Bijna uitgestorven dieren - Deel 1: de Javaanse neushoorn

De lijst met bedreigde dieren is eindeloos. Sommige soorten worden dankzij beschermingsmaatregelen gered, maar andere dieren verdwijnen voor altijd van onze aardbol. Planet Watch toont u de komende tien weken iedere maandag een ernstig bedreigde diersoort. Het kan immers onze laatste kans zijn... We beginnen met de Javaanse neushoorn.

De Javaanse neushoorn was ooit een van de meest voorkomende neushoornsoorten in Azië. Het dier leefde in het grootste deel van zuidelijk Azië, van Indonesië tot China en India. Nu bestaan er nog maar twee gekende populaties in het wild. In dierentuinen komt de Javaanse neushoorn bovendien niet voor. Daardoor is het dier misschien wel het meest zeldzame zoogdier op onze planeet geworden.

Stropers en oorlog
In Indonesië zouden nog een vijftigtal neushoorns op het eiland Java leven en in Vietnam bestaat een populatie van hooguit acht exemplaren. Beelden van de Javaanse neushoorn zijn dan ook heel zeldzaam geworden. De Javaanse neushoorn is de voorbije eeuw een belangrijk slachtoffer van stropers gebleken. De hoorn van de dieren kan veel geld opleveren. Ook oorlogen zoals die in Vietnam hebben ervoor gezorgd dat de habitat van de Javaanse neushoorn steeds kleiner is geworden.

Kleine hoorn
De Javaanse neushoorn werd in 1822 door de Fransman Georges Cuvier erkend als een aparte diersoort. Net zoals de Indische neushoorn heeft deze soort één hoorn. Met een lengte van amper 20 centimeter is de hoorn van de Javaanse neushoorn de kleinste van alle soorten. Het dier gebruikt de hoorn zelden om te vechten, maar vooral om voedsel te zoeken. De dieren zien niet veel en zijn, net als andere neushoorns, afhankelijk van geuren en geluiden. Ze bereiken een leeftijd van 30 tot 45 jaar.

Chinese geneeskunde
Stropers zijn de belangrijkste verantwoordelijken voor het uitsterven van de Javaanse neushoorn. De hoorns zijn zeer kostbaar op de Chinese markt, omdat ze in de traditionele Chinese geneeskunde een belangrijk geneesmiddel zijn. Op de Aziatische markten zouden de hoorns van een neushoorn tot 53.000 dollar per kilogram opleveren. Ook het verlies van de habitat was ooit een belangrijke reden waarom Javaanse neushoorns bedreigd zijn. Intussen speelt dat geen rol meer, omdat de neushoorns slechts in beperkte populaties in wildparken leven. Ze zijn wel heel gevoelig voor ziekten en problemen met de voortplanting.

Geen dierentuinen
De Javaanse neushoorn leeft nergens nog in een dierentuin. In de negentiende eeuw woonden wel enkele exemplaren in gevangenschap, maar meestal stierven ze snel. De laatste Javaanse neushoorn in gevangenschap stierf in 1907 in een dierentuin in Adelaide. De soort was zo onbekend dat het dier werd voorgesteld als een Indische neushoorn. Een lang en duur programma in de jaren 80 en 90 om de Javaanse neushoorn in een dierentuin te kweken, mislukte. Daardoor lijkt de kans klein dat de Javaanse neushoorn ooit in gevangenschap aan de uitsterving zal ontsnappen. WWF bracht de Javaanse neushoorn vorig jaar met verborgen camera's in beeld. Hieronder kan u dit unieke filmpje nog eens bekijken. (gb)

(Volgende week: de zwartvoetbunzing)