BACKGROUND Met gemengde geluiden over de tot nog toe geboekte vooruitgang, maakt het Japanse Nagoya zich stilaan op voor het ministeriële luik van de VN-top over biodiversiteit. Natuur- en leefmilieuministers uit de 193 deelnemende landen blazen er deze week verzamelen, onder wie ook Vlaams minister Joke Schauvliege. Met België als EU-voorzitter zal ze er zowel de Belgische delegatie leiden als het Europese standpunt verdedigen. Veel zin heeft dat allemaal niet omdat de top overschaduwt wordt door twee quasi onoverkomelijke problemen: de armere landen willen geld van de rijkere om dieren en planten te beschermen en als er al een akkoord komt, dan zal dat zonder de VS en China zijn, wat het in principe onwerkbaar maakt.
Maar waar draait het nu precies om in Nagoya? De VN-top in Nagoya is het tiende treffen rond biodiversiteit sinds de wereldtop van 1992 in Rio de Janeiro het "Verdrag inzake Biologische Diversiteit" opleverde. Dat verdrag bundelt drie centrale doelstellingen: het behoud van biodiversiteit, het duurzaam gebruik ervan en de eerlijke verdeling van de opbrengsten uit zeldzame "genetische rijkdommen".
Inzet: biodiversiteit met 40 procent afgenomen
Biodiversiteit raakte de voorbije jaren vaak ondergesneeuwd door het klimaatdebat, maar toch dreigt ook het verlies van plant- en diersoorten ons nog zuur op te breken. Sinds de jaren '70 verdween goed veertig procent van alle gekende soorten op aarde, wat steeds meer precaire ecologische evenwichten op de helling zet. Doel van Nagoya is dan ook uit te groeien tot een soort "Kyoto" voor biodiversiteit. Al vrezen waarnemers dat de VN-top evengoed op een nieuw Kopenhagen kan uitdraaien, verwijzend naar de mislukte klimaatonderhandelingen in de Deense hoofdstad vorig jaar.
Werkbaar actieplan
De verhoopte uitkomst van Nagoya is drieledig. Vooreerst moet de top een werkbaar actieplan 2011-2020 opleveren om het verlies aan biodiversiteit tegen 2020 een halt toe te roepen. De EU heeft zich begin dit decennium nog een gelijkaardige ambitie opgelegd voor 2010, maar moest eerder dit jaar al vaststellen dat ze schromelijk tekortschoot. Europa is relatief eensgezind dat dit geen tweede keer mag gebeuren.
ABS
Maar er is meer. Zo zullen de milieuministers in Nagoya ook eindelijk de gesprekken moeten afronden die sinds 2002 lopen over het ABS-protocol (Access and Benefit Sharing), dat afspraken vastlegt over de toegang tot en het gebruik van zeldzame genetische bronnen. Net als alle grondstoffen zijn die niet gelijk verdeeld over de planeet, maar haalt vooral het rijke westen er voordeel uit. Belangrijk detail is alvast dat niet het Belgisch voorzitterschap, maar wel de Europese Commissie - gezien haar bevoegdheden op vlak van handel - aan het ABS-debat zal deelnemen.
Doel van het ABS-protocol is dus een juridisch kader dat kan zorgen voor eerlijke(re) compensaties, al lijkt dat eenvoudiger gezegd dan gedaan. Bovendien gaan binnen de groep ontwikkelingslanden stemmen op die ook een vergoeding eisen voor de "gestolen voordelen" uit het verleden, wat de gesprekken verder bemoeilijkt. Hoe dan ook lieten enkele belangrijke groeilanden - waaronder Brazilië - al verstaan dat er zonder ABS-akkoord ook geen sprake kan zijn van groen licht voor het actieplan 2011-2020 of het hele financieringsluik.
Wie gaat betalen?
Die financiering moet als derde pijler nochtans het sluitstuk worden van de hele COP 10 (Conference of the Parties) in Nagoya. Tegen de achtergrond van de economische crisis en de bijbehorende krappe begrotingen mikken de deelnemende landen immers vooral op nieuwe vormen van financiering. Bijkomend geld uit de begrotingen zit er in elk geval niet in, liet ook de EU al duidelijk verstaan. Daardoor zou met name de private sector een extra duit in het zakje moeten doen. Concreet wordt onder meer gedacht aan inspanningen vanuit de farmaceutische, cosmetische en chemische sector, die uitvoerig gebruikmaken van (zeldzame) plantsoorten voor de ontwikkeling en productie van medicijnen.
Die duidelijke link met specifieke bedrijvengroepen is trouwens een niet te onderschatten pluspunt waar het klimaatdebat niet op kan rekenen. Ecoystemen hebben immers belangrijke economische voordelen - ook voor private spelers - terwijl de kosten van hun achteruitgang erg hoog kunnen oplopen. Noodzakelijke kanttekening is echter dat het exact becijferen van kosten en opbrengsten praktisch vaak simpelweg niet lukt.
Daarom wordt ook gedacht aan een soort wetenschappelijk biodiversiteitspanel - IPBES (Intergovernmental Science-Policy Platform on Biodiversity and Ecosystem Services). Naar analogie met het VN-klimaatpanel kan dat voor neutrale wetenschappelijke data zorgen en een objectiever debat op gang brengen. Bovendien zou het ook landen over de streep kunnen trekken die voorlopig nog erg afkerig staan tegen te grote engagementen inzake biodiversiteit, zoals China en de VS.
Zonder Amerikanen
De Verenigde Staten zijn in Nagoya bijvoorbeeld de enige van de 193 aanwezigen die het biodiversiteitsverdrag nooit ratificeerden, waardoor ze slechts als "observer" aan de conferentie deelnemen. Iets wat ook inhoudt dat ze niet gebonden zullen zijn door de uiteindelijke afspraken van de top.
Joke en Evelyne
Het ministeriële luik van de COP zelf loopt van woensdag tot vrijdag, maar zowel Vlaams minister Schauvliege als haar Brusselse collega Evelyne Huytebroeck hebben vooraf nog enkele randevenementen op de agenda staan. Zo neemt Huytebroeck deel aan het driedaagse luik "Biodiversity and Cities", terwijl Schauvliege dinsdag langsgaat bij REDD+, dat de link maakt met de klimaatproblematiek. Begin december volgt immers ook de gelijkaardige VN-top over klimaat in het Mexicaanse Cancún. (mvl/belga)
