Over dutjes bestaan heel wat vooroordelen: ze zijn voor baby's en luiaards of verstoren je slaappatroon. Onderzoek van de slaapwetenschapster Sara Mednick heeft nu echter uitgewezen dat een dutje echt
wonderen kan doen voor je gezondheid en je leven!
Mensen zijn biologisch voorgeprogrammeerd om te dutten. Onderzoekers kwamen daar achter toen ze proefpersonen een aantal weken in een bunker lieten wonen, die was ingericht als eenkamerappartement, alleen waren er geen ramen, geen klokken, geen televisies, radio's of kranten. Kortom, niets waaruit je datum en tijd kon opmaken. Wat bleek? Proefpersonen ervoeren een grote energiedip halverwege de 'nacht', ze sliepen dan zeven tot acht uur. Ongeveer twaalf uur later kregen ze een minidip en deden ze een dutje. De eisen die onze moderne maatschappij stelt hebben onze natuurlijke dut-impuls echter verdrongen. Sommige mensen beweren zelfs dat ze niet tot een dutje in staat zijn. Het wíl gewoon niet lukken. Uit pure vermoeidheid slapen mensen in het weekend daarom maar bij. Het probleem daarvan is echter dat de schade al is aangericht. Door de week had je immers een gebrek aan concentratie en helderheid, dat maak je achteraf niet meer goed. Slaap je bovendien, in een tijdbestek van 24 uur, langer dan tien uur dan is de kans groot dat je een slaapkater krijgt. In plaats van fitter, voel je je beroerder. Liever dan in het weekend uit te slapen, kan je veel beter door de week dagelijks een dutje doen. In tegenstelling tot uitslapen in het weekend, zorgen dutjes ervoor dat je ook tijdens de week helder en alert bent, en zetten ze niet je hele slaapritme op zijn kop.
Je slaapprofiel
De algemene regel is dat een nachtrust van ongeveer acht uur het beste voor je is, zeven uur wordt als voldoende gezien. Slaap je minder dan zes uur dan roept je lichaam de noodtoestand af. Het insulinegehalte en de hoeveelheid cortisol in je lijf stijgt en dat geeft een belabberd en brak gevoel. Ondanks die algemene acht uur-regel hebben mensen verschillende slaapprofielen, dat wil zeggen dat ze verschillen in hun behoefte aan slaap en dutjes. Zo heeft een bejaarde een andere slaap- en dutjesbehoefte dan een kind van vier, en een moeder een andere dan haar puberdochter. Wat voor jou en/of je kind het beste dutjesmoment is, hangt af van je leeftijd en/of dat van je kind. Met de volgende dutregels kun je bepalen wat voor jou en/of je kind het beste slaapprofiel is.
Baby's
Baby's zijn echte slaapmachines: pas geboren baby's slapen zo'n 16 tot 18 uur per etmaal. Dutjes doen vlak voor het einde van hun eerste levensjaar hun intrede, wanneer de slaap van je kind te verdelen is in een nachtelijke slaapperiode. De ideale dutjes zijn op die leeftijd een kort dutje (van een halfuur) rond tien uur in de ochtend en een langer slaapje (van één tot drie uur) rond een of twee in de middag.
Peuters
Peuters hebben doorgaans behoefte aan zo'n twaalf uur slaap per dag. Ze beginnen echter ook de macht van het woordje 'nee' te ontdekken. Het gevolg: ze kunnen zich heftig gaan verzetten als het bedtijd is, ook al zijn ze doodop. Geef daar niet aan toe. Onvoldoende slaap maakt het slapengaan voor je peuter namelijk nog problematischer. Zijn kleine kinderen oververmoeid dan raken ze vaak opgewonden, en valt er geen land mee te bezeilen. Dit kan je voorkomen door je kind 's middags een dutje te laten doen, ook al oogt het (nog) niet moe. De meeste ouders doen dat ook. Behoor je tot die tien procent van de ouders die hun peuter niet laten dutten, bezin je daar dan nog eens op.
Kleuters
Zit je kind eenmaal op de kleuterschool dan is zijn dag gevuld met sociale interacties en activiteiten. Bedtijd wordt dan een welkome gelegenheid om uit te rusten. Wel heeft je kind steeds minder slaap nodig, de slaapbehoefte neemt vanaf het eerste jaar langzaam af, met ongeveer 30 minuten per jaar. Is je kind eenmaal vijf, dan heeft het per dag nog elf tot twaalf uur slaap nodig, waarin doorgaans de nachtrust volledig voorziet. Lijkt je kind overdag toch moe - en dat kan zeker het geval zijn als het nog maar net naar school gaat - herstel het middagdutje dan in ere. Laat je kind alleen niet te lang slapen (meer dan drie uur), of te laat op de dag (twee of drie uur voordat het bedtijd is), anders kan het de nachtelijke rust verstoren.
Kinderen en jongeren
Is je kind tussen de vijf en dertien dan heeft het per dag tien tot elf uur slaap nodig, is je kind tussen de dertien en achttien dan heeft het behoefte aan zo'n negen uur. Toch halen veel kinderen dat vaak niet. Niet alleen begint de school vroeg, maar ook ervaren tieners vaak een tijdvertraging in hun biologische klok. Dat betekent dat ze pas veel later in de avond behoefte hebben om naar bed te gaan. Moeten ze er dan 's ochtends weer vroeg uit dan hebben ze te weinig slaap gehad. Komt je kind niet aan zijn slaap toe, dan kan een kort dutje na schooltijd helpen. Zo'n zeventien procent van de kinderen tussen de vijf en acht jaar doet nog een dutje, onder pubers is dat negen procent. Denk je dat je kind gebaat is bij meer slaap, schrap dan als allereerste koffie en frisdranken met cafeïne en suiker van het menu.
Volwassenen
Volwassenen hebben gemiddeld genomen behoefte aan acht uur slaap. Ook zij krijgen dat vaak niet. Ze maken het te laat omdat ze moeten overwerken of die tv-serie nog willen zien, terwijl ze er de volgende ochtend wel weer vroeg uitmoeten. Net zoals veel jongeren slapen ze in het weekend uit in een poging de rust 'in te halen'. Voor dutjes tussendoor is al helemaal geen tijd. Veel mensen denken dat, als ze het druk hebben, ze hun tijd wel beter kunnen benutten dan door te slapen. Toch is dat niet zo. Een dutje na de lunch laadt je op en zorgt voor een 'tweede dag'. Je voelt je alerter en kunt weer beter presteren. Pas als mensen in de 40 en 50 zijn gunnen ze zichzelf een dutje.
Ouders met een baby
Een speciaal geval zijn ouders van een kersverse baby. Zit het tegen dan moet je er maandenlang elke nacht uit. Je mag dan blij zijn als je per nacht zes uur slaap haalt. Voor kersverse ouders is het belangrijk dat ze wanneer het maar kan een dutje doen, bijvoorbeeld als de baby slaapt. Het meest verkwikkende dutje is een dutje rond drie uur in de namiddag, van ten minste drie kwartier.
Senioren
Oudere mensen hebben een onderbroken en lichte slaap. In tegenstelling tot jongeren, loopt bovendien bij ouderen de biologische klok vaak voor. Voor iemand van 70 is het bijvoorbeeld niet ongewoon om om acht uur 's avonds naar bed te gaan en om vijf uur 's nachts weer wakker te worden. 65-plussers kunnen er ook moeite mee krijgen om tussen 13 en 16 uur in de namiddag wakker te blijven, in die tijd lopen ze het grootste risico achter het stuur in slaap te vallen. Een dutje doet dan wonderen.
Meer lezen?
'Verander je leven: doe een dutje!', Sara Mednick. (Het Spectrum, ? 14,95)
Door Pieternel Dijkstra
Goed Gevoel, December 2007
