Vaak last van vermoeidheid, hoofdpijn of slapeloosheid? Tijd om je gsm, microgolfoven en digitale wekker van de hand te doen! Tenminste als we de onheilspellende berichten mogen geloven over de schadelijke straling die van deze en andere huishoudapparaten uit gaat. Maar lopen we ook echt gevaar?
Alarmerende berichten over te hoge stralingswaarden in en rondom onze woning zijn schering en inslag. Het frequent gebruik van gsm, zonnebank, draadloos internet, de digitale babyfoon en de ooit gratis af te halen spaarlamp zou leiden tot de opwarming van onze lichaamscellen, met een kleurrijke waslijst aan stoornissen tot gevolg: (over)vermoeidheid, hoofdpijn, stress, zelfs hersentumoren,... Reden om onze computer en microgolfoven zo snel mogelijk op het containerpark te dumpen? 'Zo'n vaart hoeft het niet te lopen', weet dokteringenieur Wout Joseph van het ministerie van Informatie Technologie (INTEC). 'Al onze elektrische huishoudapparaten, die een laagfrequente straling hebben, voldoen aan bepaalde richtlijnen die rekening houden met reeds bewezen effecten, anders zouden ze gewoonweg niet op de markt komen. Maar zeggen dat er absoluut geen gevaar bestaat, kan evenmin. Er kunnen effecten zijn die we niet kennen of die onvoldoende werden aangetoond om in richtlijnen te gieten.'
Wetenschappelijke onzekerheid
Aan richtlijnen, normen en codes nochtans geen gebrek, al heeft het doorsneegezin daar meestal weinig boodschap aan. Want ook al bestaat er nog heel wat wetenschappelijke onzekerheid over de effecten van het bellen met een gsm, het gebruik van een laptop of het opwarmen van een maaltijd in de microgolfoven, we staan massaal in de rij bij de lancering van elk nieuw technisch snufje. Toch blijven de berichten over mogelijke gezondheidsrisico's in menig achterhoofd knagen. Logisch, zeggen wetenschappers van het viWTA, het Vlaams instituut voor Wetenschappelijk en Technologisch Aspectenonderzoek, want wat nieuw is, is onbekend of moeilijk te begrijpen. Het onderzoek naar mogelijke gevolgen van blootstelling aan elektromagnetische straling kent nog heel wat hiaten en als er al normen of codes bestaan, dan blijken die vaak hopeloos verouderd. Bovendien zijn de gehanteerde stralingsnormen enkel gebaseerd op de opwarmingseffecten die de toestellen hebben e niet op biologische effecten (wat er dus behalve temperatuursstijging verder nog allemaal binnenin ons lichaam gebeurt). Tevens is de geloofwaardigheid van vele wetenschappelijke studies te ondermijnen, wetende dat ze vaak gefinancierd worden door bedrijven die zelf aan de wieg staan van de te onderzoeken apparaten en aan deze technologische snufjes handenvol geld verdienen.
Soorten straling
Afgaand op wat we te horen en te lezen krijgen, lijken gsm, DECT- of draadloze telefoon en WiFi (draadloos internet) de grootste boosdoeners in huis wat elektromagnetische straling betreft. Wout Joseph: 'Alles wat draadloos is, zoals de gsm of WiFi, geeft constante straling omdat die toestellen continu op zoek zijn naar een antenne. Toestellen als een televisietoestel of microgolfoven geven enkel straling wanneer deze in werking zijn. Maar aan elk product dat je in het stopcontact steekt, hangt in principe een mogelijk risico vast: het ene zendt al wat meer straling uit dan het andere. Belangrijk is echter te weten wat voor soort straling ervan een toestel uit gaat. Een spaarlamp, koffiezetapparaat, inductieoven of andere elektrische apparaten in de keuken of woning hebben een frequentie van 50 Hz en zijn dus laagfrequent (ELF). Van laagfrequente
elektrische velden is geweten dat ze amper doordringen in ons lichaam. Een gsm, televisietoestel, wekkerradio, digitale babyfoon, draadloos internet en de microgolfoven zenden dan weer radiofrequente straling (RF) uit, die (menselijke) weef-sels kan opwarmen. De intensiteit van RF-straling waaraan mensen worden blootgesteld ligt echter veel lager dan de intensiteit die nodig is om bijvoorbeeld het opwarmende effect van een microgolfoven te bereiken. Toch doet men onderzoek naar de effecten van RF-straling op lange termijn, want ook al hebben we te maken met een lage straling, dan nog kunnen en mogen we er niet zomaar vanuit gaan dat dit onschadelijk is.'
Voorzorgsprincipe
Intussen wordt het ministerie van Volksgezondheid dagelijks overspoeld door klachten van consumenten die hinder zouden ondervinden van straling. Ook artsen, wetenschappers en actiegroepen roepen zo hard ze kunnen dat het vijf voor twaalf is. Er zou volgens hen een teveel aan straling zijn in en rondom onze woning; meer dan goed is voor het menselijke lichaam. Zou het dan niet verstandig zijn om voor bepaalde apparaten het voorzorgsprincipe te hanteren tot harde bewijzen alle onzekerheid uit de weg ruimen? Juist, klinkt het uit de hoek van het viWTA, maar het dilemma bestaat erin dat de nieuwe technologieën steeds grotere voordelen hebben op hun 'verouderde' broertjes en vanaf het moment van lancering meteen wijdverspreid raken. Het voorzorgsprincipe in strikte zin hanteren oftewel het gebruik van bijvoorbeeld gsm of draadloos internet terugschroeven of helemaal uitroeien tot met zekerheid is bewezen dat ze totaal onschadelijk zijn voor mens en dier, kan dus niet. Wout Joseph: 'En als je 't mij vraagt, zal er ook nooit echt helderheid in deze materie komen. Want wil je bewijzen dat straling van wat dan ook schadelijk is, dan moet je werkelijk alle effecten onderzoeken, maar we kennen helaas niet alle effecten. Heb je hoofdpijn en denk je dat dit door de straling van jouw gsm komt, dan is dit best mogelijk, maar niemand die jou tot nog toe kan vertellen dat het effectief ook zo is. Schadelijk? Misschien. Onschadelijk? Kan ook. Net dat maakt veel mensen ongerust. Ook daarom is dat voorzorgsprincipe, dat je tot nader orde vooral voor jezelf moet hanteren, belangrijk. Je kan je persoonlijke blootstelling flink verlagen in je woning. Neem je draadloos internet in huis, dan weet je dat je wordt blootgesteld aan radiofrequente straling die ongeveer dezelfde is als die van gsm-straling. Wil je die straling niet, neem dan geen draadloos internet. Wil je geen gsm-straling, blijf dan met je vaste telefoonlijn bellen. Maar een
risicoloos bestaan, waarbij je alles uit de woning moet bannen, is voor niemand een haalbare kaart.'
Risicobeleving
Terug naar de kaarsentijd lijkt inderdaad wat overdreven; de televisie uit de slaapkamer halen, vraagt dan weer wat minder moeite. Maar wat met zij die ongevraagd een gsm-mast in de buurt zien opduiken en dag en nacht worden blootgesteld aan hoogfrequente straling? Tijd om te verhuizen? Moeilijke opdracht, zo blijkt, want met gsm-, UMTS- (waarmee je mobiel videobeelden maakt, mobiel televisie kijkt of chat) en WiMax- (een hotspot die de ganse stad van draadloos internet voorziet) antennes die als paddenstoelen uit de grond rijzen, wordt het in de toekomst zo goed als onmogelijk om nog een stralingvrij plekje te vinden. 'Zelfs al kies je voor kabel, dan nog word je permanent bestraald door de antennes in je woonomgeving of bijvoorbeeld de DECT-telefoon van je buurman die zelfs doorheen dikke muren straalt', vertelt Jan Allein, coördinator van VZW Beperk De Straling. 'Zo moet er voor een goed bereik van UMTS - waarvoor trouwens erg weinig interesse bestaat - om de 600 à 900 meter een antenne worden geplaatst. Straling ontlopen is bijgevolg uitgesloten. En al is het niet onze bedoeling mensen te gaan verontrusten, aan de wildgroei van antennes moet wel degelijk een halt worden toegeroepen.' Toch valt het op dat de (gezondheids)klachten in verband met straling opvallend vaak komen van zij die in grotere mate geconfronteerd worden - of tenminste dat gevoel hebben - met de mogelijke gevaren van bijvoorbeeld een gsm-antenne in hun buurt. 'Dat heeft te maken met de persoonlijke risicobeleving en de angst voor het onbekende. Men ruikt, ziet of hoort de straling immers niet, maar het mogelijke gevaar trekt wel constant de aandacht', weet Wout Joseph. 'Maar heb je ooit iemand horen klagen over de televisie- en radioantennes die in elke provincie zijn neergepoot, reeds lang voor er nog maar sprake was van gsm-antennes? Neen, want slechts heel weinigen zien zo'n 300 meter hoge antenne staan, hoewel ze minstens evenveel straling uitzendt als een gsm-antenne. Maar heeft iemand vanuit z'n tuin zicht op een gsm-zendmast, dan is die persoon sneller geneigd zich 'bestraald' te voelen. Het feit dat de blootstelling bovendien onvrijwillig gebeurt, is ook van grote invloed op de risicobeleving en zal veel vlugger op weerstand stuiten dan dat men zich zorgen maakt over de straling van de eigen gsm in huis.'
Door Nathalie Vandecasteele m.m.v. Dr. Ir. Wout Joseph, en Jan Allein en Fien De Kuyper van VZW Beperk De Straling.
Info: www.beperkdestraling.org.
