Voedings- en gezondheidsdeskundigen hameren wel eens op het verslavende karakter van suikers en vetten. Sommigen, waaronder Sonja Kimpen, gaan zelfs zover om te zeggen dat mensen 'suikerverslaafd' kunnen zijn, en dat deze aan de basis ligt van het obesitasprobleem.
Een suikerverslaving zou volgens Kimpen het lichaam verwoesten, de organen uitputten, je humeur verpesten, voor onverklaarbare vermoeidheid, stress, futloosheid, depressies en stemmingswisselingen zorgen.
Onafhankelijke conclusies
Maar is dat wel zo? Volgens een literatuuronderzoek van psycholoog David Benton blijkt van niet. Robert Scheimann kwam op zijn blog door literatuuronderzoek tot dezelfde conclusie.
Definitie van 'verslaving'
De moeilijkheid met het onderzoek naar iets als suikerverslaving is dat er eigenlijk geen universele definitie van het woord 'verslaving' bestaat. Scheimann wijst erop dat er een verschil bestaat tussen fysieke afhankelijkheid, zoals bij een heroïneverslaving, en de psychiatrische definitie, die verslaving ziet als 'dwangmatig gedrag van een verslaafde en de mate waarin dit zijn/haar leven bepaalt'.
Benton probeerde dat probleem te omzeilen door de psychiatrische definitie van fysieke verslaving en de lichamelijke reactie op suiker te koppel. Zijn definitie van verslaving omvat de componenten: tolerantie tegenover suiker, goesting en afkickverschijnselen.
Voorspellingen
Benton onderzocht de stelling door voorspellingen te formuleren van wat er zou gebeuren als mensen echt suikerverslaafd zouden zijn. Bij een suikerverslaving zouden de verslaafden vooral zin moeten hebben in zoet, een goesting die zou moeten pieken 's ochtends vroeg. Wie dik is, zou dan vooral zin in zoet moeten hebben. Wie vooral zin heeft in zoet, zou dan onvermijdelijk dik moeten worden.
Geen bewijs bij mensen
De Welshe psycholoog ging met deze hypotheses aan de slag, en toetste ze aan eerder onderzoek over de rol van suiker en suikerverslaving in het voorkomen van obesitas en eetstoornissen. Benton moest besluiten dat er op dit moment in de literatuur geen bewijs bestaat dat suiker (sucrose) bij mensen fysiek verslavend is en dat de suikerverslaving een rol speelt in het voorkomen van eetstoornissen.
Geen enkele van de studies die een link suggereren in studies met dieren kon bevestigd worden in onderzoeken met mensen. "Elk resultaat uit een experiment met dieren en suiker moet met voorzichtigheid behandeld worden, zeker als er conclusies worden getrokken. De wetenschappers doen dit wel, maar het publiek maakt de foute conclusie dat suiker verslavend is, zelfs als het op een normale manier wordt gebruikt," aldus Benton in het vakblad Clinical Nutrition.
De smaak van zoet
Ook Scheimann haalt het onderzoek bij ratten aan, met een belangrijke nuance.
"Als ratten de keuze kregen tussen gesuikerd en ongesuikerd voedsel, kozen ze resoluut voor de suiker. Werd deze keuzemogelijkheid afgenomen, dan vertoonden de ratten afkickverschijnselen. Dit werd niet gezien als de ratten koolhydraten of vet voedsel werd ontzegd.
Echter, de wetenschappers onderzochten ook naar welk aspect van suiker de ratten verlangden. Niet naar de suiker an sich, want suiker inspuiten gaf geen enkele fysiologische reactie. De smaak van suiker, dát was wat de ratten wilden. Ze waren dus niet zozeer verslaafd aan suiker, maar aan de smaak van suiker. Een subtiel, maar substantieel verschil."
Timing
Tot slot speelt ook de timing van de suiker een rol. Ratten die maar af en toe toegang kregen tot gesuikerd voedsel en zich konden volproppen liepen meer kans op verslavingsverschijnselen dan ratten die constant toegang hadden.
Hersenen
Op het niveau van de hersenen blijkt suiker ook al niet te worden ervaren als verslaving, maar als plezierig uitje. Dat bleek uit onderzoek bij zowel ratten als apen. Cocaïne had duidelijk een ander effect in de hersenen dan voedsel. Dat effect was dan ook nog eens hetzelfde bij verslaafden en niet-verslaafden.
Ook al hebben onderzoeken bij dieren niet dezelfde effecten als bij mensen, het kan wel verwacht worden dat er geen effect bij mensen bestaat als dat niet bij dieren bestaat, gezien Benton al kon concluderen dat een suggestie bij dieren niet kon vertaald worden naar mensen.
Manier waarop
"Dit alles samen lijkt erop dat we niet verslaafd zijn aan suikers of vetten, maar aan de manier waarop we eten. Als eten goedkoop en troostend is, is het extra gevaarlijk in tijden waarop je die troost wilt ervaren", besluit Scheimann.
Gevolg voor diëten
Ook wijst Benton er op dat één voedingsstof de schuld geven van alle eetstoornissen gevaarlijke gevolgen inhoudt, "niet alleen voor de voedingsindustrie, maar ook voor het concept 'diëten'. Als zo'n verslaving bestaat, dan werkt diëten contraproductief omdat het leidt tot afkickverschijnselen en onweerstaanbare trek."
Porties
Scheimann wijst er nog op dat de voedselindustrie en de maatschappelijke gewoontes niet vrijuit gaan in dit verhaal. "De porties zijn ongemerkt steeds groter geworden, wat het risico op overeten vergroot. Ook de gewoonte om 'het bord leeg te eten' heeft nefaste gevolgen." (edp)
