De koning van de taiga

Beren spotten in Finland is unieke belevenis.
In het schemerlicht van de Finse lentenacht staat hij vlak voor ons: een kolos van een bruine beer. We zitten doodstil in onze schuilhut en houden de adem in. Plots is hij verdwenen. Om pal naast ons, aan de zijkant van de hut, weer op te duiken. We willen beren zien vannacht en dat zullen we geweten hebben...

Een grote pootafdruk, diep in de sneeuw. "Yep, dat is er één," zegt Jani Määtä, onze gids. "Hier heeft net nog een beer gelopen." Waarop hij rustig verder stapt, alsof we het over een eekhoorntje hebben en niet over een wild dier dat 300 kilo zwaar kan worden en meer dan twee meter groot is. Wij staren gefascineerd naar de pootafdruk en kijken vervolgens wat ongemakkelijk om ons heen. Als die beer nog niet lang geleden is gepasseerd, waar zou hij dan nu...?

Veel tijd om er bij stil te staan hebben we niet, want Jani dendert op zijn grote laarzen in een stevig tempo door de Finse taiga: een woest, ongerept en uitgestrekt natuurgebied in de Kainuu-regio, op een paar kilometer van de grens met Rusland. Het is vier uur 's middags en we zijn op weg naar een 'berenshelter', een hut midden in dit sprookjesachtige Finse woud. Daar gaan we de hele nacht beren spotten, want dan zijn de bruinharige bosbewoners het meest actief. Omdat het half mei is, wordt het niet meer echt donker, zodat we niet met nachtkijkers hoeven te leuren.

Lokaas
Jani voert ons door een adembenemend landschap waar we afwisselend door een dik pak sneeuw en diepe plassen smeltwater stappen. Het oeroude bos ontwaakt stilaan uit zijn winterslaap en er hangt een zweem van lente in de lucht, ondanks de loodgrijze sneeuwwolken boven ons. In de verte horen we plots meeuwen krijsen.

"Die hebben de zalm al gevonden", grinnikt Jani. Rond de schuilhut heeft Jani's collega het lokaas verstopt. Het is natuurlijk wat geforceerd, maar op deze manier ben je tenminste zeker dat je beren te zien krijgt. Hij vermoedt dat er een paar honderd bruine beren in het bos vertoeven. Maar ze zijn zo mensenschuw dat je hier jarenlang kan rondwandelen zonder er een tegen te komen.

Rambo
In de hut staat een rij oude autostoelen die uitkijken op een half open plek tussen de dennenbomen. Het raam is smal, want de beren mogen ons uiteraard niet zien. Er zijn ook kijkgaten voor camera's of verrekijkers en wie durft kan zijn hoofd er doorsteken. Op het dak staan plastic buizen om onze geur hoog in de lucht af te voeren. Verder is het vanaf nu fluisteren geblazen. We zitten nog geen vijf minuten binnen of de eerste beer kondigt zich al aan. Op haar dooie gemakje kuiert een moeder met haar jong naar de open plek voor de hut. Wij zitten muisstil en houden onze adem in. Op een paar meter van ons vandaan vinden de beren een stuk zalm. Terwijl ze er voorzichtig van eten - hun maag moet na de winterslaap nog aan voedsel wennen - kijkt de moeder constant om zich heen en steekt regelmatig haar neus in de lucht. Niet omdat ze ons ruikt, maar om de geur op te vangen van andere beren, vertelt Jani. "De mannetjes kunnen soms erg agressief zijn. Als ze willen paren, doden ze vaak de jongen om het vrouwtje opnieuw seksueel ontvankelijk te maken. Dit wijfje had eerst nog een kleintje. Maar ik heb het al een tijd niet meer gezien, dus ze moet het verloren hebben."

Het overgebleven beertje - het is een jaar oud - heeft Jani Rambo genoemd. We moeten er allemaal om lachen, want het beestje ziet eruit als een volstrekt ongevaarlijke teddybeer.

Dat kan je bepaald niet zeggen van Nousukas, een kolos van een beest die zo hard brult dat we er allemaal van onder de indruk zijn. "Nousukas is de koning van de beren in dit deel van het bos", zegt Jani. En dat is hem aan te zien, want het dier stapt met de zelfzekerheid van een onverslaanbare veldheer in het rond en laat andere mannetjesberen dicht in zijn buurt komen, wat niet vanzelfsprekend is.

Jani denkt dat Nousukas het broertje of zusje van Rambo heeft gedood. Als het beest rechtop staat en geconcentreerd naar de hut kijkt, houden we opnieuw onze adem in: zou hij iets vermoeden? Ruikt, ziet, hoort hij ons? Maar wanneer een paar van ons voorzichtig hun gezicht door het kijkgat steken, lijkt de berenkoning niets in de gaten te hebben. Nadat hij lui liggend grote stukken zalm heeft verorberd, verdwijnt de kolos van het toneel. Blijkbaar is het etenstijd, want de een na de andere beer komt opdraven.

Plots zien we een moeder met drie kleintjes. Een uitzondering volgens Jani. Als Nousukas terugkeert, worden de drie jongen doodsbang. De moeder laat ze achter bij onze hut en stapt moedig op Nousukas af. Jani grijnst: "Ze gaat hem proberen te verleiden om hem van haar kroost weg te lokken. Tegelijk wil ze hem ook echt het hof maken, zonder dat hij té dicht bij haar mag komen. Ze houdt hem nu al wekenlang aan het lijntje."

De boom in
De drie beertjes blijven netjes op de plek zitten waar hun moeder hen heeft achter gelaten. Ze zijn er duidelijk niet gerust in en staan telkens op hun achterpoten om te zien wat moederlief allemaal uitspookt. Die komt pas na een minuut of tien terug. Nousukas is er blijkbaar vandoor. Dachten we. Even later duikt hij weer tussen de bomen op; groot, zwaar en dreigend. En wég is moeder met haar kroost.

Een halfuur later komt Rambo met zijn ma terug. De zalm is blijkbaar goed bevallen en smaakt naar meer. Ze genieten in alle rust van de vis tot er opnieuw een grote mannetjesbeer ten tonele verschijnt. De moeder neemt geen risico en jaagt kleine Rambo hoog de boom in. De mannetjesbeer wandelt nietsvermoedend langs, terwijl Rambo angstig naar beneden kijkt. Als de kust veilig lijkt, mag hij van zijn ma naar beneden komen. Wij halen opgelucht adem.

Hoe later op de avond, hoe drukker het wordt. Op een gegeven moment lopen er zes beren tegelijk rond, waaronder de moeder met haar drie jongen. Het is een uur of elf en nog altijd licht genoeg om alles goed te kunnen bekijken. De zalm is voor de beren een extra lekkernij. Het is makkelijk, omdat het kant-en-klaar voor het grijpen ligt, maar de beren jagen in deze periode vooral op elanden.

Gisteren heeft Jani nog een half opgegeten exemplaar gevonden: "Ik ben niet bang om hetzelfde lot te ondergaan. Het gebeurt zelden dat een beer een mens aanvalt. Alleen een moeder met jongen kan agressief zijn." Behalve beren en elanden zitten er ook wolven in het bos. Prachtige dieren, maar er gaat volgens Jani niets boven de bruine beer: dat is de onbetwiste koning van de Finse taiga.

De hele nacht door scharrelen de beren rond de hut. We hebben er al minstens vijftien verschillende gezien. Het is ongelooflijk spannend, maar toch sukkelen we rond een uur of twee bijna allemaal in slaap. 's Morgens vroeg schrikken we ons te pletter als er vlak naast de hut onder luid gebrul een berengevecht uitbreekt. We schieten overeind en zijn meteen klaarwakker. Juist voor ons zien we hoe Nousukas een andere beer achternazit. Daarna wordt het opmerkelijk rustig.

De dag breekt aan en het is tijd om op te stappen. Er zit alleen nog een beer in de weg. Het beest smult van de laatste resten zalm en heeft geen enkele haast. Als hij uiteindelijk opstapt, wachten we een paar minuten en openen dan de deur van de hut. We wandelen stilletjes achter elkaar in de koele ochtendlucht terug door de sneeuw. Ik kan het niet laten om af en toe achterom te kijken. Zou Nousukas vanachter de bomen naar ons loeren?

Praktisch
HOE ERHEEN: met Finnair van Brussel naar Helsinki. Van daaruit is het nog twee uur vliegen naar de luchthaven van Kajaani. www.finnair.fi of de reisagent.

BESTE PERIODE: beren spotten kan van mei tot augustus, meestal 's nachts. Het wordt niet compleet donker zodat je een goed zicht hebt. In de schuilplaats zijn bedden aanwezig, maar er zijn doorgaans zoveel beren te zien dat je weinig tijd en zin zal hebben om een oog dicht te doen! Wie daarna moe is, kan bij de familie Määtä overnachten in een van de kamers of cottages. www.wildscentre.fi

VERBLIJF: we logeerden in Kuhmo in het prachtige hotel Kalevala, aan een groot meer midden in de bossen. Vanuit het hotel kun je wandelen, kajakken, op berenexcursie en naar het natuurdomein Kalevala Spirit. Daarna verbleven we een nacht in het Wilderness Holiday Centre in het Hossa National Hikinggebied. Info: www.hotellikalevala.fi, www.kalevalaspirit.fi, www.luontoon.fi/hossa,
www.wildnorth.fi
Touroperator Gallia biedt een vierdaagse berenreis aan voor 662,50 euro (tot 16 september), in halfpension, begeleiding en logies, zonder de vluchten (www.gallia.be of de reisagent).

INFO: www.visitfinland.com/nl