Leven we binnenkort allemaal nog het veiligst op astronautenvoer of valt het eigenlijk wel mee?
Inge Coenen, voedingsdeskundige: 'Niemand hoort het graag, maar een groot deel van de verantwoordelijkheid inzake veilig en gezond voedsel ligt bij de mensen zelf.'
Komt salmonella meer voor dan vroeger?
Inge Coene: 'Ik heb gehoord dat in Nederland bijna vijftig procent van de kippen besmet zouden zijn met salmonella. Maar de onderzoeken van vandaag zijn ook veel intensiever en nauwkeuriger dan die van vroeger. Hoe verfijnder de onderzoekstechnieken, hoe meer bacteriën men zal vinden. Heel wat mensen zijn regelmatig door voedsel 'vergiftigd' zonder dat ze het zelf beseffen. Die gevolgen kunnen echter wel gevaarlijk zijn bij verzwakte personen, kinderen en bejaarden. Daar is extra waakzaamheid inzake hygiëne dan ook geboden.'
Wie is er nu eigenlijk verantwoordelijk voor voedselveiligheid?
Inge: 'De industrie zelf heeft een belangrijke verantwoordelijkheid. Ze neemt dan ook de nodige maatregelen om producten met een betrouwbare kwaliteit te leveren. Daartoe voert ze extra controles uit op de kritieke punten om tijdig te kunnen ingrijpen in geval van vastgestelde problemen. Met de oprichting van het Federale Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen verhoogde ook de overheid de efficiëntie van toezicht op de voedselketen. Maar de consument heeft ook zijn verantwoordelijkheid. Als die in de keuken al te nonchalant omspringt met zijn voeding door rauw en gebakken vlees op dezelfde niet gereinigde snijplank te bereiden of jaren dezelfde afwasborstel gebruikt, dan loopt hij ook kans op besmet vlees. En als hij diepvriesproducten koopt, moet hij daar niet eerst de hele stad mee rondtoeren, nog een bezoek links of rechts afleggen en dan pas in de diepvriezer laden. Ook op die manier creëert hij risico's.'
Wat zijn de meest voorkomende misverstanden omtrent de BSE-besmetting?
Inge: 'Dat je nu geen rundvlees meer mag eten. Momenteel wordt het vlees beter gecontroleerd dan ooit tevoren. Bovendien is het risico op besmetting van spiervlees, zoals een steak, altijd al ongeveer nihil geweest. De kans is veel groter bij risicoweefsels zoals organen en ruggenmerg, maar daarvan is het gebruik in de voeding nu verboden.'
Denkt u dat het gesjoemel met vlees nu achter de rug is?
Inge: 'Natuurlijk zullen er altijd malafide personen zijn. Maar uit de voorbije gebeurtenissen trekken de overheid en de producenten/veehouders toch lessen. Zij hebben samen sluitende controlesystemen uitgewerkt zoals het Sanitel- en het Consumprogramma die reeds hun nut hebben bewezen. Door Sanitel krijgt elk dier een soort van identiteitskaart. Daardoor kan men onmiddellijk natrekken waar er iets is misgegaan en wie verantwoordelijk is.'
Is de dioxinecrisis nu voorbij?
Inge: 'Ik denk het wel, die verkeerd gevoederde kippen zijn er niet meer. Bovendien is het nog zeer de vraag of de dosissen die we toen even binnenkregen schade hebben toegebracht aan onze gezondheid. De maatschappij moet wel alert en kritisch blijven. Er worden in elk geval maatregelen genomen zoals bijvoorbeeld het Consumprogrammma dat snel contaminaties kan opsporen.'
U heeft blijkbaar een positief beeld op de evolutie van de voedselcontrole?
Inge: 'Ja, want er zijn heel wat initiatieven opgestart en die worden ook effectief uitgevoerd.'
Zijn er voedingspatronen die een groter risico inhouden?
Inge: 'Ja, eenzijdige. Hierin schuilt dus ook de verantwoordelijkheid van de consument zelf. Hij kiest immers wat hij eet. Het nulrisico bestaat niet, maar je eet al een stuk veiliger als je voldoende varieert. De voedingsdriehoek die aangeeft wat en hoeveel je elke dag ongeveer zou moeten eten, kan hierbij dienst doen als een basis, op voorwaarde dat ook binnen elke productgroep wordt gevarieerd. Dus bijvoorbeeld niet alleen vlees, maar ook vis. Tracht ook elke dag voldoende groenten en fruit te eten, want uit recent onderzoek is gebleken dat deze producten ook heel wat non-nutritieve stoffen bevatten, die ons beschermen tegen kanker en hart- en vaatziekten.'
Mag ik nog paté en bereide vleeswaren eten?
Inge: 'Door de BSE-crisis zijn er meer controlemaatregelen genomen en mag er geen slachtafval meer worden gebruikt. Maar de uiteindelijke kwaliteit van een product blijft tenslotte ook afhangen van de prijs, de manier en de plek waar die charcuterie bereid is. Zo zal er waarschijnlijk toch een kwaliteitsverschil zijn tussen een frikandel uit de frituur en een fazantenpaté uit een delicatessewinkel. In elk geval zou ik het geen van beide dagelijks eten, alleen al omdat ze in het algemeen veel vet bevatten.'
Hoe zit het met groenten en fruit? Kinderen zouden allergisch zijn aan het vruchtvlees van appelen en peren omdat 'het gif doorgedrongen is tot in het klokhuis'. Dat lijkt me een krasse uitspraak.
Inge: 'Onderzoek heeft aangetoond dat een groot deel van de pesticideresiduen door wassen, schillen en bereiden verwijderd worden. Een geschilde appel bevat 85 % minder pesticideresiduen dan een ongeschilde appel. De bovenstaande uitspraak lijkt me sterk overdreven en beter niet te veralgemenen.'
Moeten we terug een moestuintje aanleggen of bij de plaatselijke groentekweker gaan inkopen?
Inge: 'Door al die herrie in de voedingssector willen mensen terug naar de natuur en het ambachtelijke, maar met dergelijke producten kunnen zich ook problemen voordoen. De industrie is zo georganiseerd dat de hygiëne meestal echt optimaal gecontroleerd wordt. De tendens om terug naar de natuur te keren omdat het daar allemaal beter zou zijn, is toch een beetje naïef. Er waren vroeger vermoedelijk ook problemen die nooit aan het licht kwamen, omdat die producten weinig of niet werden gecontroleerd. Bovendien is de voedselproductie de laatste decennia zodanig verhoogd dat als er iets fout loopt, het natuurlijk onmiddellijk op veel grotere schaal plaatsvindt.'
Zullen de voorbije schandalen ons eetgedrag veranderen?
Inge: 'Ik vrees van niet, eetgedrag is heel moeilijk te veranderen. We zijn al zo lang met voedingsvoorlichting bezig. Eetgewoontes zijn heel hardnekkig. Er zijn al resultaten geboekt, mensen zijn zich ervan bewust dat ze minder vet moeten eten, maar de meesten blijven nonchalant en hebben te weinig tijd. De verleiding is ook enorm, je moet maar eens kijken naar het aanbod kant-en-klare maaltijden. Bovendien smaken ze nog niet eens zo slecht. Het wordt de consument bijzonder gemakkelijk gemaakt. Ik vrees dat de consument zijn gedrag niet zo snel zal veranderen. Misschien voor een korte periode omdat hij geschrokken is. Momenteel is er een overduidelijke piek in het vegetarisme. Afwachten echter of dit op termijn zo zal blijven. Gezond vegetarisch eten vraagt trouwens ook de nodige aandacht. Het is meer dan alleen geen vlees meer eten.'
Eet u zelf nog vlees?
Inge: 'Ja, maar niet elke dag en ik tracht te variëren met vis. Die nieuwsberichten beïnvloeden mijn eetgedrag niet echt. Maar dat betekent niet dat ik niet alert probeer te blijven en voldoende afwisseling tracht te brengen in mijn menu.'
Door Agnes Mus
(Goed Gevoel, februari 2001)
