Oranje-blauw haalt record formatieduur

Formateur Yves Leterme en de oranje-blauwe partijen starten morgen een cruciale week in de vorming van een mogelijke oranje-blauwe regering. De onderhandelaars gaan de hete hangijzers aanpakken, in de eerste plaats Brussel-Halle-Vilvoorde, de staatshervorming en de begroting. Een ding staat vast: de formatiepoging van CD&V/N-VA, MR, Open Vld en cdH wordt de langste uit de Belgische geschiedenis.

Martens VIII
Morgen zijn er 148 dagen na de verkiezingen van 10 juni verstreken. Dat zijn precies evenveel dagen als er in 1987-88 nodig waren om de regering-Martens VIII in het zadel te krijgen. Na de verkiezingen van 13 december 1987 duurde het immers tot 9 mei 1988 voor die regering, met christendemocraten, socialisten en de Volksunie, de eed aflegde. Overmorgen wordt dat record dus gebroken.

Voeren
De vorming van de regering-Martens VIII was moeilijk, onder meer vanwege een coalitiewissel. Martens VIII kwam er na de val van de rooms-blauwe regering, officieel vanwege de kwestie-Voeren. Premier Wilfried Martens (CVP) had vooraf verklaard dat hij geen regering met socialisten wou vormen. Zijn partijgenoot Jean-Luc Dehaene moest toen de bocht mogelijk maken die toeliet om een regering met socialisten en de Volksunie te vormen en de liberalen te laten vallen.

Masseerwerk
Een vergelijking met de huidige formatie gaat niet op, maar ook nu was het nodige masseerwerk nodig om de kandidaat-regeringspartijen dichter bij elkaar te brengen. Voor de verkiezingen hadden socialistische, en vooral PS-politici, laten verstaan dat ze met de oranje partijen in zee wilden en de liberalen zouden laten vallen. Maar de verkiezingsuitslag viel zwaar tegen voor de socialisten, vooral in Vlaanderen, terwijl over de taalgrens de liberale MR de PS van de troon stootte. Daardoor moest in de eerste plaats cdH, die in Wallonië en Brussel met de PS bestuurt, een bocht maken.

Staatshervorming
Maar het grote probleem bij deze formatie is het communautaire. De Vlaamse partijen willen een grote staatshervorming, iets waar de Franstalige partijen geen vragende partij voor zijn. De Franstaligen willen ook niet weten van een splitsing van het kiesarrondissement Brussel-Halle-Vilvoorde (B-H-V) zonder compensaties, zoals de uitbreiding van Brussel, wat dan weer voor de Vlaamse partijen niet kan.

Onderhandelingen
Na de informatieronde die Didier Reynders (MR) mocht lopen, benoemt de koning op 4 juli ex-premier Jean-Luc Dehaene (CD&V) als koninklijk bemiddelaar. Hij moet het het terrein verkennen en komt tot de vaststelling dat oranje-blauw de enige mogelijkheid is, al zal zelfs dat moeilijk zijn. Op 15 juli, vroeger dan verwacht, geeft Dehaene zijn opdracht terug.

Leterme formateur
Yves Leterme (CD&V), de man die 800.000 voorkeurstemmen haalde, wordt voor de eerste keer formateur. Leterme en co onderhandelden op Hertoginnedal, weg van de Wetstraat, maar perslekken en verklaringen voor de poort maakten een serene onderhandelingssfeer moeilijk. Leterme, die zelf al moeilijk lag bij een deel van de Franstalige publieke opinie, maakte het zichzelf er niet makkelijker op door op 21 juli, de nationale feestdag, de Marseillaise aan te heffen in plaats van de Brabançonne.

Crisis
Een kleine maand later zakt de formatiepoging echt ineen nadat de Vlaamse en Franstalige communautaire (tegen-)eisen op tafel werden gelegd. De onderhandelingen worden geschorst en na een week van discrete onderhandelingen en een ultieme nachtelijke vergadering gooit Leterme op 23 augustus de handdoek in de ring. Op 29 augustus stelt de koning kamervoorzitter Herman Van Rompuy (CD&V) aan als koninklijk verkenner. Hij moet de oranje-blauwe partijen opnieuw rond de tafel krijgen en doet dat in alle discretie. Een poging om Ecolo bij de zaak te betrekken, wordt afgeschoten. Van Rompuy's opdracht eindigt met een nota, een 'non paper' of 'spooknota' waar cdH-voorzitster Joëlle Milquet zich later maar al te graag van bedient, tot ergernis van de andere partijen rond de tafel.

Opnieuw Leterme
Yves Leterme wordt op 29 september een tweede keer formateur. Dit keer wordt er gewoon in de Wetstraat onderhandeld. Er komen deelakkoorden over onder meer migratie, buitenlandse zaken, justitie en socio-economisch beleid. De hete communautaire aardappels, de begroting en een reeks twistpunten worden vooruitgeschoven. Na een kort Allerheiligenreces pikt oranje-blauw die hete hangijzers weer op. Vooral BHV lijkt het grote struikelblok te worden. In de Kamercommissie Binnenlandse Zaken kunnen de Vlaamse partijen in principe woensdag de splitsing van BHV eenzijdig goedkeuren. CD&V, N-VA en Open Vld hebben laten verstaan dat dit ook zal gebeuren als er geen perspectief is op een onderhandeld akkoord. De Franstalige oranje-blauwe partijen zeggen dat het eenzijdig goedkeuren van de splitsing meteen het einde van de formatiegesprekken zou betekenen. (belga/sam)