Bewerkt door:
Hanne Adriaen
22/06/12 - 09u05 Bron: VK.nl
© ap.
De machtsstrijd tussen het Witte Huis en de conservatieve oppositie in het Amerikaanse Congres is deze week verder geëscaleerd. Voor het eerst heeft Barack Obama aanspraak gemaakt op zijn presidentiële recht om gevoelige informatie af te schermen. Het gaat om informatie over een mislukt onderzoek naar illegale wapenleveranties, die het Congres wenst in te kijken.
Volgens waarnemers is dat een riskante zet van Obama, ruim vier maanden voor de verkiezingen. De Republikeinen krijgen nu immers de kans om zichzelf af te schilderen als hoeders van transparantie.
Nixon
Met het "executive privilege" kan een president het toezichthoudende Congres op afstand houden en regeringszaken geheim houden. Het is een wettelijke toegestane, maar omstreden methode. "Elke keer dat een president het uitvoerend privilege aanroept", aldus politicoloog Mark Rozell, "brengt hij in herinnering hoe Nixon de doctrine misbruikte." Nixon moest in 1974 aftreden vanwege het Watergate-schandaal.
Obama besloot het woensdag toch toe te passen om minister van Justitie Eric Holder te beschermen. Kort daarvoor kondigde een onderzoekscommissie in het Huis van Afgevaardigden (de 'Tweede Kamer') aan dat Holder formeel op de vingers wordt getikt. De commissie onderzoekt of Holder tegenover het Congres onder ede heeft gelogen over een geheime operatie, een ernstige misstap. Maar met de steun van Obama weigert de minister om interne documenten van Justitie te overhandigen, die hier op zouden kunnen wijzen. Hij wordt nu beschuldigd van "contempt": minachting. Volgende week zal het complete Huis stemmen over de motie om Holder te bestraffen.
Illegale wapenhandel
De vraag is of de minister onwaarheden verkondigde over de zogenoemde Fast and Furious-operatie in Arizona. Van 2009 tot 2011 trad de dienst tegen illegale wapenhandel (ATF), die onder Justitie en dus onder Holder valt, bewust niet op. Duizenden wapens werden daardoor in handen gelaten van handelaren en criminelen. Het doel was om de vuurwapens in de gaten te houden en ze later te gebruiken in een breder onderzoek.
Maar 2.000 wapens werden uit het oog verloren, en kwamen terecht bij een Mexicaans drugskartel. Na een schietpartij in 2010 werden twee van de wapens gevonden. Bij die confrontatie kwam een agent om het leven.
Holder heeft duizenden documenten overhandigd aan de Huis-commissie. Ook is Holder negen maal verschenen om de commissie te informeren. Uiteindelijk krijgt het Congres doorgaans zijn zin in dit soort conflicten. Maar zoals Obama's opponenten hebben opgemerkt: "uiteindelijk" zal vermoedelijk niet vóór de verkiezingen zijn. Zo kan Obama een potentieel netelige meineedkwestie voor zich uit schuiven.
Columniste Jennifer Rubin zei slechts twee redenen te kunnen bedenken waarom Obama deze zet deed. "Of hij is zich bewust van informatie die zo schadelijk is dat deze Nixon-achtige manoeuvre de moeite waard is, of Holder, die zijn hachje wil redden, heeft de president overgehaald om haastig en ongepast te handelen."
Politiek theater
Volgens de Democraten is de sanctie politiek theater. Holder oordeelt dat commissievoorzitter Issa "een te voorkomen conflict tussen het Congres en de uitvoerende macht" tracht op te stoken.
Met dit privilige heeft Obama hoe dan ook een geloofwaardigheidsprobleem, benadrukken critici. In 2007 was Obama nog senator, toen president Bush zich beriep op het privilige. Bush weigerde topadviseur Karl Rove te laten getuigen voor het Congres, zoals Holder nu door Obama wordt beschermd. Destijds hekelde Obama Bush' neiging "om zich te verschuilen achter het privilige zodra er iets schimmigs gaande is". Obama zei wat critici hem nu voor de voeten werpen: "Het volk verdient te weten wat er aan de hand was."
