonds krijgt van de kredietbeoordelaars de hoogste rating en wordt vanaf augustus volledig operationeel.
In ruil voor financiële steun van het EFSF moeten de betrokken landen zich engageren tot budgettaire besparingen en structurele sociaaleconomische hervormingen.
• OPERATIES
Tot dusver hebben twee landen effectief geld uit het fonds ontvangen. Ierland, dat door de implosie van de banken in financieringsnood kwam, klopte in november 2010 aan. Het land onderhandelde een steunpakket van 85 miljard euro. Het aandeel van het EFSF bedraagt 22,5 miljard euro. Tot dusver is één schijf van 3,6 miljard euro effectief uitgekeerd.
In mei van dit jaar moest ook Portugal gered worden. Lissabon en zijn kredietverleners raakten het eens over een steunpakket van 78 miljard euro. Het EFSF legt 26 miljard euro op tafel. Tot dusver zijn daarvan twee schijven voor een totaalbedrag van 5,9 miljard euro uitgekeerd.
Het Europese aandeel in het tweede steunpakket voor Griekenland zal ook op rekening van het EFSF komen. In juli raakten het IMF en de eurolanden het eens over een inspanning van 109 miljard euro, maar het pakket ligt woensdag opnieuw op tafel bij de euroleiders.
• EUROPEAN STABILITY MECHANISM
Al snel wordt duidelijk dat het EFSF enkele structurele problemen heeft. Zo worden vraagtekens geplaatst bij het tijdelijke karakter van het fonds. Bovendien blijkt de effectieve leencapaciteit niet meer dan ongeveer 250 miljard euro te bedragen. Daar zijn tal van redenen voor. Zo moet het fonds voldoende reserve inbouwen om zijn kredietstatus te vrijwaren en vallen de garanties van een land weg wanneer het land in kwestie zelf bij het fonds moet aankloppen.
Zo ontstaat het European Stability Mechanism, dat in principe medio 2013 het EFSF vervangt. Intussen heeft de Europese Commissie echter voorgesteld om het ESM reeds een jaar vroeger operationeel te maken.
Het ESM gaat over een leencapaciteit van 500 miljard euro beschikken. Maar dat is niet het belangrijkste verschil met het EFSF. Eerder dan een onderneming wordt het ESM een internationale instelling. Ze zal beschikken over eigen kapitaal (80 miljard euro gestort kapitaal, waarvan 2,8 miljard van België, en 620 miljard euro aan oproepbaar kapitaal) en bovendien zullen de leningen in senioriteit boven gewone obligaties staan, wat betekent dat het ESM geen verlies kan nemen indien het land in kwestie het besparings- en hervormingsprogramma niet kan inlossen.
• 21 JULI 2011
De aanhoudende druk van de financiële markten dwingt de eurolanden om reeds voor de inwerkingtreding van het ESM het EFSF uit te breiden. Op 21 juli wordt op een eurotop in Brussel beslist dat de garanties op te trekken tot 780 miljard euro. De Belgische bijdrage stijgt tot 28 miljard euro. Zo wordt de effectieve leencapaciteit opgetild tot 440 miljard euro. Ook krijgt het fonds de mogelijkheid om obligaties op te kopen op de secundaire markt en leningen aan regeringen toe te staan om banken te herkapitaliseren.
De beslissingen vereisen ratificatie van de nationale parlementen en dat wordt een beproeving. Onder druk van de eurosceptische Ware Finnen eist Finland bijkomende garanties van Griekenland, in Duitsland moet bondskanselier Angela Merkel alle zeilen bijzetten en de Bundestag bijkomende controlemogelijkheden toezeggen. In Slovakije valt zelfs de regering. In augustus raast echter een nieuwe storm door de financiële markten en komen ook Italië en Spanje in steeds nauwere schoenen te staan.
Een nieuwe uitbreiding van het fonds dringt zich op. De regeringen voelen niets voor hogere garanties, en dus een nieuwe ratificatieronde in de nationale parlementen. Daarom wordt noodgedwongen geopteerd voor het versterken van de vuurkracht van het fonds via een ingewikkeld hefboomeffect. (belga/adb)
