Pukkelpop, we have a problem (genaamd Björk)

Roskilde is uniek in Europa, en niet alleen qua sfeer (lees hier waarom we vinden dat Roskilde het beste festival ter wereld is), maar ook qua programmatie. Onder leiding van hoofdboekster Rikke Øxner wordt jaarlijks een affiche samengesteld waarin zoveel mogelijk genres aan bod komen, ongeveer 200 bands in totaal. Er worden ook nooit dezelfde acts geboekt twee jaar na elkaar, hoe mooi die oppurtuniteit ook zou kunnen zijn.

En zo krijg je op Roskilde nog wel goeie reggae, een hoop echte hip hop, de beste nieuwe dance acts, maar ook bluegrass, blues, soul en ondermeer een ferme portie metal. Roskilde durft daarbij risico's nemen, en meestal loont dat. Geen enkel ander festival van dit kaliber zou het bijvoorbeeld in het hoofd halen om The Roots subheadliner te maken, of om Amadou & Mariam om 20 uur op het groot podium te zetten. Dat heet commerciële zelfmoord te zijn, ondanks het feit dat beide acts in hun genres absolute wereltop zijn.

Roskilde heeft er ook een handje van weg om acts die aan de weg timmeren hun eerste echte headline-slot te laten spelen op het Orange Stage, voor pakweg 60.000 mensen. Dit jaar viel die eer te beurt aan Jack White, die voor het eerst als solo-artiest top of the bill was op een megafestival. Vorig jaar werd gegokt en gewonnen met Mastodon.

Ik liep Rikke Øxner eerder dit jaar in Austin op SXSW tegen het lijf, waar ze aan het scouten was tijdens een optreden van Skrillex. We waren de enige veertigplussers aanwezig en geraakten aan de praat. Øxner was heel beleefd naar de andere organisatoren van de grote Europese festivals toe, maar de boodschap was wel duidelijk: wij doen het anders.

Ik heb tijdens dat gesprek veel respect gekregen voor Rikke Øxner en haar kompanen van Roskilde. Veel van wat ze vertelden, zal afgedaan worden als idealistisch en naief - bijvoorbeeld hun overtuiging dat ze een verantwoordelijkheid hebben om de Scandinavische jeugd te tonen dat er in de hele wereld fantastische muziek gemaakt wordt om maar één zo'n ding te noemen. Feit is dat Roskilde ook dit jaar weer uitverkocht was. Dat het er in slaagde om wél Bruce Springsteen op de affiche te hebben, terwijl die perfect een sportstadium had kunnen vullen in Kopenhagen en zo een pak meer poen had kunnen scheppen.

Eén van de basisfilosofieën op Roskilde is om bands langere sets te laten spelen en ook meer tijd tussen de optredens op de verschillende podia te laten dan op eender welk qua grootte vergelijkbaar festival. Zo stonden er op de eerste dag van het festival maar drie acts op de Orange Stage, het grootste van de acht podia. Traditiegetrouw mag een Deense act de boel daar op gang trekken (Kellermensch), om 18 uur. Om 21 uur was het de beurt aan The Cure, en om 1 uur mocht supergroep Apparatjik afsluiten. Dat laat ruimte voor anderhalf uur tussen de acts. Hetzelfde principe wordt doorgetrokken naar de andere podia.

Lees ook

• Springsteen duwt op Roskilde het gas nog wat harder in dan gewoonlijk
• Waarom Roskilde het beste festival ter wereld is

In het geval van The Cure leidde dat tot hun beste festivaloptreden van dit seizoen. Tegen Robert Smith moet je geen twee keer zeggen dat er niet echt een tijdslimiet is. The Cure speelde meer dan drie uur, draaide er 36 nummers door en zorgde voor een eerste climax op Roskilde 2012.

Toen The Cure niet eens halfweg was, begon op het Arena-podium (in een open tent, alle tenten zijn al jaren open in Roskilde uit veiligheidsredenen) Janelle Monae te spelen voor 20.000 man. Dat Monae die plaats krijgt op de affiche getuigt alweer van een knappe know how qua programmeren. De Amerikaanse is één van de beste live acts van het moment, doet ons denken aan Prince op zijn hoogtepunt, maar dat hebben ze vooralsnog alleen in de VS en in Denemarken door. Wat donderdag betreft willen we nog even aanstippen dat u zeker naar Django Django moet gaan kijken op Pukkelpop en dat The Shins zich eens dringend moeten gaan heruitvinden wegens te saai.

Southern comfort
Op de tweede dag van Roskilde hadden de programmators iets tofs in elkaar gebokst: een namiddagje powerrock uit de zuidelijke staten van de VS. Baroness bleek het beste te zijn van een drieluik dat ook Weedeater en Red Fang omvatte. Een absolute aanrader is ook Hank3, de kleinzoon van Hank Williams, die eerst een geweldig plezante countryrockset speelde en dan ineens zijn Assjack alter ego bovenhaalde en switchte naar metal. Het werkte nog ook.

Beth Zatto
Op het grootste podium was ondertussen Gossip begonnen, met een geweldige Beth Ditto ("I love you people with your small houses and your cute little small cars!"). Gossip kon niet echt overtuigen op Rock am Ring en op Werchter, maar op Roskilde stond de band er wel. Nog een tip: ga nooit die uitdaging aan om Beth Ditto onder tafel te zuipen. We zagen haar anderhalve fles rum puur binnenkappen tijdens een uur en kwartier durend optreden en daar werd ze hooguit handtastelijk van. Ooit al iemand op zo'n festival zien proberen om iedereen op de eerste rij een kus te geven trouwens?

Cult: zet dat eens op Graspop
The Cult op het hoofdpodium zetten tussen Gossip en headliner Jack White bleek ook een meesterzet. The Cult is één van die bands die zichzelf overtreffen als ze naar waarde worden geschat. Ian Astbury, arrogant als vanouds en een virtuose Billy Duffy: het was dik in orde en bij 'Sanctuary', 'Love Removal Machine' en een aardig uitgesponnen 'Spiritwalker' ging de wei massaal uit de bol. Wanneer eindelijk eens op Graspop denken we dan.

Met de toekomst van The Vaccines zit het wel goed, dat konden we ook weer op het Odeon-podium van Roskilde zien. En ook die van Jack White zit gebeiteld. Roskilde schonk de man de plaats die hij momenteel verdient: topact. Het kreeg in ruil een schitterend optreden, met deze keer niet zijn mannelijke begeleidingsband, maar die met alleen vrouwen. Met de uit Roskilde afkomstige Margaret Björklund op slide-gitaar zowaar.

White, zichtbaar nerveus in het begin en overdreven fussy naar zijn madammen toe, speelde 'Blunderbuss' integraal, koos 'Blue blood blues' uit zijn Dead Weather-periode, plukte 'Steady as she goes', 'Top yourself' en 'Carolina drama' uit zijn Raconteurs-catalogus en had nog ruimte voor maar liefst acht nummers van The White Stripes. Al bij het vijfde nummer in de set, 'Hotel Yorba', was de zaak beklonken: 60.000 man ging aan het dansen en zouden niet meer stoppen tot White er een eind aan maakte met een op de richterschaal waargenomen 'Seven nation army'.

Wat Springsteen zaterdag op Roskilde flikte was fenomenaal (dat kan u hier lezen), maar er waren nog een handvol andere fameuze uitschieters. M83 bijvoorbeeld, dat de ondankbare taak had om een uur voor The Boss op een ander podium te moeten beginnen. We waren ook erg onder de indruk van Alison Krauss, die op Roskilde stond met Union Station (inclusief Dan Tyminski) en de goddelijke Jerry Douglas. Opvallend overigens hoeveel jonge mensen daarvan stonden te genieten, wat nog maar eens de filosofie van  Øxner onderstreept dat kwaliteit niet genregebonden mag zijn.

The Roots en Bon Iver zorgden voor nog meer hoogtepunten op zaterdag. Vooral The Roots. Wat ons betreft één van de beste acts die je momenteel op een festival kan zetten. De band is pure hip hop al een poosje ontgroeid, mixt vijftig (100?) jaar zwarte Amerikaanse muzikale legacy door de set en pakt zelfs Led Zeppelins 'Immigrant Song' en GNR's 'Sweet child o' mine' er bij tussendoor.

We ontdekten Alabama Shakes begin dit jaar op SXSW in Austin, en na hun optreden zondag op Roskilde, als headliner op het Odeon-podium, blijven we bij onze stelling: dit is wellicht beste wat rock in jaren overkomen is. Omdat ze anderhalf uur kregen om dat te laten zien van Roskilde, werden we getrakteerd op een vijftal nieuwe nummers, en die doen het beste hopen voor de toekomst.

Eerder hadden we op het Orange Stage al Machine Head ondergaan ("Ann, steek mijn portefeuille en mijn sleutels eens in uw sacoche, Sven en ik duiken in de pit"), de beste metalact van het moment, zonder twijfel. Inclusief een liefdesverklaring van Rob Flynn aan het Deense festival, dat hij uniek in de wereld noemde omdat het zoveel muziekstijlen aan bod laat komen.

Een voorbeeld daarvan was het uitmuntende Amadou & Mariam uit Mali. Ook zij waagden zich aan Led Zeppelin ('Whole lotta love'). Vorig jaar nog door U2 gekozen als support act tijdens een stuk van de 360-tour en terecht. De perfecte opwarmer ook voor Björk. Dachten we toen nog.

© epa.

© epa.

Voor we weer een hoop shit over ons krijgen, toch dit: we zijn zot van Björk. We hebben schitterende optredens gezien van Björk. We waren in de wolken toen ze als act aan de Pukkelpopaffiche werd toegevoegd, en we waren in de wolken toen bleek dat die stembandpoliep haar optreden op Roskilde niet in gevaar zou brengen. We kunnen zo tien singles opnoemen van Björk waar we de rest van de dag vrolijk van worden als we ze horen. Maar, en nu komt de kat op de koord, daar speelde de IJslandse er geen enkele van tijdens haar headlineslot zondag op Roskilde. Een door de molen gedraaid 'Isobel' en een chaotisch 'Declare Independance' is zowat het meest herkenbare dat we te horen kregen.

Björk heeft met 'Biophelia' een wonderbaarlijk project afgeleverd (lees hier), maar het is niet meteen het meest toegankelijke popwerk om het mild te zeggen. Maar 'Biophelia', gebracht door Björk en haar IJslands vrouwenkoor, aangevuld met nog wat andere obscure nummers, is wat er op de setlist staat. Afgaande op de andere festivals die Björk deed, en over hoe enthousiast ze zelf is over haar huidige show, lijkt de kans ons klein dat er voor Pukkelpop ons iets anders te wachten staat.

Het gaat te ver om het echt slecht te noemen, wat Björk zondag in Roskilde bracht, alleen, het werkt langs geen kanten op een festival. Niet eens halverwege had meer dan de helft van de aanwezigen hun boeltje gepakt, behoorlijk ontgoocheld. Misschien is een iPod meebrengen en naar andere Björknummers luisteren een optie, want de visuals op zich zijn best aardig. Jammer.

Setlist Björk op Roskilde

Cosmogony
Hunter
Thunderbolt
Moon
Hidden Place
Crystalline
Virus
Isobel
Jóga
Mouth's Cradle
Hollow
Pagan Poetry
Mutual Core
Pluto
Náttúra
Encore:
One Day
Declare Independence