De feestdagen zijn niet voor alle gezinnen een feestelijk gebeuren. In sommige gezinnen is er geen geld voor cadeautjes, een kerstboom of een feestmaal, in andere gezinnen wordt met spanning afgewacht hoe dronken papa en/of mama zullen worden en wat de gevolgen er van zullen zijn. Naar schatting 183.000 Belgische kinderen jongeren dan 15 groeien op in een gezin waarvan één of beide ouders een alcoholprobleem hebben. Over het aantal gezinnen met drugsproblemen zijn er geen cijfers. Wel is gekend dat een kwart tot een derde van de drugsverslaafden één of meerdere kinderen heeft. Een probleem dat heel wat gezinnen treft dus.
De situatie voor de kinderen is dramatisch: niet alleen worden de feestdagen zo overschaduwd door angst voor wat komen zal, achteraf mogen ze de gevolgen dragen: zorgen voor de jongere kinderen in het gezin, zelf een brood gaan kopen (of chips als ontbijt) of hun blauwe plekken tellen. Op latere leeftijd hebben ze dan weer meer kans op gedrags- en ontwikkelingsproblemen, angsten of depressies.
Onzichtbaar
"Kinderen van ouders met een afhankelijkheidsprobleem blijven te vaak een onzichtbare groep. Vooral omdat voor de buitenwereld lijkt dat deze gezinnen normaal functioneren. Maar dat is niet zo: een ouder met een alcohol- of drugsprobleem schudt het gezin door elkaar", zo argumenteert de Vereniging voor Alcohol- en andere Drugproblemen (VAD) in een persbericht.
Kwetsbaar
Marijs Geirnaert, directeur VAD: "Deze kinderen zitten met vragen als: Ben ik de enige met zo'n ouder? Mag ik daarover praten? Ben ik de schuldige? Ze zoeken naar verklaringen voor de problemen die hun ouder heeft met alcohol en/of andere drugs. Ze bouwen redeneringen of gedachten op die niet altijd kloppen met de werkelijkheid. Na enige tijd kan de pijnlijke gedachte ontstaan dat papa of mama hen niet graag ziet."
Vier problemen
Er zijn vier veelvoorkomende emoties en gedachtengangen bij deze kinderen: ze voelen zich schuldig, proberen het zelf om te lossen, ze schamen zich en ze voelen zich verwaarloosd.
1) Schuld en verantwoordelijkheid
Kinderen voelen zich schuldig over en verantwoordelijk voor het middelenmisruik van hun ouder. Ze denken dat hun gedrag een invloed heeft op het gebruik van hun ouder: 'Het is door mijn slecht rapport dat mijn mama terug begonnen is met gebruiken.' Niet zelden doordat de ouder dit zelf als reden opgeeft voor zijn of haar drank- of drugsconsumptie.
2) Zelf aanpakken
Vanuit hun schuldgevoelens willen kinderen vaak de problemen zelf aanpakken. Zo ontstaan er soms 'magische gedachten': 'Als ik nu al de flessen met alcohol verstop of weggiet, dan zal mijn papa wel stoppen met drinken.'
3) Schaamte
De kinderen schamen zich vaak voor het gedrag van hun ouders en hebben het gevoel dat ze de enigen zijn met een papa of mama die problematisch drinkt. Niet zelden helpen ze mee het probleem te verstoppen voor de buitenwereld, net uit schaamte.
4) Verwaarlozing
Iemand die drinkt, eist vaak alle aandacht op in het gezin. Het kind krijgt minder aandacht dan het verdient, bijvoorbeeld bij een goed rapport of een belangrijke volleybalmatch. De relaties tussen de gezinsleden raken verstoord.
Moeilijk bereikbaar
"Deze kinderen bereiken is niet eenvoudig. De meeste kinderen komen niet in contact met hulpverlening omdat pa of ma (nog) niet in behandeling is of ze worden ervan afgeschermd. Met de info- en doeboekjes willen we hen op een zeer laagdrempelige manier informeren en ondersteunen", legt de Vereniging uit in het persbericht.
De informatie is afgestemd op verschillende leeftijden en heeft tot doel dat de kinderen minder de schuld op zich nemen, het onvoorspelbare gedrag beter kunnen plaatsen en niet meegezogen worden in het problematische gedrag.
Meestal gaat het goed
Het is echter niet allemaal kommer en kwel. De meeste kinderen van ouders met een afhankelijkheidsprobleem ontwikkelen zich goed. Ze leren zich te beschermen tegen de schadelijk invloed door inzicht in de problematiek, autonomie, relatievaardigheid, zin voor initiatief, creativiteit en humor. (edp)
Kinderen die tijdens de feestdagen met ouders onder invloed geconfronteerd worden en hier graag met iemand over willen praten, kunnen altijd terecht bij de Kinder- en jongerentelefoon (telefoonnummer 102) of bij de Drugslijn (078 15 10 20, via e-mail of skype). Meer info: www.druglijn.be.
